Vài vụ việc nổi bật dưới góc nhìn pháp trị, kỹ trị và xã hội dân sự

Xã hội Việt Nam đang rùng rùng chuyển động trong những ngày này. Hàng loạt những biến động có tính đột phá, về mặt bản chất, đang diễn ra nhanh đến mức có khả năng làm choáng ngợp cả những người thường xuyên theo dõi, phân tích tình hình. Vấn đề đặt ra ở đây là, những biến động ấy sẽ đưa đến một sự tiến bộ có nền tảng bền vững, hay sẽ là một cơn bạo lũ quét sạch cả những thành quả ít ỏi đã đạt được? Người viết xin mạn phép đưa ra một góc nhìn về những sự kiện nổi bật trong thời gian gần đây, ngõ hầu góp thêm một tiếng nói phân tích về con đường vận động của xã hội Việt Nam.

Pháp Trị

Vụ máy xúc chèn người ở Hải Dương. Ngày 10/7/2015, trên mạng lan truyền rất nhanh một video clip ghi lại cảnh một chiếc máy xúc (được cho là điều khiển bởi xã hội đen) chèn qua người một phụ nữ trong khi đang tiến vào thi công giải toả đất nông nghiệp ở KCN Cẩm Điền-Lương Điền, huyện Cẩm Giàng, Hải Dương. Lãnh đạo địa phương, thông qua nhiều báo đài, phương tiện thông tin đại chúng để khẳng định không có sự tham gia của xã hội đen, không có chuyện máy xúc đè lên người dân[i], clip đưa lên mạng là đã được cắt ghép, chỉnh sửa. Hiện người phụ nữ bị xe xúc chèn đang được điều trị tại bệnh viện Việt Đức. Bà cũng như người thân của bà cần nhận được sự giúp đỡ, tư vấn pháp luật của các luật sư và giới am hiểu luật pháp để bảo vệ quyền lợi của mình. Khi người dân chưa nhận đền bù thì công ty VSin có quyền điều động máy xúc đi vào đất của người dân hay không? Bà Châm và người thân, đại diện cho bà có quyền khởi kiện công ty này, cũng như người điều khiển xe máy xúc vì đã gây thương tích cho bà. Tập thể người dân có mặt tại hiện trường cũng có quyền yêu cầu ông Nguyễn Trọng Hiển, phó trưởng công an huyện Cẩm Giàng giải trình về phát ngôn của ông. Nếu cần thiết có thể đưa giám định đoạn video để xác định hình ảnh có bị chỉnh sửa, cắt ghép hay không? Hãy nhớ lại cách đây vài năm, trong vụ cưỡng chế đất ở Văn Giang cũng đã xảy ra vụ công an mặc sắc phục hành hung hai nhà báo VOV. Khi hai nhà báo có đơn tố cáo, phía công an cũng đã yêu cầu được thẩm tra clip, và sau khi nhận được clip gốc thì đã có áp lực tác động làm cho hai nhà báo rút đơn tố cáo. Chỉ khi người dân nhận thức được về quyền của mình, và sẵn sàng đứng lên đòi hỏi chính quyền thực hiện các nghĩa vụ của họ, để đảm bảo quyền của công dân được quy định theo pháp luật không bị xâm phạm, thì xã hội mới có thể vận hành một cách lành mạnh.

Vụ thảm sát ở Bình Phước. Ngày 7/7/2015 ở xã Minh Hưng, huyện Chơn Thành, Bình Phước xảy ra vụ giết người hàng loạt có tính chất dã man, gây chấn động mạnh mẽ đến dư luận. Chính quyền đã phản ứng rất nhanh, chỉ trong vòng bốn ngày đã phá án. Nhưng cũng còn nhiều vấn đề cần bàn thêm. Giữa cơn sốt xình xịch của dư luận xã hội, được thổi phồng thêm bởi những bài viết giật gân câu khách nhắm vào các chi tiết rùng rợn, kinh khủng, khai thác nỗi đau của thân nhân người bị hại lẫn thân nhân nghi phạm; người ta dường như đã quên mất một nguyên tắc cơ bản của khoa học pháp lý hiện đại đó là “nguyên tắc suy đoán vô tội”, đã được quy định cụ thể trong hiến pháp 2013. Trước khi có phán quyết của toà thì không ai có thể bị coi là có tội, trách nhiệm chứng minh tội phạm thuộc về cơ quan điều tra, viện kiểm sát và cáo trạng của viện kiểm sát cũng như kết luận bản án cần dựa trên chứng cứ khẳng định chắc chắn về lỗi của người bị buộc tội. Rõ ràng là ở đây chưa có một phiên toà nào cả. Theo thông tin từ chính cơ quan điều tra, lúc ban đầu nghi can đã tuyên bố im lặng cho đến khi có luật sư bào chữa đại diện cho quyền lợi của mình[ii]. Điều này liên quan đến nội dung được Quốc hội bàn luận gần đây về “quyền im lặng” để tránh oan sai, ép cung, mớm cung. Cũng theo thông tin từ cơ quan điều tra, đã có lúc những đợt hỏi cung kéo dài quá nửa đêm, điều này có phù hợp với quy định của pháp luật? có phù hợp với thông lệ quốc tế và có đảm bảo quyền của người bị thẩm tra hay không? Thêm nữa, cũng đã có thông tin một doanh nhân ngành gỗ thưởng nóng một tỷ đồng cho Ban chuyên án vì thành tích phá án thần tốc[iii]. Việc cơ quan công an thưởng cho thành tích hoạt động tốt của đơn vị thì là một hoạt động bình thường, riêng trong trường hợp này thì có vẻ như là hơi quá sớm[iv]. Các tổ chức, cơ quan nhà nước có hoạt động khen thưởng thì là bình thường, nhưng nhận thêm thưởng từ cá nhân, tổ chức thì cần phải được xem xét kĩ. Sẽ ra sao nếu công chức gợi ý người dân thưởng nóng để được giải quyết thủ tục hành chính một cách nhanh hơn? Sẽ ra sao nếu cảnh sát giao thông gợi ý người tham gia giao thông thưởng nóng để bồi dưỡng vì “các anh đứng nắng vất vả quá”? Quốc hội cần xem xét để có luật quy định rõ việc khen thưởng, nhận thưởng, trao thưởng của các cơ quan chính quyền, bởi vì ở đây xảy ra nguy cơ xung đột lợi ích[v].

Kỹ Trị

Dự án boxit Tây Nguyên. Quặng bauxite là một loại quặng để sản xuất nhôm, có trữ lượng lớn ở khu vực Tây Nguyên, đã được biết đến từ lâu, chủ trương khai thác cũng đã có. Năm 2007, nền kinh tế Việt Nam có dấu hiệu lạm phát rất mạnh, báo hiệu một cuộc khủng hoảng trầm trọng, nặng nề nhất là bong bóng bất động sản và tăng trưởng tín dụng quá mức. Ngày 1/11/2007, thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng ký quyết định số 167/2007/QĐ-TTg phê duyệt Quy hoạch phân vùng thăm dò, khai thác, chế biến và sử dụng quặng bauxit giai đoạn 2007-2015, có xét đến năm 2025[vi]. Trong quyết định này không/chưa đề cập gì đến yếu tố Trung Quốc. Ngày 2/6/2008 Tổng bí thư Nông Đức Mạnh ký kết Tuyên bố chung Việt Nam – Trung Quốc với lãnh đạo tàu là Hồ Cẩm Đào[vii]. Trong tuyên bố chung có tính cách khái quát này, đã đề cập cụ thể đến dự án Bô-xít Đắc Nông, là một dự án kinh tế cụ thể nhưng được ký kết về mặt chủ trương bởi một lãnh đạo đảng không giữ chức vụ chính quyền. Thông tin dự án đã dấy lên mối quan ngại rất lớn về tác động tiêu cực của dự án tới nhiều lĩnh vực như: an ninh quốc phòng, hiệu quả kinh tế, công nghệ lạc hậu, gây ảnh hưởng nghiêm trọng tới môi trường và sức khoẻ, tới cơ cấu dân số và văn hoá Tây Nguyên, vấn đề lao động trình độ thấp của Trung Quốc nhập cư trái pháp luật,… Nhiều kiến nghị gửi trực tiếp tới các lãnh đạo, nhiều thảo luận diễn ra tại các diễn đàn báo chí, hội thảo, Quốc hội,… sử dụng các luận cứ khoa học, có nghiên cứu kỹ lưỡng để phản biện dự án. Theo quy định của luật Xây dựng, các dự án có tổng mức đầu tư trên 10 ngàn tỷ đồng cần được đưa ra biểu quyết tại Quốc hội, nhưng cụm dự án đã được chính phủ chia nhỏ thành nhiều dự án khác nhau, và không được đưa ra biểu quyết tại Quốc hội[viii]. Dự án được triển khai rất nhanh, đến cuối năm 2008 đã có hàng vạn lao động Trung Quốc được triển khai ở Tây Nguyên. Trong các hoạt động phản biện, nổi bật nhất là sự ra đời trang Bauxite Việt Nam, ba lá thư của cố Đại tướng Võ Nguyên Giáp và vụ ông Cù Huy Hà Vũ kiện thủ tướng vì ký quyết định phê duyệt dự án mà theo ông là trái pháp luật. Sau nhiều năm thực hiện, các đánh giá tổng kết độc lập đều cho thấy không có hiệu quả kinh tế, thua lỗ nặng dù đã được nhiều ưu đãi thuế[ix] nhưng lại không dám dừng dự án[x], nhiều vấn đề phát sinh như phải xây đường vận tải tránh khu dân cư, tiêu tốn điện năng quá nhiều, và còn nhiều tác động chưa được làm rõ. Dự án cảng Kê Gà đã ngừng không thi công.

