Chống tham nhũng và tính “thật thà” của ông Tổng

"...Bởi vai trò của Đảng trong cuộc chiến chống tham nhũng chính là bao che cho những kẻ tham nhũng tiếp tục những hành vi tham nhũng tinh vi, thủ đoạn hơn..."

Câu chuyện chống tham nhũng hiện nay trong thể chế nhà nước là một câu hỏi mang tính đánh đổi. Chống tham nhũng trở nên không có hiệu quả, bởi chính thể chế đó đã tạo nên điểm đứng cho tham nhũng. Cuộc chiến chống tham nhũng tại Việt Nam không khác gì một Don Quixote đánh nhau với cối xây gió cả.

 

Nữ dược sỹ “tuyên truyền chống Nhà nước”

Dược sỹ Trần Thị Kiều Oanh, nhân viên Phòng giám định y khoa thuộc Sở Y tế Bình Phước, từng tố cáo hành vi tham nhũng 143 triệu đồng của ông Đoàn Đức Loát - Trưởng phòng giám định y khoa vào năm 2012.

Ngày 15/10/2014, quyết định sa thải dược sỹ Trần Thị Kiều Oanh được ban ra. Với cáo buộc hết sức nặng nề “… lợi dụng việc tố cáo để tuyên truyền chống Nhà nước, xâm phạm lợi ích của Nhà nước…”.

Chưa kể, trong kết luận về vụ việc, Sở y tế Bình Phước còn đem cả “chuẩn mực đạo đức lối sống theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh” để biện hộ cho hành động “đúng thẩm quyền” của mình.
Đó là kết cục không lạ, khi bản thân người từng bị tố cáo tham nhũng trước đó, và là người có hành vi xâm hại thân thể chị Oanh là ông Đoàn Đức Loát, lại được giao quyền xử lý vụ việc.

Dù ông Nguyễn Đồng Thông, Giám đốc sở Y tế Bình Phước “chỉ thừa hành chỉ đạo của cấp trên”, và dẫu nó mâu thuẫn với sự tham mưa của Ủy ban Kiểm tra Tỉnh ủy Bình Phước trước đó…

Nhưng qua đấy, cho thấy một câu chuyện hết sức thú vị về cuộc chiến chống tham nhũng của Đảng và nhà nước ta. Một thực trạng khá buồn cười, mà chính ông Chủ tịch Hội đồng Dân tộc Ksor Phước từng thừa nhận: Dân trộm cắp 2-3 triệu đồng thì đi tù, còn cán bộ tham nhũng tiền tỷ mà chỉ xử lý hành chính hoặc án treo thì có công bằng?

Bởi cuộc chiến chống tham nhũng từ bấy lâu nay bị khống chế hoàn toàn. Khống chế bởi chính sự cấu kết ngày một tinh vi, phức tạp, của các “đối tượng tham nhũng có chức vụ, trình độ hiểu biết pháp luật, liên kết với nhau thành nhóm lợi ích” như trong báo cáo Chính phủ khi đánh giá tình hình tham nhũng vừa qua.

Đó cũng là lý do vì sao ông Chủ nhiệm Ủy ban Tư Pháp Quốc hội Nguyễn Văn Hiện, trong kỳ họp thứ 8 khai mạc ngày 20/10/2014 đã nhận xét rằng: Tình hình tham nhũng vẫn nghiêm trọng, xảy ra ở nhiều ngành, lĩnh vực, địa phương và còn tiếp tục diễn biến phức tạp; đặc biệt nghiêm trọng là tham nhũng trong lĩnh vực tài chính công, ngân hàng, tín dụng đã gây thất thoát rất lớn tài sản nhà nước.


Tính “thật thà” của ông Tổng

Tham nhũng sẽ là “một bộ phận không nhỏ” nếu tính trong tổng số dân 90 triệu người, nhưng nó sẽ trở thành một tập đoàn tham nhũng nếu tính riêng trong bộ phận công viên chức nhà nước.