Dự án sân bay Long Thành. Trong bối cảnh sân bay Tân Sân Nhất được cho là quá tải và thiếu quỹ đất (nhưng lại có sân golf ở trong) thì dự án sân bay quốc tế Long Thành ra đời. Dự án này nhận được nhiều ý kiến phản biện cũng như ủng hộ, đã dấy lên một cuộc thảo luận xã hội rộng rãi. Các nhà phản biện chuyên môn như ông Nguyễn Bách Phúc, ông Trần Đình Bá đã có nhiều bài phản biện chi tiết, khoa học về tính thực tế của các cơ sở nêu trong dự thảo, tính khả thi của dự án cũng như hiệu quả kinh tế. Trong thời gian này, đáng chú ý là có hai sự cố khó hiểu xảy ra tại sân bay Tân Sơn Nhất: một là sự cố mất điện vào ngày 20/11/2014[xi] và sự cố nhiễu sóng không lưu ngày 16/6/2015[xii]. Tổng số vốn khái toán của dự án tại thời điểm lần đầu báo cáo lên Quốc hội ở kỳ họp thứ 8 là 18,7 tỷ USD, sau khi rà soát và tính toán chi tiết lại thì giá trị khái toán trình lên tại kỳ họp thứ 9 rút lại còn 15,8 tỷ USD[xiii]. Hội nghị TW 11, bế mạc vào ngày 7/5/2015 đã khẳng định sự đúng đắn, cần thiết của chủ trương đầu tư xây dựng sân bay Long Thành và tại kỳ họp thứ 9, Quốc hội đã biểu quyết thông qua dự án[xiv]. Tưởng cũng nên nhắc lại, ngày 19/6/2010, Quốc hội đã biểu quyết bác siêu dự án Đường sắt cao tốc Bắc –Nam, có số vốn ước tính 56 USD, được cho là lần đầu tiên Quốc hội bác một dự án do Chính phủ trình lên[xv]. Gần đây, Bộ Giao thông vận tải đang có động thái rậm rịch khởi động lại dự án này.

Xã Hội Dân Sự

Vụ chặt cây ở Hà Nội. Nhà báo Đoan Trang đã có tổng kết khá chi tiết những diễn biến về vụ chặt cây ở Hà Nội[xvi] cho đến ngày 13/6. Xin điểm lại một số chi tiết cho thấy vận động tích cực của xã hội đã mang lại hiệu quả tiến bộ đáng chú ý. Nhiều chuyên gia sinh học, lâm nghiệp trong đó có một số cán bộ ở trường đại học Lâm Nghiệp đã lên tiếng nhận định về chủng loại cây trồng ở đường Nguyễn Chí Thanh không phải vàng tâm, mà là cây mỡ. Chính quyền vẫn tiếp tục có những động thái phản bác, khẳng định đó là vàng tâm. Thậm chí hiệu trưởng trường Đại học Lâm Nghiệp còn ra văn bản nhắc nhở, chấn chỉnh việc cán bộ nhà trường phát ngôn với báo chí. Trong văn bản[xvii] đã nêu rõ là do đề nghị xử lý của phòng PA83, công an thành phố Hà Nội, nhưng sau đó lại có đính chính là “do lỗi đánh máy”. Hiện tại, Hà Nội đã khẳng định cây trồng là cây mỡ, và thực hiện thay thế, vì hàng loạt cây cũng đã khô chết[xviii]. Rõ ràng chuyện mập mờ cây vàng tâm hay cây mỡ sẽ không xảy ra nếu chính quyền Hà Nội có tham khảo ý kiến các chuyên gia độc lập về chủng loại cây trồng, lộ trình và mức độ thay thế cây ở Hà Nội. Ví dụ có chuyên gia tham dự dự án đường sắt trên cao cho rằng trong dự thảo đề án không có đề nghị cần chặt hàng cây xà cừ cổ thụ ở đường Nguyễn Trãi. Gần đây, lãnh đạo Hà Nội đã ra tuyên bố sẽ công khai kết quả kiểm điểm và xử lý trách nhiệm, được báo chí giật tít lại là “sẽ công khai danh tính người bị xử lý”[xix]. Đây là một bước tiến dài về tính minh bạch, tính giải trình của hoạt động ở cơ quan công quyền, có được nhờ sự vận động, đấu tranh không ngừng nghỉ của những cá nhân tiến bộ trong xã hội, trong đó cụ thể nhất và trực tiếp nhất là các hoạt động của nhóm Vì Một Hà Nội Xanh. Bất chấp việc một số thành viên tích cực của nhóm liên tục bị khủng bố, hành hung, tấn công dã man bởi những người được cho là an ninh, công an mặc thường phục (như trong vụ anh Nguyễn Chí Tuyến, có sức lan toả đến cả các cơ quan đại diện nước ngoài); nhóm đã kiên trì theo sát vụ việc đến cùng bằng các hoạt động tuần hành, đưa yêu cầu giải trình đến chính quyền và phổ biến kiến thức về cây xanh, môi trường, tránh nắng, bảo vệ sức khoẻ cho người dân. Những hoạt động này đã tạo ra được biến chuyển lớn trong nhận thức của cả người dân và cán bộ công quyền, tạo áp lực lớn lên phía chính quyền để họ phải thực hiện những việc mà lẽ ra họ phải làm, theo đúng quy trình của chính họ đưa ra, để trả lời dư luận, và trả lời các công dân có yêu cầu giải trình.

Sự kiện ra đời nhóm Tôi Và Sứ Quán. Ngày 5/5/2015 Báo Lao Động đăng bài đầu tiên trong loạt bài về nạn lạm thu tại các sứ quán, lãnh sự quán, đại diện ngoại giao của Việt Nam ở nước ngoài. Bài viết gây sự chú ý mạnh mẽ trong dư luận vì được đăng trên một báo giấy, nội dung về một chủ đề không mới, đã gây bức xúc trong cộng đồng người Việt ở nước ngoài và không ít bạn bè quốc tế về sự thiếu minh bạch, thiếu chuyên nghiệp và có dấu hiệu tham nhũng trong thủ tục hành chính ở cơ quan công quyền, ở đây là cơ quan đại diện ngoại giao của đất nước. Nhưng ngay sau đó đại diện bộ Ngoại Giao đã làm việc với Báo Lao Động để đề nghị tạm dừng đăng các bài tiếp theo. Chị Hải Yến, nhân vật chính trong bài và cũng là đồng tác giả loạt bài báo đã đăng bài thứ hai của loạt bài trên trang cá nhân của chị. Đồng thời gian, trang Tôi Và Sứ Quán ra đời trên facebook dưới hình thức là một nhóm mở, để chia sẻ thông tin và công khai việc thu phí lãnh sự sai quy định của các cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài[xx]. Trong vòng một thời gian ngắn, số lượng thành viên của nhóm tăng lên đến hàng ngàn, có rất nhiều lượt chia sẻ của các cá nhân đã gặp khó khăn trong khi làm việc với các cơ quan ngoại giao Việt Nam, thu hút sự theo dõi của không chỉ người dân mà còn cả các nhân viên, cán bộ ngoại giao vì đây là một trang mở. Các hoạt động chia sẻ, thảo luận về luật, về biểu mức thu phí cho các dịch vụ của sứ quán và chia sẻ về kinh nghiệm của các thành viên đã từng làm việc với sứ quán có ý nghĩa rất lớn trong việc trang bị kiến thức cho mọi người. Có kiến thức, có luật và quy định trong tay, nhiều bạn đã tự tin hơn khi làm việc với sứ quán, sứ quán cũng dưới áp lực công khai thông tin về quy trình, biểu phí nên đã có nhiều tiến bộ nổi bật. Nhiều trường hợp các bạn thành viên đã thông báo xác nhận lại về các tiến bộ này. Riêng chị Hải Yến đã được Đại sứ quán tại Bỉ mời lên làm việc, trả lại giấy khai sinh, hộ chiếu và tiền lạm thu ngày 7/5/2015. Ngày 16/5/2015, nhà báo Đỗ Văn Khanh đã đại diện cho nhóm tác giả Duy Thanh – Đỗ Văn – Hải Yến nhận giải Vành Khuyên do nhóm Diễn đàn Nhà báo trẻ trao tặng cho loạt bài. Hiện tại nhóm vẫn tiếp tục các hoạt động tư vấn, chia sẻ, hỗ trợ thông tin một cách rất hiệu quả[xxi]. Câu chuyện cho thấy một ví dụ về thành công bước đầu của hoạt động vận động từ dưới lên bởi những người dân được trang bị đầy đủ kiến thức và có sự tự tin để đấu tranh bảo vệ quyền lợi của mình.

Vĩ Thanh

Trong một xã hội pháp trị, pháp luật là tối thượng, đứng trên tất cả các đối tượng mà nó điều chỉnh. Cán bộ, chính quyền cũng như người dân đều bình đẳng trước pháp luật để đảm bảo tính công bằng. Để xây dựng một xã hội pháp trị ở Việt Nam, ngoài sự vận động của chính quyền qua các chính sách như cải cách tư pháp để có nền tư pháp độc lập, tinh giản bộ máy và thủ tục hành chính để hạn chế tiêu cực, tham nhũng, lãng phí… thì người dân cũng cần tham gia tích cực vào quá trình vận động xã hội này bằng cách hỗ trợ nhau để nhận thức và thực hiện theo đúng pháp luật việc đòi hỏi quyền công dân được đảm bảo, công bằng cho bản thân trước pháp luật. Trong một xã hội kỹ trị, các chuyên gia, trí thức cần tham gia tích cực hơn vào quá trình đề xuất, thực hiện, kiểm tra, đánh giá các chính sách của chính quyền. Khi có sự tham gia của giới trí thức và các nhà chuyên môn thì các chính sách sẽ có luận cứ khoa học, có cơ sở thực tế nên có nhiều khả năng thành công hơn, so với chính sách được hình thành từ “quyết tâm chính trị” của hệ thống chính trị thiếu vắng các cơ sở luận cứ khoa học, kỹ thuật để làm căn cứ. Một xã hội chỉ có thể được coi là trưởng thành nếu nó có các công dân trưởng thành, các công dân biết tự nhận trách nhiệm và chủ động tham gia, đóng góp vào các vấn đề quan trọng của xã hội. Các hoạt động xã hội dân sự chính là biểu hiện của sự trưởng thành của một số công dân trong xã hội, góp phần thúc đẩy sự trưởng thành của những người khác, là nền tảng để xây dựng một xã hội trưởng thành.

Hoài Vũ
Theo Dân Luận

[i] http://vietnamnet.vn/vn/xa-hoi/249910/-khong-co-chuyen-may-xuc-chen-qua-nguoi-dan-.html

[ii] http://motthegioi.vn/tieu-diem/clip-thieu-tuong-ho-sy-tien-ke-ve-qua-trinh-pha-an-209146.html

[iii] http://www.tienphong.vn/Phap-Luat/thuong-nong-1-ty-dong-cho-ban-chuyen-an-dieu-tra-vu-tham-sat-binh-phuoc-882564.tpo

[iv] http://laodong.com.vn/su-kien-binh-luan/ve-su-khen-thuong-ban-chuyen-an-352595.bld

[v] Đã có đề xuất về luật treo thưởng. http://www.thanhnien.com.vn/toi-viet/tham-sat-6-nguoi-tai-binh-phuoc-nen-som-co-luat-treo-thuong-583646.html

[vi] http://ciren.gov.vn/uploads/1201676594_167-2007-QD-TTg.pdf

[vii] http://www.thanhnien.com.vn/chinh-tri-xa-hoi/tuyen-bo-chung-viet-nam-trung-quoc-198423.html

[viii] http://tuoitre.vn/tin/chinh-tri-xa-hoi/20101026/du-an-boxit-cac-nha-khoa-hoc-san-sang-doi-thoai/407615.html

[ix] http://m.vietnamnet.vn/vn/kinh-te/156321/bauxite-lo-dai--vat-nai-xin-uu-dai-du-thu.html

[x] http://thuvienphapluat.vn/tintuc/vn/thoi-su-phap-luat/thoi-su/4660/vinacomin-thua-nhan-khong-dam-dung-du-an-bauxite-nhan-co

[xi] http://m.vietnamnet.vn/vn/xa-hoi/208488/lat-tay-su-co-mat-dien-o-san-bay-tan-son-nhat.html

[xii] http://tuoitre.vn/tin/chinh-tri-xa-hoi/20150617/vi-sao-san-bay-tan-son-nhat-nhieu-song-la/762597.html

[xiii] http://nld.com.vn/thoi-su-trong-nuoc/du-an-san-bay-long-thanh-giam-von-giam-dat-chua-giam-lo-20150226214343019.htm

[xiv] http://baochinhphu.vn/Tin-noi-bat/Quoc-hoi-bieu-quyet-thong-qua-du-an-san-bay-Long-Thanh/229998.vgp

[xv] http://vnexpress.net/tin-tuc/thoi-su/bac-du-an-duong-sat-cao-toc-la-quyet-dinh-lich-su-2166410.html

[xvi] http://www.phamdoantrang.com/2015/04/dien-bien-chien-dich-chat-ha-cay-xanh-o.html

[xvii] http://nld.com.vn/thoi-su-trong-nuoc/dh-lam-nghiep-cam-can-bo-phat-ngon-vu-6700-cay-xanh-2015032714500332.htm

[xviii] http://tuoitre.vn/tin/chinh-tri-xa-hoi/20150706/ha-noi-lai-thay-cay-mo-moi-trong-tren-pho-nguyen-chi-thanh/773187.html

[xix] http://nld.com.vn/thoi-su-trong-nuoc/vu-chat-cay-xanh-ha-noi-se-cong-khai-danh-tinh-nguoi-bi-xu-ly-20150708170924091.htm

[xx]https://www.facebook.com/groups/toivasuquan/permalink/825339080849304/

[xxi]https://www.facebook.com/groups/toivasuquan/permalink/822087947841084/

Mấu chốt của giải pháp vấn đề nhân quyền ở Việt Nam là gì?

Ngay trong ngày cuối cùng của chuyến thăm và làm việc của ông Tổng bí thư Đảng Cộng Sản Việt Nam tại Mỹ, thì trên đất nước Việt Nam xảy ra nhiều vụ việc thu hút sự chú ý lớn của dư luận. Đặc biệt là vụ việc một người phụ nữ nông dân trong lúc bảo vệ đất canh tác đã bị một chiếc xe máy xúc chèn bánh xích ngang người nằm cạnh mấy cây cờ đỏ sao vàng trơ cán. Hình ảnh này, vừa gây xúc động mạnh mẽ trong dân chúng, vừa là một cách vô cùng quyết liệt của thực tế cuộc sống phản biện lại phát biểu của ông Trọng, góp một phần tiếng nói để trả lời cho giới quan sát trong nước và quốc tế về tình hình nhân quyền ở Việt Nam. Chuyến thăm của ông Trọng thu hút sự chú ý của nhiều báo chí truyền thông quốc tế, và tất nhiên, là chủ đề nổi bật trên khắp các báo giấy, báo hình, báo mạng ở Việt Nam. Sự kiện này đặc biệt không chỉ bởi tính lịch sử của nó, khi mà lần đầu tiên một vị quan chức lãnh đạo đảng, không có chức vụ chính quyền, nhà nước gì được tổng thống Mỹ tiếp đón tại nhà trắng để bàn bạc về công việc; mà còn bởi vì giới truyền thông trong ngoài nước muốn quan sát thật kỹ lưỡng các biểu hiện của ông trong chuyến thăm này, ngõ hầu phân tích, dự đoán một xu hướng vận động trong quan hệ Việt-Mỹ cũng như xu hướng phát triển của Việt Nam nói riêng. Những nhà phê bình quốc tế cũng chú ý quan sát, chờ đợi xem ông Trọng sẽ trả lời, phản ứng ra sao nếu được chất vấn về tình hình nhân quyền, dân chủ ở Việt Nam, là chủ đề nóng mà đảng của ông thường bị chỉ trích. Và người ta đã có cơ hội được nghe câu trả lời của ông, trong những phút cuối cùng của cuộc thảo luận tại Trung tâm nghiên cứu chiến lược và quốc tế, diễn ra vào lúc 3:00-4:00 giờ chiều ngày 10 tháng 7 theo giờ địa phương tại Mỹ tức là lúc nửa đêm về sáng ở Việt Nam. [1]

Khi được hỏi về vấn đề nhân quyền, cụ thể là về vấn đề tự do ngôn luận và liệu có xu hướng tiếp tục giảm những vụ bắt bớ người hoạt động thể hiện chính kiến một cách ôn hoà trong thời gian tới, ông Trọng đã có một câu trả lời mà theo cá nhân tác giả, là ổn. Câu trả lời của ông, về đại để có mấy ý. 1 - Việt Nam cũng rất coi trọng vấn đề nhân quyền. Ông trích dẫn Tuyên ngôn độc lập của Việt Nam và đề cập đến hiến pháp 2013 có một chương riêng về nhân quyền để chứng minh cho quan điểm của Việt Nam về vấn đề này. 2 – Ông cho rằng quyền của mỗi cá nhân cần đặt trong mối quan hệ với quyền của tập thể cộng đồng. Do đó để quản lý xã hội, giải quyết mâu thuẫn phát sinh thì cần dùng pháp luật. Và ông cho rằng những người bị bắt là vì họ vi phạm pháp luật, chứ không phải vì họ có chính kiến khác biệt, hay vì họ thực hiện quyền tự do ngôn luận, biểu hiện ôn hoà hay khác biệt tôn giáo. Đây là cách trả lời mà chính quyền Việt Nam thường dùng để đối phó với chất vấn từ các tổ chức bảo vệ nhân quyền và các nước tiến bộ. Câu trả lời không có gì mới, nhưng những người quan sát, phê bình có lẽ vì mải chỉ trích sự sáo rỗng cũng như tính phi thực tế của câu trả lời mang tính ngoại giao này mà quên chú ý đến những biến đổi có tính chất căn bản trong cư xử của chính quyền Việt Nam thời gian gần đây, để nhìn nhận về xu hướng phát triển và những mấu chốt của giải pháp cần làm để thúc đẩy sự tiến bộ ở Việt Nam trong thời gian tới.

Trong vòng mấy năm trở lại đây, xu hướng thả tù chính trị (bao gồm cả thả trước thời hạn, thả do đã mãn hạn tù và thả đồng thời trục xuất đi tị nạn) là vượt trội so với bắt bớ và kết án. Chính quyền chuyển sang sách nhiễu, làm phiền các hoạt động vì dân chủ, bảo vệ nhân quyền bằng các biện pháp kĩ thuật khác như can thiệp, gây khó khăn cho cuộc sống, công việc, chỗ ở và các sinh hoạt của người hoạt động. Thậm chí, đã có nhiều trường hợp chính quyền sử dụng lực lượng xã hội đen, hoặc lực lượng giấu mặt để khủng bố, đánh đập các nhà hoạt động (vụ đánh anh Nguyễn Chí Tuyến, Đinh Quang Tuyến, Trịnh Bá Tư,…) và những người dân có hành động bất tuân dân sự trong khi bảo vệ quyền lợi, đất đai của họ như các vụ ở Văn Giang, Hưng Yên; Đông Triều, Quảng Ninh và vụ gần đây nhất ở Cẩm Điền, Cẩm Giàng, Hải Dương. Như vậy là chính quyền từ chỗ ngang nhiên công khai kết án người dân, đã tự nhận thức được sự sai trái, tính thiếu chính danh trong các hoạt động của họ. Vì vậy họ chuyển sang sử dụng các biện pháp giấu mặt như trên. Giải pháp cho sự biến tướng này là gì? Đâu là mấu chốt vấn đề mà các nhà hoạt động, các nhà quan sát, bình luận quốc tế cũng như các tổ chức quốc tế, các chính phủ nước bạn mong muốn có sự tiến bộ nhân quyền ở Việt Nam cần quan tâm để thúc đẩy?