Người dân nhìn vào từ Agribank – Anh hùng Lao động thời kỳ đổi mới, nhìn vào Vinashin – tập đoàn nhà nước chủ lực chỉ thấy tham nhũng được bao che một cách hợp pháp bằng sự… kiểm điểm, khiến trách mang tính hình thức. Trong khi đó, họ nhìn vào những nữ được sỹ Trần Thị Kiều Oanh và biết rằng kết cục sẽ “thực chất” không kém gì “anh hùng Đồi Ngô – thầy Nguyễn Danh Ngọc”, người từng tố cáo vụ tiêu cực ở Đồi Ngô vào năm 2012. Kết quả, người thầy giáo này đã không còn chốn dung thân và buộc phải sang Nhật lao động để mưa sinh…

Bởi, nó phản ánh đúng những gì mà ông Phó ban Tuyên giáo Thành ủy Hà Nội, Phan Đăng Long trước đây từng huỵch tẹt: Những người đứng ra tố cáo đã dám làm những việc tày trời rồi thì không có lý do gì để họ phải sợ trù dập cả. Trường hợp các nhân viên tố cáo bị trù dập thì phải biết bảo vệ mình.

Số phận giữa hai bên chống tham nhũng và tham nhũng khác nhau một trời một vực nói chung. Cũng như câu chuyện giữa ông Đoàn Đức Loát và chị Trần Thị Kiều Oanh nói riêng, đã thể hiện tính điển hình về bản chất chống tham nhũng hiện nay.

Không phải tự dưng mà khi ông Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng nắm chức Trưởng Ban chỉ đạo T.Ư về phòng chống tham nhũng vào năm 2006 với câu nói nổi tiếng, “Tôi kiên quyết và quyết liệt chống tham nhũng. Nếu tôi không chống được tham nhũng, tôi xin từ chức ngay”. Và từ đó trở đi, nạn tham nhũng được đẩy mạnh, tràn lan, ăn dầy và ngày một tinh vi.

Đến khi ông Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng lên, thành lập một cơ quan mới (02/2013) mang tên Ban Chỉ đạo T.Ư về phòng, chống tham nhũng, và nắm lấy chức vụ Trưởng ban. Nạn tham nhũng cũng không vì thế mà giảm theo mà ngược lại, diễn biến ngày một phức tạp. Ông Tổng cũng để lại một câu nói nổi tiếng, “Ném chuột đừng đánh vỡ bình”.

Nó cho thấy điều gì? Đó là dù tham nhũng bị coi là kẻ thù cho sự tồn tại của chế độ, và cuộc chiến chống tham nhũng được phát động một cách rầm rộ bởi ông Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng, ông Tổng Bí Thư Nguyễn Phú Trọng lẫn sự họa theo của ông Chủ tịch nước Trương Tấn Sang, hay bất kỳ cá nhân, tổ chức nào trong tương lai, thì đó cũng là sự vỗ về dân không hơn không kém!

Bởi vai trò của Đảng trong cuộc chiến chống tham nhũng chính là bao che cho những kẻ tham nhũng tiếp tục những hành vi tham nhũng tinh vi, thủ đoạn hơn.

Độc đảng chính là nguồn gốc của tệ tham nhũng.

Nên mới xuất hiện cái mệnh đề, “chống ai – ai chống” trong cuộc chiến này. Băng hoại thể chế vì thế vẫn cứ diễn ra ngày một trầm trọng.

Vì vậy, câu nói nổi tiếng gần đây về chống tham nhũng của ông Tổng bí thư Đảng Nguyễn Phú Trọng nên được hiểu là: Phải làm đến mức không ai còn dám tố cáo tham nhũng nữa.

Không giống như câu chuyện về An Dương Vương, khi Mị Châu bị Thần Kim Quy tố cáo, “giặc ở sau lưng ngươi đó”, An Dương Vương đã thẳng tay trừng phạt người con gái duy nhất của mình.
Thế nhưng, nếu ông Nguyễn Phú Trọng “thẳng tay” trừng phạt như thế, thì nghĩa là ông tự tay kết liễu đảng mà ông đang đứng đầu.

“Ném chuột đừng đánh vỡ bình” cũng chỉ là sự phản ánh tính thật thà của ông Tổng mà thôi.

Liên Sơn
Theo VNTB

Thanh gươm và cây thốt nốt

Chúng ta không có xu hướng trách móc Trung Quốc về cách họ nhìn về đất nước chúng ta, họ cho ta là một nước nhỏ và là phiên thuộc (là đứa con hoang). Giận dữ bằng lòng tự tôn dân tộc, ta nhắc họ bài học về Bạch Đằng Giang, gò Đống Đa…

Nhưng với tư thế là một người Việt, một bộ phận không nhỏ lại nhìn Campuchia bằng chính con mắt của Trung Quốc nhìn chúng ta. Một cái gì đó của kẻ bề trên.

Đã xảy ra nhiều cuộc biểu tình chống Việt Nam ở Phnom Penh. Ảnh: BBC.

Hành trình mang gươm đi mở cõi

Khi thiết chế pháp luật quốc tế chưa được định hình, quan hệ giữa các quốc gia chỉ dựa trên sự hòa hiếu mỏng manh, thì quá trình mở cõi/ cương vực bằng cách phương thức quân sự, hôn phối, ngoại giao là hoạt động thường trực của bất cứ quốc gia nào, căn cứ vào thời điểm thịnh, suy của từng nước.

Vấn đề là, bằng nhiều cách hiểu khác nhau, một quốc gia chưa bao giờ tự nhận mình là kẻ xâm lược, mà thường được nhắc đến như là một quốc gia tự vệ nhiều hơn.

Việt Nam cũng không ngoại lệ. Khi nhìn vào lịch sử nước nhà, chúng ta hay nhìn thấy một Việt Nam trong tư thế bị buộc sống bên cạnh một láng giềng lớn, với những cuộc xâm lược từ Trung Quốc. Nhưng chúng ta lại quên rằng, người Việt cũng không kém cạnh trong việc xử sự với Campuchia như thể một nước lớn.

Những biến cố giữa hai nước bắt đầu từ việc Suryavarman II đem quân tiến đánh, và bị chết trên đất Việt cho đến cuộc hôn nhân giữa Chey Chettha II với con gái chúa Nguyễn Phúc Nguyên (1620), dẫn đến cơ hội thâm nhập vào vùng đồng bằng sông Cửu Long thông qua việc mở đồn thu thuế ở Prey Nokor (Sài Gòn) và Kas Krobei (Bến Nghé).

Vì Hoàng gia Campuchia hay xảy ra các xung đột hoàng tộc dẫn đến việc liên tục cậy nhờ nước ta nên ta cũng tận dụng luôn cơ hội đó để di dân, khẩn hoang và tạo ảnh hưởng đến vùng đất Nam bộ. Cụ thể như năm 1674, khi xảy ra biến cố hoàng tộc của triều đình Chân Lạp, khiến Ang Nan phải chạy sang cầu cứu chúa Nguyễn, Chúa liền đưa binh đi trợ giúp, đồng thời chiếm luôn 3 lũy Sài Gòn, Gò Bích và Nam Vang. Đến cuối thế kỷ 17, chúa Nguyễn lập phủ Gia Định và các đơn vị hành chính khác, khiến cho Chey Chetttha IV đứng dậy chống đối nhưng thất bại… Đặc biệt, giai đoạn 1836-1840, nhà Nguyễn chính thức bảo hộ Cao Miên và sáp nhập vùng lãnh thổ Cao Miên (bao gồm cả Oudong và Phnom Penh) vào lãnh thổ Đại Nam.

Những cách mở rộng cương vực đó, có thể được xem là mưu lược ngoại giao, quân sự… Nhưng nó không phủ nhận việc chúng ta lấn đất về phía Nam, vào phần đất có ảnh hưởng của Campuchia. Và hành trình mang gương đi mở cõi đó cũng đã xóa sổ nhà nước Champa vào năm 1832.

Những cuộc chinh chiến và Nam tiến đó cũng như một bản đồ hành chính rộng lớn thời Minh Mạng đã dẫn đến tâm lý anh cả đối với hai nước còn lại (Lào, Campuchia), và là nguồn gốc mâu thuẫn dai dẳng giữa hai dân tộc Việt Nam – Campuchia.

“Đừng làm đổ trà của chủ ngươi”

Đó là câu một câu nói trong hình biếm họa hay được người Campuchia sử dụng trên các diễn đàn. Nó mô tả một người lính thời Nguyễn chôn sống tù bình, chỉ chừa cái đầu nhằm làm giá đỡ cho vạc nước sôi. Khi sức nóng khiến cho cái đầu lắc lư thì người lính trong biếm họa có nói đến câu: Please do not move it the tea water might spill.

Việc coi Campuchia như một “đứa em” cần bảo ban trong tư duy của lớp lãnh đạo cho đến người dân cũng gần như thế.