Đối với bất cứ hoạt động chính trị nào, cái khó nhất luôn là tìm ra điểm chung của các xu hướng chính trị để từ mẫu số chung đó đưa ra được những đồng thuận trong quan điểm, xu hướng, hành động. Hiện giờ, khi giới lãnh đạo, cầm quyền của đảng cộng sản Việt Nam đã đồng ý ở điểm cần dùng luật pháp để điều hành xã hội thì các lực lượng tiến bộ cần nhân dịp này để thúc đẩy một xã hội pháp quyền ở Việt Nam. Xã hội Việt Nam hiện tại chưa phải là xã hội pháp quyền. Sẽ không thể có xã hội pháp quyền khi mà toà án không độc lập, và không có cơ chế bảo vệ hiến pháp. Luật sư Ngô Bá Thành đã từng nói “Ở Việt Nam có cả một rừng luật, nhưng người ta lại chỉ xử sự theo luật rừng.” Người bảo vệ pháp luật, đảm bảo sự công bằng của pháp luật chính là quan toà, thẩm phán và luật sư trong hệ thống tư pháp. Khi quyền lực của tư pháp không đủ mạnh do toà án thiếu tính độc lập và hoàn toàn chịu sự kiểm soát chặt chẽ từ đảng; do sức mạnh quyền lực của tư pháp quá chênh lệch so với hành pháp và lập pháp. Trong trường hợp bản thân luật pháp không đúng đắn mà mâu thuẫn với hiến pháp, do cách làm việc sai sót của lập pháp thì cần có cơ chế bảo hiến. Chính vì tư duy để cho quốc hội tự sửa sai theo phong cách vừa đá bóng vừa thổi còi nên mới có chuyện chủ tịch quốc hội Nguyễn Sinh Hùng tuyên bố “Quốc hội là dân, dân quyết sai thì dân chịu.” Ai sẽ bảo vệ quyền lợi của người dân trước bánh xe đè nghiến của chính quyền? Ai sẽ lôi những kẻ đánh đập, khủng bố người dân ra ánh sáng? Làm sao để đảm bảo những nội dung tốt đẹp trong câu chữ ở hiến pháp đi được vào thực tế cuộc sống? Câu trả lời cho tất cả những câu hỏi trên, là một hệ thống tư pháp

Hoài Vũ
Theo Dân Luận

[1] Video buổi nói chuyện của ông Trọng tại CSIS: The Banyan Tree Leadership Forum with Nguyen Phu Trong.

Ngay sau câu trả lời này, đoàn tuỳ tùng của ông Trọng đã giải nguy cho ông, vì sợ câu chuyện tiến triển với nhiều câu hỏi tiếp theo, bằng cách ra dấu dừng buổi thảo luận để ông tiếp tục lịch trình.

Janet Nguyễn, người phụ nữ VN đầu tiên được bầu vào Thượng viện California

Janet Nguyễn, người phụ nữ gốc Việt đầu tiên trở thành thượng nghị sĩ tiểu bang California.

Cộng đồng người Việt khắp nước Mỹ hân hoan vui mừng sau khi có tin Janet Nguyễn đắc cử vào thượng viện bang California. Ở tuổi 37, Janet Nguyễn là phụ nữ châu Á đầu tiên của đảng Cộng hoà được bầu vào thượng viện bang California và là phụ nữ gốc Việt đầu tiên là thượng nghị sĩ đắc cử ở một bang của nước Mỹ. Tạp chí phụ nữ tuần này xin giới thiệu chân dung người phụ nữ giỏi giang này.

Trước hôm 4/11, cái tên Janet Nguyễn đã nổi đình đám trong cộng đồng người Việt nói riêng, cộng đồng Mỹ ở bang California nói chung. Bà Janet Nguyễn, năm nay mới 37 tuổi, hiện là phụ nữ gốc Việt giữ vị trí cao nhất trong chính phủ Mỹ.

Janet Nguyễn tranh cử vào thượng viện bang California với chủ trương cổ vũ giáo dục cấp đai học cho thanh niên, bảo vệ duy trì thuế, đặc biệt là thuế đất. Bà cũng đứng về phía các doanh nghiệp ở California, để có thể tạo nhiều công ăn việc làm ở bang này.

Bà vừa được bầu vào thượng viện bang, đại diện cho quận 34, từ Long Beach tới Orange County. Phát biểu về cảm nghĩ sau khi đắc cử, Thượng nghị sĩ đắc cử Janet Nguyễn cho biết:

Janet Nguyễn: Mình rất là mừng, cái mừng đó không phải mừng cho riêng Janet Nguyễn mà mình mừng cho cộng đồng chúng ta, cộng đồng Việt Nam, cộng đồng Mỹ gốc Việt đã trong 40 năm qua Mỹ, bỏ nước mẹ của chúng ta, bỏ quê hương, bây giờ mình có được một đứa con gái, một đứa cháu của cộng đồng thành thượng nghị sĩ của tiểu bang lớn nhất ở trong nước Hoa Kì. Số phiếu mình mà số đầu tiên nó rất là mạnh, rất là nhiều. Cái đó nói sức mạnh của cộng đồng và tiếng nói của mình đã đoàn kết bởi vì không có cách nào Janet thắng được con số rất mạnh mẽ như vậy được mà không có cộng đồng đoàn kết với nhau.

---

   Mình rất là mừng, cái mừng đó không phải mừng cho riêng Janet mà mình mừng cho cộng đồng chúng ta, cộng đồng VN, cộng đồng Mỹ gốc Việt đã trong 40 năm qua Mỹ, bỏ nước mẹ của chúng ta, bỏ quê hương, bây giờ mình có được một đứa con gái, một đứa cháu của cộng đồng thành thượng nghị sĩ của tiểu bang lớn nhất ở Hoa Kì

Janet Nguyễn

Giấc mơ Mỹ

Trong video phát động tranh cử, Janet Nguyễn cho biết quá khứ của gia đình bà đã định hướng cho những suy nghĩ của bà. Bà nói rằng gia đình bà đã đạt được cái gọi là “Giấc mơ Mỹ" song cũng phải trải qua đủ đắng cay ngọt bùi.

Câu chuyện của gia đình Janet Nguyễn cũng giống nhiều người Việt Nam từng làm việc cho chính quyền Việt Nam Cộng hoà trước đây. Janet Nguyễn sinh năm 1976 tại Sài Gòn. Cha của bà từng là một người lính trong dhính quyền Sài Gòn cũ. Sau năm 1975, cả gia đình đã phải trốn về quê sống cùng bà ngoại của Janet Nguyễn để tránh không phải vào trải cải tạo của chế độ mới.

Gia đình của nữ thượng nghị sĩ đắc cử đã trốn đi nước ngoài nhiều lần, tuy nhiên cũng nhiều lần thất bại. Sau mỗi lần thất bại như thế, cha mẹ của Janet Nguyễn bị tống giam còn anh chị em của bà thì ở cùng bà ngoại. Cuối cùng, khi bà 3-4 tuổi, gia đình bỏ đi sang Thái Lan. Lúc này, Thái Lan không thể tiếp nhận thêm người tị nạn do quá nhiều người bỏ sang quốc gia này. Họ không có nhiều sự lựa chọn nào nữa. Janet Nguyễn kể lại về chuyến vượt biên cùng mẹ:

Janet Nguyen: Lúc đó, chúng tôi chỉ có ba sự lựa chọn. Trở về Việt Nam mà không còn đồ ăn và nước uống thì cũng chết thôi. Nếu trở về được thì dễ bị giết. Sự lựa chọn thứ ba là đánh đắm cái thuyền rồi bơi vào bờ.

Khi đến Thái Lan, cả gia đình được đoàn tụ và sau đó họ được một nhà thờ giúp đỡ làm giấy tờ sang Mỹ vào năm 1981, khi đó Janet Nguyễn mới 5 tuổi. Janet Nguyễn nhớ lại:
Janet Nguyễn: Khi qua Mỹ, gia đình mình rất nghèo mà lại không biết tiếng Anh. Mình cũng sống nhờ trợ cấp và tem phiếu.

Nữ thượng nghĩ sĩ cho biết bà đi học trường công và nhận đồ từ thiện, chẳng hạn như quần áo thì nhận từ Salvation Army. Có lúc, bà phải mặc đồ con trai đi học do họ không có đủ đồ dành cho các cô bé gái. Đến Giáng sinh, gia đình họ không có tiền để mua quà mà phải nhờ tới lòng thương của nhà thờ.

---

   Mình muốn đóng góp vào trong tiến trình này, rằng những cái luật gì mà ảnh hưởng tới một người như Janet, một người phụ nữ, một người Mỹ gốc Việt, một người mẹ, một người trả thuế, một người có doanh nghiệp nhỏ, một người đi làm, mình muốn nêu lên những mối quan tâm của những người đó tới những người dân cử

Janet Nguyễn

Cha mẹ của Janet Nguyễn hết lòng vì con cái. Trong khi đi học tiếng Anh ở một trường học, ông còn tranh thủ làm bồi bàn cho một nhà hàng. Cả hai cha mẹ của Janet Nguyễn đều đi làm để con cái có thể đến trường học đại học và trở thành bác sĩ, luật sư. Janet Nguyễn đáng lẽ sẽ trở thành một bác sĩ như mong ước của cha mẹ bà. Trong năm thứ hai đại học ở trường California tại Irvine, bà học một lớp về chính trị và từ đó say mê con đường này. Lớp học của Janet Nguyễn khi đó do một giáo sư khách mời đứng lớp. Đó chính là chủ tịch ban giám sát Bill Steiner. Bà Janet Nguyễn khi đó vừa đi học vừa đi làm ba công việc ngoài giờ đã xin thực tập ở chỗ của vị giáo sư kia. Sau khi đợt thực tập kết thúc, bà cảm thấy muốn đóng một vai trò tích cực hơn trong quá trình xây dựng luật ảnh hưởng tới phần đông dân số.
Janet Nguyễn kể lại:

Janet Nguyen: Mình thấy đi làm bác sĩ giúp người cũng tốt thôi, nhưng trong xã hội thì mọi thứ đều do chính phủ lãnh đạo. Vì thế, mình muốn đóng góp vào trong tiến trình này, rằng những cái luật gì mà ảnh hưởng tới một người như Janet, một người phụ nữ, một người Mỹ gốc Việt, một người mẹ, một người trả thuế, một người có doanh nghiệp nhỏ, một người đi làm, mình muốn nêu lên những mối quan tâm của những người đó tới những người dân cử đưa ra luật ảnh hưởng tới đời sống của mình.


Kể từ đó, Janet ngày càng đi sâu vào con đường chính trị. Bà trở thành người phụ nữ gốc Á đầu tiên của đảng Cộng hoà trong Thượng viện bang California. Bà hiện vẫn giữ chức giám sát viên của quận Cam, bang California.

---

   Một cái mình muốn cho các em gái biết là mình chỉ cần làm việc chăm chỉ thôi, đừng tạm ngừng sự nghiệp vì mình muốn có một gia đình. Chúng ta có thể có cả hai. Có thể khó khăn hơn nhưng mình làm được

Janet Nguyễn

Chiến thắng của Janet Nguyễn trong cuộc bầu cử vừa qua có thể coi là một chiến thắng lịch sử cho phụ nữ di dân. Nó cũng cho thấy sự trưởng thành của cộng đồng gốc Việt trong xã hội Mỹ sau gần 40 năm có mặt trên mảnh đất của những cơ hội đổi đời này.

Người vợ, người mẹ

Người ta biết đến Janet Nguyễn với vai trò một chính trị gia thành công. Ngoài ra, bà còn là một người vợ và là mẹ của hai cậu con trai, Tommy, năm nay 3 tuổi, và Timothy mới 21 tháng tuổi. Đối với người phụ nữ này, gia đình chính là một chỗ dựa vững chắc cho bà. Bà cho biết làm chính trị cũng chính là vì thế hệ tương lai.

Janet Nguyen: Cái chính trị mình làm là vì tương lai con cái, không phải là chỉ vì con cái của Janet mà là con cái của cả cộng đồng mình, con cái của hạt 34.

Chồng của Janet Nguyễn, tên là Tom Bonikowski, luôn ủng hộ bà trong con đường sự nghiệp làm chính trị. Ông chính là người đầu tiên bà hỏi ý kiến khi muốn ra tranh cử thượng nghị sĩ bang California. Trong những tháng ngày vận động tranh cử cam go, Tom luôn đảm bảo hai cậu con vẫn duy trì cuộc sống thường nhật. Bà Janet Nguyễn cho biết:

Janet Nguyen: Chồng mình rất ủng hộ mình. Hai đứa con còn thỉnh thoảng tham gia các cuộc họp với mình. Tommy, ba tuổi, còn đi gõ cửa từng nhà để xin phiếu (cho mẹ).


Dù công việc vận động tranh cử bận rộn, nữ thượng sĩ đắc cử cho biết bà luôn về nhà ăn bữa tối một tuần ba lần. Gia đình bà cũng đi theo các cuộc họp để gắn kết nhau hơn.

Bà khẳng định rằng một phụ nữ có thể có tất cả, cả gia đình hạnh phúc lẫn sự nghiệp chính trị thành công. Bà khuyên các cô gái như sau:

Janet Nguyễn: Một cái mình muốn cho các em gái biết là mình chỉ cần làm việc chăm chỉ thôi, đừng tạm ngừng sự nghiệp vì mình muốn có một gia đình. Chúng ta có thể có cả hai. Có thể khó khăn hơn nhưng mình làm được.

Nữ chính trị gia Janet cho rằng chìa khóa của sự thành công là tìm được một sự nghiệp mà bản thân thực sự say mê. Bà nói niềm đam mê của bà là phục vụ cộng đồng. Bà nói rằng bà muốn có mặt tại nơi mà các quyết định được đưa ra ảnh hưởng tới những người như bà. Đó chính là chìa khoá thành công của nữ chính trị gia gốc Việt, người phụ nữ gốc Việt đầu tiên được bầu vào trong thượng viện của bang California.


Tạp chí phụ nữ tuần này xin tạm dừng tại đây. Hải Ninh xin cảm ơn quý vị đã quan tâm theo dõi. Mọi đề nghị hay thắc mắc liên quan tới nội dung của trang tạp chí phụ nữ, xin mời quý thính giả gửi tới hộp thư của ban Việt Ngữ tại vietweb@rfa.org hoặc trang Facebook của đài Á châu Tự do tại www.facebook.com/rfavietnamese.

Hải Ninh xin chúc quý vị một tuần mới vui vẻ.

Hoài Vũ,
phóng viên RFA
Theo RFA

========

Công an Việt nam bất lực không thể bảo vệ du khách?

Một người bán hàng rong đang chèo kéo du khách nước ngoài.

Nghe bài tường thuật

Việc công an thành phố Hồ Chí Minh phát tờ rơi cảnh báo du khách nước ngoài về tình trạng cướp giật, lừa gạt lan tràn ở đây gây ra nhiều phản ứng trái chiều. Phe ủng hộ thì nói đây là việc làm đúng đắn trong khi phe phản đối nói rằng giới an ninh chỉ chữa phần ngọn chứ không chữa tận gốc của vấn đề.

Nạn cướp giật ở TP HCM không phải là chuyện mới và mỗi ngày tình trạng này càng tăng cao. Những nhóm cướp giật túi xách của người đi đường, bất kể người nước ngoài hay Việt Nam. Có những trường hợp những người này còn trộm xe, cướp đồ trong cốp xe máy của người dân nơi đây.

Mới đây, công an Thành phố Hồ Chí Minh đã phát hàng loạt tờ rơi tới du khách nước ngoài vào thành phố, cảnh báo vấn nạn này đối với người nước ngoài. Tờ rơi có tiêu đều: Phòng bệnh hơn chữa bệnh, vốn là một câu nói nổi tiếng trong dân gian Việt Nam, ý nói rằng du khách cần biết trước những điều trên mà phòng tránh.

---

  Có thể họ nghĩ rằng đây là cách hữu hiệu nhất để đối phó với tình trạng cướp giật, lừa đảo. Rõ ràng đây là cách rẻ mạt nhất vì tất cả những gì họ phải làm là viết ra những lời cảnh báo và in chúng ra.

- Doanh nhân Hà Lan, TP HCM

Các vấn nạn họ đưa ra gồm có móc túi, gian lận khi tính tiền xe taxi, xích lô, xe ôm hay chuyện mặc cả mua hàng. Vì thế, công an cảnh báo du khách nên giữ túi tiền sát người, và chỉ nên dùng dịch vụ của các hãng có tên tuổi và tiêu tiền hợp lý.

Trả lời phỏng vấn của tờ VTC News, Trung tá Nguyễn Văn Phước, trưởng công an phường Phạm Ngũ Lão ở TP HCM, cho biết sở dĩ có hoạt động phát tờ rơi cảnh báo do tình trạng cướp giật nhắm vào người nước ngoài ngày càng tăng. Ông cũng cho hay người nước ngoài phản ứng rất tích cực trước động thái này của công an thành phố.

Minh Thư, 27 tuổi, sống ở Sài Gòn bốn năm, cho biết mặt tốt của hành động này là giúp cho du khách hiểu được tình hình của thành phố. Chị nói:

Nó làm cho du khách cảnh giác cao hơn để bảo vệ tài sản và tính mạng của bản thân, vì nhiều khi khi bị giật túi có thể bị ngã. Nâng cao tinh thần cảnh giác là rất tốt.

Thông tin về việc phát tờ rơi cũng gây xôn xao trên mạng xã hội Facebook. Blogger Mẹ Nấm thì nói rằng đây là một việc làm dũng cảm của công an thành phố Hồ Chí Minh, rằng họ thừa nhận sự kém cỏi của bản thân. Những người khác còn nói đùa rằng các ngành khác cũng nên đi học ngành công an, cảnh báo những vấn nạn như thế. Chẳng hạn như ngành giao thông có thể phát đi thông tin rằng đi máy bay có thể trễ hoặc ngành giáo dục cảnh báo rằng học xong đại học có thể không kiếm được việc.

Chỉ chữa phần ngọn

Một doanh nhân người Hà Lan đã sống và làm việc ở TP HCM bảy năm nay thì cho rằng chính quyền chọn cách dễ nhất, nhàn nhất để đối phó với nạn trộm cướp. Ông cho biết:

Công an hướng dẫn du khách trên tờ rơi. Photo courtesy of giaoduc.net

Có thể họ nghĩ rằng đây là cách hữu hiệu nhất để đối phó với tình trạng cướp giật, lừa đảo. Rõ ràng đây là cách rẻ mạt nhất vì tất cả những gì họ phải làm là viết ra những lời cảnh báo và in chúng ra.

Doanh nhân này cho hay trong suốt bảy năm sống ở TP HCM, ông chứng kiến tình trạng nạn cướp giật gia tăng không chỉ nhắm tới du khách người nước ngoài mà cả người dân Việt Nam bình thường. Trong khi đó, lực lượng công an lại bất lực và kém cỏi, họ không biết làm thế nào để giải quyết triệt để tình trạng này. Ông nói hiện nay các nhóm cướp mới chỉ thực hiện hành vi cướp của một cách thô sơ, nếu họ áp dụng nhiều công nghệ cao thì giới an ninh sẽ mất phương hướng trong đối phó.

Vị doanh nhân này nói:

Công an về cơ bản là kém cỏi trong đối phó với tội phạm, kém cỏi về cả mặt chuyên môn, không được đào tạo những kỹ năng tốt. Những người này được chọn vào ngành công an không phải vì giỏi chuyên môn, mà là do quen thân. Vậy nên, họ cũng không gặp rắc rối gì vì sự kém cỏi của chính họ.

Những kẻ trộm cướp nếu có bị bắt thì cũng chỉ bị giam giữ một thời gian ngắn, có khi họ còn được chính quyền xét khoan hồng, mãn tù trước thời hạn. Vị doanh nhân này cho rằng điều đó rất nguy hiểm vì chính quyền lại thả ra những tội phạm gây rối trật tự đường phố khi họ chưa hoàn lương.

Doanh nhân này còn nói việc cảnh báo du khách thực ra là đẩy trách nhiệm giữ an ninh cho chính các du khách nước ngoài này. Trong khi việc này là thuộc trách nhiệm của giới an ninh. Vị doanh nhân này cho hay:

Họ chĩa mũi chỉ trích nhằm vào du khách và rằng nếu chẳng may có ai kêu là bị mất đồ, họ sẽ nói chẳng lẽ anh/chị không đọc kỹ cảnh báo mà chúng tôi đưa ra hay sao. Họ không đối phó trực diện với nạn cướp giật mà chỉ cảnh báo du khách mà thôi.

---

  Công an về cơ bản là kém cỏi trong đối phó với tội phạm, kém cỏi về cả mặt chuyên môn, không được đào tạo những kỹ năng tốt.

- Doanh nhân Hà Lan, TP HCM

Chị Minh Thư, từng sống ở Sài Gòn bốn năm, thì cho rằng việc cảnh báo về tình trạng cướp giật chỉ càng làm xấu thêm bộ mặt của thành phố. Chị cho hay:

Việc cảnh báo người nước ngoài chỉ khiến họ có cái nhìn không tốt về đất nước mình, rằng đất nước mình không an toàn, không tốt đẹp. Không có nước nào lại đi viết cảnh báo như thế cả. Hơn thế nữa, trước khi đến nước ngoài, bất cứ du khách nào cũng phải nghiên cứu trước.