Trong giai đoạn cách mạng chung ba nước Đông Dương dưới sự xâm phạm lãnh thổ của người Pháp, Hoa Kì thì một nước Campuchia (bên cạnh Lào) đều được người Việt định hướng về cách mạng, từ khâu tổ chức, cho đến cán bộ… Cho nên khi Đảng Cộng sản Đông Dương được thành lập (1930), số lượng đảng viên người Việt chiếm đa số và quyết định hầu hết cuộc cách mạng ở Campuchia tiến triển ra sao. Ngay cả, tổ chức Đảng Nhân dân cách mạng Khmer (nay là Đảng Nhân dân Campuchia) được thành lập vào tháng 09/1951 cũng một tay người Việt (Lê Đức Thọ và Nguyễn Thành Sơn) mà nên.

Do đó, nếu Trung Quốc bê nguyên xi thuyết quân sự và chính trị của Mao Trạch Đông sang Việt Nam thì Việt Nam cũng không kém khi đem ủy ban nhân dân, điều lệ, đường lối Việt Minh sang Campuchia.

Vì sơ khai cách mạng ở Campuchia đã có bàn tay người Việt nhúng tay sâu vào nên càng khiến tâm thế “người Việt lãnh đạo” nhanh chóng nảy sinh và tồn tại, dẫn đến cái cách hành xử không đúng đắn như “Saloth Sar và một số đảng viên đã từng du học ở Pháp về được đưa vào sinh hoạt trong một chi bộ phần lớn là đảng viên Việt Nam và do một người Việt làm bí thư. Những người Khmer này thường chỉ được các đàn anh Việt Nam giao những công việc tạp vụ.”

Cách áp đặt tư tưởng “anh cả, lãnh đạo” lên Campuchia sâu đến đỗi ông Ngô Điền, nguyên là đại sứ kiêm cố vấn cho Bộ Ngoại giao Campuchia và là “người thầy vĩ đại” của Hunsen cũng cho rằng: Biểu hiện rõ nhất của tư tưởng nước lớn là việc ta mặc nhiên tự cho mình cái vai trò làm lại cuộc cách mạng Campuchia, sắp xếp từ đầu đến chân bộ máy Campuchia. Tất nhiên, phần lớn sự sắp xếp “cán bộ” này không đếm xỉa đến quyền lợi Campuchia. Thế nên, khi đoàn chuyên gia “tình nguyện” Việt Nam rút đi, hoàn loạt sự thay đổi cán bộ cao cấp trong Campuchia đã diễn ra, mà hầu hết là thay thế những con người bất tài – vô dụng – kém đạo đức.

Khi cuộc chiến tranh kết thúc ở cả ba nước, nhất là khi nạn diệt chủng ở Campuchia cơ bản được khống chế, việc đồn trú 10 năm tại Campuchia đã tạo điều kiện cho luồng di cư người Việt đến nước bạn (nhất là thời điểm sau 1993 khi Chính phủ Vương quốc Campuchia được thành lập), các trường Campuchia dạy chữ và tiếng Việt mở ra, văn hóa Việt tại Campuchia bắt rễ mạnh hơn (tương tự như văn hóa Trung Quốc bây giờ tại đất nước này). Và “trong suốt thời kỳ này (10 năm đồn trú), Việt Nam đã cố du nhập văn hoá Việt vào Campuchia và vấp phải sự phản đối từ người dân Campuchia”.

Người Việt ngông cuồng

Thái độ “ông chủ” không còn ở vị trí “sắp xếp chu toàn” cách mạng Campuchia nữa, mà nó chuyển dần sang cái tư thế “ân nhân” và trở về với những gì xảy ra trong quá khứ. Người Việt, vốn tự cho mình là trung tâm của Đông Dương, vị thế trong thời kỳ phong kiến, nay lại vừa trợ giúp Campuchia thoát khỏi nạn diệt chủng, chính quyền Hunsen được cho là một tay người Việt đào tạo đã dẫn thái độ nước lớn, trịch trượng ngay trên đất bạn từ dân di cư cho đến các “chuyên gia”. Hệ quả là việc thiếu ý thức nhập gia tùy tục khi có tới 50% người Việt dù đã sinh sống qua nhiều thế hệ nhưng chưa có giấy tờ chính thức, 10% làm thời vụ không có giấy tờ cho đến thái độ hành xử không đúng mực, coi thường dân Campuchia, muốn được hưởng quyền đương nhiên trong nhập tịch, nạn mại dâm – ăn cắp người Việt cũng gây ra sự nhức nhối về xã hội Campuchia. Cộng với trước đó, “với việc mất đi lãnh thổ Kampuchea Krom hàng thập kỉ trước đã từ lâu gây nên không ít xung đột giữa 2 dân tộc.”