Cả doanh nhân Hà Lan và Minh Thư cùng nhiều người trên mạng xã hội đều cho rằng lực lượng công an cần tăng cường nghiệp vụ trong chính lực lượng để giúp cải thiện an ninh ở Sài Gòn. Chính việc đó mới giúp giảm nạn cướp giật ở thành phố Hồ Chí Minh chứ không phải những tờ đơn cảnh báo.

Sau khi nhận được nhiều ý kiến trái chiều, công an TP HCM đã tạm ngừng phát tờ rơi cho du khách. Đây là một động thái cho thấy công an thành phố đã kịp thời tiếp thu ý kiến của người dân và sửa sai lầm.

Hoài Vũ,
phóng viên RFA
Theo RFA

========

Nhà báo Anh: Bằng chứng đường 9 đoạn của TQ là vô căn cứ

Nhà báo Anh Bill Hayton tại Washington DC, Mỹ. Ảnh minh họa chụp năm 2010.

Nghe bài tường thuật

Nhà báo Anh Bill Hayton, một trong những chuyên gia nghiên cứu Biển Đông, khẳng định bằng chứng lịch sử về đường chín đoạn của Trung Quốc về chủ quyền tại vùng biển này là vô căn cứ. Ông đưa ra phát biểu trên trong buổi giới thiệu cuốn sách mới về Biển Đông có tên: The South China Sea: The struggle for power in Asia tại đại học Georgetown ở Washington DC, Mỹ, hôm 23/10.

Đơn phương tuyên bố chủ quyền

Trung Quốc lâu nay đơn phương tuyên bố chủ quyền gần như toàn bộ khu vực Biển Đông. Một trong những bằng chứng lịch sử mà họ đưa ra là bản đồ gồm đường 9 đoạn, hay còn gọi là đường lưỡi bò, ôm gần như trọn Biển Đông, bao gồm cả Trường Sa và Hoàng Sa của Việt Nam. Đường lưỡi bò này còn chồng lấn lên vùng biển chủ quyền trong khu vực đặc quyền kinh tế tính theo luật pháp quốc tế của một số nước Đông Nam Á.

Tuy nhiên, độ chính xác của đường 9 đoạn này ra sao? Theo nhà báo Bill Hayton vào thập niên 30 khi tàu chiến Pháp cập cảng ở Trường Sa và bắn 21 phát súng tuyên bố chủ quyền ở đây, Trung Quốc do không thể điều quân ra khu vực này nên đã tìm đến các nhà làm bản đồ để khẳng định chủ quyền.

Bill Hayton cho biết đến tận năm 1933, Trung Quốc còn không biết có những đảo gì, tên gì ở Biển Đông. Vào năm 1935, Trung Quốc mới bắt đầu đặt tên cho 132 đảo lớn nhỏ ở khu vực này và phần lớn là dịch ra từ tên tiếng Anh trên bản đồ quốc tế.

---

  Lần đầu tiên vào năm 1936, đường 9 đoạn được đưa ra. Bản đồ đó sinh ra là hoàn toàn do hiểu lầm.

-Nhà báo Bill Hayton

Người đưa đoạn lưỡi bò hình chữ U đến với Trung Quốc là một người có tên là Bạch Mi Sơ. Bill Hayton cho hay ông Bạch là một nhân sĩ yêu nước và ham mê địa lý. Năm 1930, Bạch Mi Sơ từng vẽ bản đồ miêu tả lại điều được gọi là “sự sỉ nhục quốc gia” của Trung Quốc, trong đó chỉ ra những phần lãnh thổ của nước này đã bị đánh cắp. Vào năm 1936, ông Bạch vẽ bản đồ với đường lưỡi bò ôm trọn gần như toàn bộ Biển Đông. Ông Bạch từng nói rằng khu vực nằm trong đường lưỡi bò là “những nơi mà ngư dân của Trung Quốc kiếm sống và hiển nhiên là nó thuộc về chủ quyền của chúng ta”.

Nhà báo Bill Hayton phát biểu: “Lần đầu tiên vào năm 1936, đường 9 đoạn được đưa ra. Bản đồ đó sinh ra là hoàn toàn do hiểu lầm.”

Bill Hayton cho rằng sở dĩ có bản đồ như trên cũng như các bản đồ về sự sỉ nhục quốc gia mà Trung Quốc đưa ra là do sự hiểu lầm về quan hệ giữa Trung Quốc và các nước Đông Nam Á trước đó. Ông nói các học giả Trung Quốc thời đó đánh đồng việc các nước thiết lập quan hệ thương mại với việc cống nạp với tư cách là nước chư hầu cho Trung Quốc.

Bản đồ Biển Đông với đường lưỡi bò do TQ đơn phương công bố nhằm chiếm trọn Biển Đông, vị trí dàn khoan HD 981 và dàn khoan thứ hai do TQ thiết lập hồi tháng 6 năm 2014.

Nhà báo Hayton lấy ví dụ về ghi chép liên quan tới quan hệ giữa Trung Quốc và Hà Lan. Theo ghi chép của Trung Quốc thì Hà Lan khi đó là một vương quốc và phải cống nạp cho vương triều Trung Quốc và nhún nhường trước nhà vua ở đây. Tuy nhiên, thực tế là Hà Lan là một nước cộng hoà và việc cống nạp thực chất là trao đổi để được quyền giao thương ở quốc gia đông dân và rộng lớn là Trung Quốc.

Hayton từ đó đặt câu hỏi, có lẽ các nhà học giả Trung Quốc hiểu lầm rằng các nước Đông Nam Á là chư hầu của họ khi cũng phải “cống nạp” cho vương triều.

Đường lưỡi bò được chính quyền Trung Hoa Dân Quốc đưa lên bản đồ vào năm 1947. Lúc này, nó có 11 đoạn. Qua thời gian, hai đoạn được bỏ đi. Nó chứng tỏ Trung Quốc không hề có một cơ sở pháp lý cụ thể nào cho đường lưỡi bò này. Về pháp lý mà nói, đường 9 đoạn không định nghĩa biên giới trên biển của Trung Quốc.

Vậy đường 9 đoạn có ý nghĩa gì? Bill Hayton giải thích:

“Một học thuyết đường chín đoạn chỉ ra những hòn đảo nào thuộc về Trung Quốc và cũng có một lý giải khác là đường chín đoạn là biên giới vùng biển chủ quyền của Trung Quốc, có nghĩa là bao gồm gần như toàn bộ Biển Đông.”

Biển Đông thuộc về bên nào?

Để hoàn thành cuốn sách về Biển Đông, Bill Hayton đã mất hơn hai năm rưỡi đào sâu các tài liệu lịch sử. Theo ông, người đầu tiên tuyên bố chủ quyền ở Biển Đông là một người Anh, khi đó là để khai thác phân chim. Ngoài Trung Quốc, các nước như Việt Nam, Malaysia, Đài Loan, Philippines cũng tuyên bố một phần chủ quyền ở Biển Đông, tuy nhiên không nước nào đi xa như Trung Quốc trong việc khẳng định quyền sở hữu khu vực thậm chí chồng lấn lên hải phận của nước khác theo luật quốc tế.

Câu hỏi đặt ra cuối cùng là, vậy Biển Đông thuộc về bên nào. Câu trả lời là không ai biết cả.

Liệu có cách nào giải quyết vấn đề tranh chấp ở Biển Đông hay không? Bill Hayton cho rằng khó có thể có một giải pháp hợp lý cho tất cả các bên, vì rằng không một bên nào chịu nhượng bộ hoặc đưa ra những khẳng định có bằng chứng rõ ràng. Cũng không bên nào sẵn lòng thống nhất về một quy chuẩn về pháp lý. Trung Quốc, một bên lớn trong xung đột này chỉ muốn đối thoại song phương trong khi các nước khác muốn đối thoại đa phương.

Bill Hayton cho rằng xung đột ở Biển Đông thỉnh thoảng sẽ lại căng thẳng song ông bác bỏ ý kiến về một cuộc chạy đua vũ trang lớn trong khu vực này. Theo nhà báo, Trung Quốc đã bỏ xa các đối thủ về lĩnh vực vũ khí.

Bill Hayton cũng có một cuốn sách khác về Việt Nam có tên Vietnam - the rising dragon. Cuốn sách mới về Biển Đông của ông vừa được xuất bản. Bill Hayton gia nhập BBC News từ năm 1998. Ông có một năm làm báo ở Việt Nam và gần đây nhất, ông ở Myanmar trong một năm vào năm 2013.

Cuốn sách “The South China Sea: The struggle for power in Asia” tuy còn nhiều điều cần bàn luận thêm nhưng ít ra cũng cho thấy ngày càng nhiều hơn sự quan tâm của quốc tế, đặc biệt trong lĩnh vực truyền thông. Theo nhà báo Bill Hayton thì ông rất vất vả khi tìm nguồn tư liệu từ Việt Nam do đó khó khăn này đã cản trở ông rất nhiều khi viết cuốn sách.

Có lẽ nhà nước Việt Nam nên xem xét việc cung cấp thông tin cho bất cứ ai muốn tìm hiểu về chủ quyền Biển Đông nhằm tránh sự đáng tiếc vì không nắm bắt cơ hội chứng minh chủ quyền của mình trước quốc tế.

Hoài Vũ,
phóng viên RFA
Theo RFA

========

Bế tắc ở sông Mekong

Đập Xayaburi xây dựng trên sông Mekong thuộc địa phận Lào

Nghe bài tường thuật

Ngày 8 tháng 10 năm 2014 tại thủ đô Washington, Hoa Kỳ, tổ chức phi chính phủ Stimson tổ chức một cuộc hội thảo về những tác động môi trường do việc xây dựng các đập nước khổng lồ trên dòng chính sông Mekong. Cuộc hội thảo bàn tới các xung đột quyền lợi của các quốc gia có sông Mekong chảy qua. Chủ trì cuộc hội thảo là Tiến sĩ Richard Cronin, giám đốc chương trình Đông nam Á của tổ chức Stimson. Hội thảo cũng có một diễn giả đến từ Trung quốc là bà Yongmin Bian hiện đang nghiên cứu về luật môi trường tại đại học Georgetown, Hoa Kỳ.

Sông Mekong, nguồn sống của hàng chục triệu người dân châu Á, trở thành điểm nóng của các nước này. Trung Quốc xây hơn chục con đập ở thượng nguồn khiến ngư dân, nông dân ở các nước hạ nguồn gặp khó. Trong khi đó, các nước khác cũng tính chuyện xây thêm 11 con đập khác, nhằm khai thác thuỷ điện, khiến các lo ngại về hệ sinh thái cũng như an ninh thực phẩm ngày càng gia tăng.

Viễn cảnh tối tăm

Tiến sĩ Richard Cronin, giám đốc chương trình Đông Nam Á của tổ chức Stimson, chia sẻ:

Richard Cronin: 1995 các nước sông Mekong là Lào, Thái Lan, Việt nam và Cam Pu chia đã ký một thỏa thuận nhằm cố gắng tái lập sự hợp tác bền vững và tập trung chủ yếu vào dòng chính của con sông vì những tác động xuyên biên giới của nó.

Các quốc gia này đã triển khai các qui định hợp tác với nhau về các đập trên dòng chính, nhằm trách các xung đột về chủ quyền. Nhưng đáng tiếc là sau 20 năm thì những bước đầu tiên trong việc lập nên các qui định này bị thất bại.

---

  Các quốc gia này đã triển khai các qui định hợp tác với nhau về các đập trên dòng chính, nhằm trách các xung đột về chủ quyền. Nhưng đáng tiếc là sau 20 năm thì những bước đầu tiên trong việc lập nên các qui định này bị thất bại

TS Richard Cronin

Ông Cronin cho rằng sự thất bại này là nguyên nhân của sự xung đột giữa Lào và hai nước láng giềng hạ lưu sông Mekong là Campuchia và Việt Nam xung quanh những đập nước lớn trên dòng chính mà Lào dự định xây. Lào và các quốc gia này không đồng ý với nhau về những tác động có thể có của các đập nước này như là sự ảnh hưởng lên chu kỳ sinh trưởng của các loài cá, sự dịch chuyển phù sa về phía hạ lưu.

Khi trả lời câu hỏi liên quan đến vai trò của Uỷ ban Sông Mekong (gọi tắt là MRC), ông nói rằng MRC hoạt động không có hiệu quả, dẫn tới việc Lào bất chấp việc không giành được sự hậu thuẫn của các nước Việt Nam, Campuchia quyết định xây đập Xayaburi. Con đập này bắt đầu khởi công xây dựng vào tháng 3 năm 2012 và gặp sự phản đối của các nước láng giềng là Campuchia và Việt Nam. Con đập này dự kiến sẽ có chiều dài là 810 mét và cao hơn 32 mét.

Tiến sĩ Richard Cronin, giám đốc chương trình Đông Nam Á của tổ chức Stimson

Không chỉ có đập Xayaburi, Lào tục xây thêm một con đập nữa là Don Sahong, một trong những nhánh phụ của sông Mekong. Lào lý giải rằng MRC không có tiếng nói gì trong việc xây đập này vì nó không phải là dòng chính của sông Mekong.

Richard Cronin cũng nói về ảnh hưởng của việc xây đập thứ hai lên vùng hạ lưu. Đó là chuyện dòng chảy mà Lào sẽ xây đập Don Sahong là một con đường để những loài cá của sông Mekong đi ngược dòng vào mua sinh sản, khi có con đập thì con đường di chuyển này của các loài cá sẽ biến mất, dẫn đến sự diệt vong của chúng.

Những dữ liệu được đưa ra trong cuộc hội thảo cho biết ngay cả Lào, nước được cho là sẽ hưởng lợi lớn từ việc xây đập nhờ xuất khẩu điện sang nước khác, ảnh hưởng của đập là không nhỏ với quốc gia này. Về lâu về dài, việc xây dựng đập sẽ gây hại nhiều hơn lợi cho Lào. Chẳng hạn như dân cư sống quanh sông sẽ bị mất nhà cửa, mối nguy về an ninh thực phẩm hay phù sa bị lắng đọng.

Ngoài ra còn có thiệt hại lớn hơn về tài chính. Trong vòng 20 năm, hoạt động của 11 đập ở vùng Hạ Mekong có thể đem lại 33,4 tỷ đôla. Tuy nhiên, các tính toán của cơ quan nghiên cứu tài nguyên thiên nhiên ở đại học Mae Fah Luang thì mức thiệt hại mà nó mang lại là 274.4 tỷ USD.

Richard Cronin kết luận: “Viễn cảnh bây giờ là tăm tối, tất nhiên không hoàn toàn tối tăm nhưng mọi việc ngày càng xấu đi còn Uỷ hội sông Mekong thì lại bất lực.”

Trung Quốc thiếu hợp tác

Diễn giả đến từ Trung quốc là Bà Yongmin Bian nói rằng Trung Quốc là một đối tác quan trọng trong khu vực. Trung Quốc có 6 đập đã hoàn tất ở trên đoạn sông Mekong chảy qua lãnh thổ của họ ở tỉnh Vân Nam, và lên kế hoạch xây nhiều đập khác.

Bà cũng cho biết luật của Trung Quốc không quan tâm tới những ảnh hưởng mà việc xây đập ở thượng nguồn Mekong đối với các khu vực ngoài biên giới Trung Quốc.

Các hồ sơ và số liệu của các công trình thuỷ điện được Trung quốc coi là bí mật quốc gia và không chia sẻ với các nước khác. Ngay cả công chúng Trung quốc như bà Bian cũng chỉ tiếp cận được các hồ sơ tổng quát không chi tiết.

Theo bà, Trung Quốc đã cởi mở hơn song chỉ với các nước có ảnh hưởng tới họ như Nga, Mông Cổ, Kazakhstan. Riêng với Đông Nam Á, chỉ hợp tác hạn chế. Trong những nước này có Nga và Kazakhstan nằm trong tổ chức hợp tác Thượng hải với họ

---

  Các hồ sơ và số liệu của các công trình thuỷ điện được Trung quốc coi là bí mật quốc gia và không chia sẻ với các nước khác. Ngay cả công chúng Trung quốc như bà Bian cũng chỉ tiếp cận được các hồ sơ tổng quát không chi tiết

Bà Bian nói, không minh bạch về thông tin chẳng hạn như lượng nước sẽ đảm bảo cho thông chảy xuống vùng Hạ Mêkong

Bà Bian nói rằng:

Bian: “Năm 2003 chúng tôi có qui trình về đánh giá tác động môi trường, như khi đó chỉ có những nhà đầu tư biết chuyện đó còn công chúng thì không biết gì”

Ảnh hưởng tới Việt Nam

Cuối buổi Hội thảo có trả lời câu hỏi về hợp tác giữa Việt nam và Trung quốc về sông Mekong ông Cronin trả lời là Việt Nam bị kẹt ở giữa, ảnh hưởng lớn từ ngành ngư nghiệp, nông nghiệp. Theo ông, không thể giải quyết với Trung Quốc vì có quá nhiều vướng mắc về chính trị, như vấn đề Biển Đông

Ông Cronin cũng đề cập đến một giải pháp để Lào có thể ngừng xây đập thủy điện khổng lồ thứ hai của họ là thiết lập một mạng lưới điện quốc gia từ đó có thể tránh việc bán điện giá rẻ qua Thái Lan rồi lại mua điện đắt từ Thái lan về. Mạng lưới này sẽ phân phối điện từ đập thủy điện đang có của Lào cho toàn quốc gia.

Trong khi đó, ông cũng đề nghị các nước MRC phải hợp tác, lập thành một khối đoàn kết để đối phó với áp lực từ Trung Quốc.

Ý kiến này được bà Bian tán đông, cho dù chính bà cũng không biết làm thế nào để Trung Quốc hợp tác chặt chẽ hơn với các nước trong vùng Mekong, thông qua cơ chế ASEAN.

Hoài Vũ và Kính Hòa tường trình từ Washington.

Kính Hòa, Hoài Vũ
phóng viên RFA
Theo RFA

=======

Phận nghèo lấy chồng Hàn Quốc

Cô dâu Thanh Thảo cùng chồng và con trai ba tháng tuổi.

Nghe bài tường thuật

Trong thời đại phụ nữ được tự do tìm bạn đời theo ý muốn, nhiều cô gái Việt Nam phải cất bước ra đi lấy chồng ngoại quốc dù một chữ ngoại ngữ bẻ đôi cũng không biết. Có người may mắn tìm được người chồng hiền lành, tử tế, có người không may tới mức bị chồng đánh chết. Hoài Vũ tìm hiểu các cuộc hôn nhân vợ Việt chồng Hàn trong tạp chí phụ nữ tuần này.

Nghỉ học từ năm lớp 7, Thanh Thảo bỏ nhà ở Kiên Giang đến Buôn Mê Thuột làm việc. Năm 24 tuổi, cô giấu gia đình, đi lên Sài Gòn tìm chồng Hàn Quốc. Cô chỉ nói với bố mẹ về quyết định cưới chồng vào buổi sáng của ngày cưới:

“Ba mẹ em khóc nhiều lắm. Em thì nói không có gì phải khóc cả. Mẹ em bảo đâu có đến nỗi gì mà phải qua tới bên đó. Em bảo ở đâu mà chẳng có chồng nên mẹ đừng có lo.”

Thấm thoắt đã hai năm trôi qua, Thảo trải qua đủ chuyện chìm nổi. Giờ cô định cư ở thành phố Taegu, miền đông nam Hàn Quốc, với người chồng hơn cô 18 tuổi và cậu con trai vừa gần ba tháng tuổi.

Thảo là một trong số hàng chục nghìn phụ nữ Việt Nam lấy chồng Hàn Quốc. Kể từ năm 2004 tới năm 2009, có tới 40.000 phụ nữ Việt sang đất nước này làm dâu. Con số dâu Việt ở Hàn được cho là cao nhất trong số các phụ nữ xuất thân từ các nước Đông Nam Á.

Cuộc trao đổi tiền-tình

Các cô dâu Việt đa phần trẻ tuổi, sinh ra ở các vùng quê nghèo, còn chồng của họ đều ít nhất 40 tuổi, và làm nghề lao động chân tay. Theo các thống kê từ Hàn Quốc, trong năm 2010, hơn nửa số đàn ông trung niên vẫn còn độc thân, phần lớn là những anh trai nghèo. Thanh Thảo cho biết:

  Người ta lớn tuổi, người ta nghèo, người ta không có tiền nên mới về Việt Nam để cưới vợ. Nếu họ giàu, họ đã cưới vợ Hàn Quốc, chứ cưới vợ Việt Nam làm gì.