Trong khi đó, người Việt trong nước, nhất là giới trẻ “tư tưởng nước lớn” lại được biểu hiện qua sự tự hào về một vùng đất Nam bộ với việc khai khẩn hoang và từng bước thuộc về nước Việt, tự hào về việc Campuchia từng được sáp nhập vào lãnh thổ thời Minh Mạng, tự hào về một đại quân đánh thắng Khmer Đỏ trong thế chẻ tre.

Xu hướng “tự hào” kiểu đó dẫn đến sự thiếu cầu thị, từ tốn và bình đẳng trong cách nhìn nhận mối quan hệ hai nước của những người trẻ. Thay vì coi Campuchia như một người láng giềng, người bạn thì không ít người Việt lại có xu hướng “lên lớp” nhiều hơn. Người Việt nhìn vào Campuchia vẫn là chỉ thấy đó là một nước nghèo nàn, lạc hậu và tất nhiên vẫn là đưa “em út trong nhà”. Nó thể hiện ngay cả trong cách nhìn báo chí, kiểu như: Tụt hậu so với Campuchia: Còn gì để nói?

Vậy nên không lạ khi nhìn thấy cái cách người Việt đối đáp lại với những người Khmer Krom về chủ quyền lãnh thổ. Nó bao hàm những yếu tố chế nhạo địa vị của Campuchia về kinh tế lẫn chính trị, quân sự. Kỳ thị về màu da ngăm đen và cho đó là mọi rợ, lên giọng “cảnh cáo” về một cuộc tiến đánh vào Phnom Penh trong vòng vài ngày, vênh vang thái độ với những lần Campuchia cậy nhờ Việt Nam từ thời sau thời kỳ Đế quốc Khrme suy yếu cho đến cuộc kháng chiến chống Pháp, Mĩ và Khrme Đỏ; kêu gọi Liên bang Đông Dương với bản đồ hành chính thời Minh Mạng một cách đầy hào hứng, hay cách nhìn trịch trượng khi thấy sinh viên, chuyên gia, sĩ quan, chính trị gia Campuchia học tập và được đào tạo bên Việt Nam, kể cả việc Campuchia hay đưa người qua bệnh viện Việt Nam (chủ yếu là Chợ Rẫy) chữa trị cũng đem lại cái cười “sảng khoái”… Những kiểu tư duy như thế này có đầy rẫy trên các các tiêu đề, nội dung báo chí, diễn đàn, blog có liên quan đến vấn đề Campuchia, nhất là Khmer Krom.

Gần đây nhất, ngay trong ngôn ngữ ngoại giao, Việt Nam cũng biểu hiện thái độ anh cả không kém, nhất là trong tuyên bố phản đối việc đốt cờ gần đây (2014): Việc những phần tử cực đoan Khmer Kampuchea Krom tổ chức biểu tình bất hợp pháp và đốt quốc kỳ của Việt Nam tại Phnom Penh”, và yêu cầu “Campuchia xét xử nghiêm minh theo pháp luật và có các biện pháp ngăn chặn hữu hiệu, không để tình trạng trên tái diễn”.

Thực sự, nó chẳng khác biệt gì lắm so với cách Trung Quốc nhìn Việt Nam.

Một câu nói của người Campuchia về mặt lãnh thổ “Cây thốt nốt mọc đến đâu, đất (xưa) của người Cam trải dài đến đó” được đáp lại bởi câu “Gươm sẽ chặt sạch những cây thốt nốt đó”, cho thấy tư tưởng đó của người Việt ngông cuồng và ăn sâu như thế nào.

Ngu ngốc hay khoan dung?

Suy nghĩ, cách nhìn bằng nửa con mắt đối với Campuchia ở lớp lãnh đạo đến người dân đã biểu hiện những tham vọng chính trị, sự chi phối đất nước Campuchia trong quá khứ lẫn hiện tại. Nó khiến họ (Campuchia) cảnh giác và luôn tồn tại ý nghĩ về việc người Việt cướp công ăn việc làm, sự xâm lược đất đai, văn hóa…

Sự cảnh giác đó dẫn đến kỳ thị, và sự kỳ thị người Việt còn lớn hơn cả sự kỳ thị của họ đối với Trung Quốc. Người Campuchia coi Việt Nam như là một anh hàng xóm kênh kiệu, luôn tìm cách áp đặt, là một lò lửa thực sự mà họ (Campuchia) buộc phải sống chung.