-Thanh Thảo

“Người ta lớn tuổi, người ta nghèo, người ta không có tiền nên mới về Việt Nam để cưới vợ. Nếu họ giàu, họ đã cưới vợ Hàn Quốc, chứ cưới vợ Việt Nam làm gì. Người ta cưới mình chẳng qua là để duy trì nòi giống thôi.”

Thảo cho biết kể từ khi biết sinh con trai, gia đình đối xử với cô tốt hơn trước:

“Sinh con gái thì không được như vậy đâu vì chồng em là con trưởng. Nhà chồng em có 5 anh chị em, trong đó có 2 anh em trai. Cậu út không được thờ cha mẹ, tổ tiên.”

Phần lớn các cô dâu Việt sang Hàn Quốc mong dành dụm được tiền để gửi về cho gia đình. Theo số liệu năm 2010, trung bình các cô dâu này gửi về Việt Nam khoảng 3.000 USD một năm, gấp ba thu nhập trung bình đầu người trong nước khi đó.

Thảo cũng cho hay khi chưa sinh con, cô đi làm 12 tiếng mỗi ngày ở một công ty lắp ráp xe hơi. Mỗi tháng cô gửi về nhà 1.200 đôla, và giữ lại chỉ 300 đôla để tiêu vặt.

Những cô dâu mới, chưa đi làm thì không được như vậy. Phần lớn họ chỉ dành dụm từ số tiền mà chồng cho để chi tiêu hàng ngày. Một cô dâu mới đến Hàn Quốc được 5 tháng cho biết cô dành dụm được khoảng 200 - 300 đôla để gửi về cho gia đình.
Thân gái 12 bến nước

Chân ướt chân ráo sang Hàn Quốc, cô dâu nào cũng gặp đủ khó khăn giống nhau như không hiểu tiếng, không nói chuyện được với chồng, bó buộc trong cuộc sống do chưa được đi làm. Cô Thanh Thảo còn bị cảnh trớ trêu là chồng của cô đổ bệnh sau khi vợ sang đoàn tụ mới được có hai tháng:

“Chồng em bị bệnh đúng mùa tuyết rơi nên cũng buồn lắm. Mẹ chồng đổ lỗi cho em là cưới em mất nhiều tiền quá nên chồng em đổ bệnh. Mình qua đây vì đồng tiền, vì cha mẹ. Bà mẹ chồng nói thì em chỉ biết khóc thôi.”

Gia đình chồng của Thảo gây sức ép quá nhiều, khiến cô phẫn uất, bỏ ra ngoài ở nhờ một người bạn ở một thành phố khác. Sau gần một tháng, chồng cô đến tận nơi đón cô về nhà. Cô nói:

  Nhà chồng đối xử với em như một người con dâu Hàn thôi. Kinh tế thì em quản lý, mọi việc trong gia đình đều phải có sự đồng ý của hai vợ chồng.

-Cô Phương

“Cuộc sống của dâu Hàn thì ai cũng khổ hết, không ai có cuộc sống màu hồng đâu.”

Ngoài những mâu thuẫn bình thường do không hiểu ngôn ngữ, nhiều cô dâu Việt cũng cảm thấy bị chính người dân Hàn Quốc phân biệt đối xử, khiến cuộc sống của họ càng thêm ngột ngạt. Thanh Thảo chia sẻ:

“Đa phần là 70% người ta không thích mình chị ạ. Người ta mà không thích mình thì dễ biết lắm: Nhìn ánh mắt, cử chỉ là biết mà. Em cũng cảm thấy hơi ngột ngạt một chút. Em nghĩ cô dâu nào cũng là cô dâu, có khổ thì họ mới qua đây. Họ cũng đi lao động chứ có nằm ngửa mà xin tiền đâu.”

Minh Thu, 29 tuổi, lấy chồng được 5 tháng nay. Cô đã có một con trai với người chồng cũ. Anh chồng của cô qua đời hai năm trước sau tai nạn khiến anh phải nằm liệt giường cả năm trời. Tiền thuốc trị bệnh cho chồng cũ quá lớn khiến Thu và gia đình chồng lâm vào cảnh nợ nần chồng chất.

Thu sang Hàn Quốc với hy vọng đổi đời. Tuy nhiên, người chồng 47 tuổi dù bỏ ra nhiều tiền để cưới cô qua môi giới, không hề đoái hoài đến vợ vì đã có một cô bồ ở bên ngoài. Chồng cô lại rất gia trưởng, thỉnh thoảng quát cô mà mắt “trợn trừng lên” khiến cô “rùng rợn hết cả người”. Minh Thu cho biết:

“Nó coi em như người hầu. Ví dụ như 4 hôm trước, nó bắt em phải lấy khăn lau người cho nó. Mà nó đi chơi về chứ có phải đi làm đâu.”

Thu cũng đã nghĩ tới chuyện bỏ ra ngoài sinh sống và làm việc bất hợp pháp. Tuy nhiên, cô nói rằng cô không thể sống chui lủi ở đất khách quê người. Vì vậy, cô cắn răng chịu đựng để học tiếng Hàn, sau một thời gian sẽ thi quốc tịch và làm việc ở Hàn Quốc. Cô nói sau này nếu có quốc tịch, nếu chồng tốt thì cô sẽ ở lại với anh, còn không cô sẽ ly dị.

Chốn nương náu xa nhà

Nhân viên hỗ trợ cho cô dâu Việt Nam tại Trung tâm Hỗ trợ người nhập cư tỉnh An San. Photo courtesy of PNO.

Dự tính tới năm 2020, các cuộc hôn nhân đa văn hoá ở Hàn Quốc sẽ lên tới 1,5 triệu tới năm 2020, trên tổng dân số 50 triệu người ở quốc gia vốn tự hào với truyền thống đồng chủng. Chính phủ Hàn Quốc mở ra 200 trung tâm gia đình giúp các cặp vợ chồng như thế này. Mục đích là giúp đỡ những cô dâu mới hoà nhập vào đời sống ở Hàn hay hoà giải mâu thuẫn giữa con dâu nước ngoài và gia đình nhà chồng.

Hầu hết các cô dâu Việt khi mới sang đất Hàn đều phải nhờ tới những người phiên dịch tại trung tâm gia đình đa văn hoá. Phương, 25 tuổi, làm phiên dịch viên cho trung tâm ở thành phố Taegu cũng gần hai năm nay. Phương cho hay trung bình mỗi tuần cô cũng đứng ra giúp đỡ cho khoảng 15 vụ hiểu lầm giữa các cặp vợ chồng Việt - Hàn.

Chẳng hạn như trường hợp một cô dâu khi vừa mới sang liên tục gửi tiền về nhà bố mẹ đẻ. Phương giải thích cho cả hai vợ chồng hiểu về hoàn cảnh của hai bên, đồng thời đưa ra một giải pháp là chỉ gửi tiền về Việt Nam trong một thời gian nhất định. Cô khuyên người vợ cũng phải biết chăm lo cho gia đình bên này, chứ không chỉ lo cho nhà vợ.

Phương cho hay trung tâm này cũng được coi như “nhà ngoại” của các cô dâu Việt. Trung tâm có nhà tạm lánh, mỗi khi vợ chồng cơm không lành, canh không ngọt, các cô dâu Việt có chỗ nương náu. Phương kể về trường hợp một cô dâu người miền Tây tới tạm lánh vì bị chồng đánh:

“Hồi đó cô ấy đến nhà tạm lánh. Bố mẹ chồng cũng lên đây, cũng nhận lỗi. Con của cô ấy lúc đó có sáu tháng. Bây giờ thì sống không có chuyện gì cả.”

Phương cho biết trung tâm của cô giúp đỡ cho khoảng 1.000 phụ nữ ngoại lấy chồng Hàn Quốc, trong số đó người Việt là nhiều nhất và cũng kém cỏi nhất:

“Mình kém nhiều vì trình độ kém, nhiều người còn chưa học xong cấp 1. Thành ra sang bên nước tư bản này, nơi mà trình độ phổ cập giáo dục là cấp 3, phụ nữ mình hoà nhập chậm, nắm bắt thông tin kém. Phụ nữ Việt Nam mình còn nhiều thiệt thòi lắm.”

Phương nói cũng có người biết phấn đấu, học hành chăm chỉ và kiếm được việc làm ổn định. Bản thân Phương cũng lấy chồng Hàn Quốc 4 năm trước. Khi đó, cô đang học ngành kế toán ở Đại học Công nghiệp Hà Nội. Mẹ cô đã ở Hàn Quốc cả chục năm nay vì thế cô cũng muốn sang Hàn sinh sống.

Sau hai năm học tiếng, cô tự tìm hiểu về các tiêu chuẩn cho nghề phiên dịch và thi đỗ vào trung tâm hỗ trợ gia đình đa văn hoá của quận. Cô cũng chuẩn bị học thêm về ngành xã hội học, mong có việc tốt hơn. Chồng Phương làm nghề thiết kế cửa nội thất. Bản thân cô được gia đình chồng hết sức coi trọng. Cô chia sẻ:

“Nhà chồng đối xử với em như một người con dâu Hàn thôi. Kinh tế thì em quản lý, mọi việc trong gia đình đều phải có sự đồng ý của hai vợ chồng.”

Còn như Thanh Thảo quê ở Kiên Giang thì cho biết cô chỉ học nói tiếng Hàn chứ không đọc và viết được do cứ nhìn vào chữ là cô “choáng váng”. Cô mong đón bố mẹ sang Hàn Quốc bế cháu hộ để đi làm ca đêm ở công ty điện thoại. Làm như thế, lương sẽ được hơn mức tối thiểu một chút.

Tạp chí phụ nữ tuần này xin tạm dừng tại đây. Hoài Vũ xin cảm ơn quý vị đã quan tâm theo dõi. Xin quý vị chia sẻ các thông tin và đóng góp về các vấn đề phụ nữ đến trang tạp chí phụ nữ tại email hoaivu@rfa.org hoặc www.facebook.com/hoaivurfa

Hoài Vũ xin chào tạm biệt quý vị và hẹn gặp lại vào tuần sau.

Hoài Vũ,
phóng viên RFA
Theo RFA

=======