Xã hội Campuchia đã phản ứng lại điều đó bằng nhiều cách khác nhau khi sự mâu thuẫn giữa người Việt và Campuchia ngày một lớn. Từ việc ủng hộ người có đường lối chính trị dân tộc cực đoan như Rainsy (thủ lĩnh đảng CNRP, người từng nhổ 6 cột mốc biên giới vào 25/10/2011), Kem Sokha (người cho rằng Việt Nam dàn dựng tội ác Khmer Đỏ)…, ủng hộ nhổ cột biên giới, tìm cách tấn công nhóm vào người Việt, im lặng về vấn đề Biển Đông, tiến hành điều tra dân số, đốt cờ…

Thế nên, đừng thấy lạ khi gần đây trên tờ Phnom Penh Post có đăng tải bài viết của một sinh sinh viên Campuchia 22 tuổi (Afril). Trong đó có nhấn mạnh: Trong số 20 người bạn của tôi, đã có đến 17 người ghét người Việt Nam.

Tuy nhiên, ngoài sự thừa nhận thực trạng đó, thì rất may mắn là Afril và nhóm bạn còn đi xa hơn, khi tiến hành xây dựng dự án kết nối cộng đồng bản địa với người Việt tại Campuchia. Nhằm giúp cho cộng đồng người Việt tại Campuchia nhanh chóng hòa nhập vào đời sống bản địa, xóa bỏ sự kỳ thị và phân biệt sắc tộc trong người dân Campuchia.

Cách hành xử của Afril và nhóm bạn của cô cho thấy đó là sự khoan dung, và là cách ứng xử khôn ngoan, người lớn tạo nên cái nhìn bình đẳng, bền vững cho cả hai dân tộc.

Và cách hành xử đó cần được người Việt, từ dân đến lãnh đạo học hỏi.

Vì hai quốc gia không chọn được việc vị trí ở gần hay xa nhau, nhưng có thể chọn thái độ sống thân thiện, hay cực đoan.

Liên Sơn
Theo VNTB

Hào Anh, sản phẩm một xã hội khuyết tật

Câu chuyện về người thanh niên tên Hào Anh đuổi cha mẹ ra khỏi nhà trong thời gian qua đã khiến dư luận xã hội hoang mang, bức xúc.

Hào Anh - Ảnh: Gia Bách (Thanhnien)

Người ta nhắc đến Hào Anh như một trường hợp từng bị xâm phạm thân thể/ tinh thần khi em làm thuê trại tôm giống Minh Đức, là sự “bất hiếu” khi đuổi cha mẹ ra khỏi nhà. Chứ không ai nhắc đến em như là một hệ quả của từ sự vô tâm của những người làm cha mẹ, sự thiếu đạo đức của truyền thông, và sự vô trách nhiệm của chính quyền cơ sở.

Tổng thể của những điều đó, đã biến Hào Anh trở thành “một sản phẩm” của một xã hội khuyết tật.

Hào Anh - chữ Hiếu của con và trách nhiệm người mẹ

Ngay khi vào phản ánh sự việc, báo chí Việt Nam dẫn dắt dư luận xã hội tấn công Hào Anh bằng cách nhân danh chữ Hiếu. Thậm chí báo Thanh Niên trong cuộc phỏng vấn Hào Anh cũng đặt mục “Con ân hận vì bất hiếu với mẹ”.

Một Hào Anh ăn chơi sa đọa, ngược đãi bố (dượng), mẹ (Phạm Thị Thoa), không xứng đáng với số tiền mà các mạnh thường quân quyên góp - đó là những gì đã và đang diễn ra. Câu chuyện Hào Anh vì thế cũng xoay quanh sự tố cáo của bà Thoa đối với con trai mình, sự rao giảng đạo đức của báo chí một chiều và những hồi âm (comment) giận dữ của người đọc.

Nhưng ít ai chịu khó tìm hiểu một Hào Anh sinh ra tại ấp Ngọc Tuấn (thị trấn Cái Nước, Đầm Dơi, Cà Mau) đã sớm chịu cảnh gia đình ly tán, khi người mẹ vì hạnh phúc riêng mà ngăn cấm cha ruột Hào Anh đến với con. Cũng vì lo cho bản thân mình hơn con, nên khi 12 tuổi (2008), Hào Anh đã bị buộc nghỉ học và cho đi làm thuê.

14 tuổi, Hào Anh được bà Thoa cho đi làm thuê tại trại tôm giống Minh Đức với lương tháng là 500 ngàn đồng. Và cũng chính nơi đây, em bị vợ chồng chủ trại là Giang-Thơm hành hạ với các biện pháp như thời trung cổ (tưới nước sôi, treo ngược lên cây rồi bị đá vào ngực và sườn trong 30 phút, trói – nhét bông gòn vào miệng rồi dán kín băng keo, đổ formol vào vết thương trước đó, bắt nuốt bao tay cắt nhỏ, mảnh thau nhựa, giấy dơ…), để lại thương tật là 66,83% và sự khủng hoảng tinh thần không bao giờ dứt.

20 tháng trời Hào Anh bị hành hạ với đủ chiêu trò thời trung cổ, bà Thoa đã ở đâu, làm gì, ngoài việc bình thản nhận đều tay 500 ngàn đồng/tháng?

Chỉ khi báo chí lên tiếng, và tiền tài trợ đổ về, thì người mẹ và người cha dượng mới tìm gặp người con sau 2 năm (2008-2010) tại bệnh viện. Giọt nước mắt, nhưng theo cùng là lời biện hộ: Trước đây cháu có gọi về nói cuộc sống ổn định, vợ chồng chủ thương. Tui mừng rơi nước mắt. Không ngờ họ lại đối xử với con tôi như vậy.

Cái sự “không ngờ” đó của bà Thoa đã khiến Hào Anh phải sống trong địa ngục 20 tháng trời, nhưng nó cũng dẫn đến sự lên án của truyền thông, đưa đến số tiền tài trợ là hơn 630 triệu đồng và 2.500 USD.

Hào Anh lại trở về với người mẹ. Nhưng rồi bà Thoa đã “yêu thương”, “giáo dục” để bồi đắp kiểu gì để đến năm 16 tuổi, Hào Anh lại nghỉ học.

Đến tháng 08/2014, bà Thoa và chồng bị đuổi ra khỏi nhà. Vẫn là những giọt nước mắt, nhưng lần này đi kèm lời tố cáo, đổ lỗi con mình ngược đãi, “bất hiếu”. Tuyệt nhiên, không có một lời lẽ nào nhìn nhận lại trách nhiệm, nghĩa vụ của mình (một người mẹ) bao năm qua nuôi dạy Hào Anh như thế nào!

Tất nhiên, lời tố cáo bị đuổi ra khỏi nhà của bà Thoa là không sai. Nhưng liệu khi sống trong căn nhà (cùng người chồng trẻ) được xây nên bởi tiền của những nhà hảo tâm, bà Thoa có hiểu được, hay tìm cách bồi đắp sự mất mát quá lớn về mặt tuổi thơ, bị tước đoạt quyền học hành, bị lãnh đạm tình yêu thương của cha mẹ (ruột) lẫn dượng, và chấn thương tâm lý do bị bạo hành trước đó của con mình?
Việc Hào Anh có những hành vi sai trái đối với bố mẹ, suy cho cùng cũng là cách cân bằng tâm lý và khoảng trống mà em phải chịu đựng, điều mà em không tìm thấy nó ở đấng sinh thành.

Thế nên, nếu Hào Anh lỗi một, thì bà Thoa phải lỗi mười. Trách nhiệm của người mẹ, nghĩa vụ người mẹ có đủ để bà Thoa tố ngược lại người con là ngược đãi, đòi hỏi con phải đối xử tốt (phụng dưỡng) với mình hay không?

Ngay như Đức Khổng Tử - vốn định ra chữ Hiếu cho nền tảng xã hội, cũng cho rằng: Vua phải cho ra vua, bấy giờ bề tôi mới ra bề tôi. Cha phải cho ra cha, thì con mới ra con (Quân quân, thần thần, phụ phụ, tử tử).

Do đó, Hào Anh có thể bị phạt hành chính “buộc các thành viên trong gia đình rời khỏi chỗ ở hợp pháp của họ” (Nghị định 167/2013), nhưng Hào Anh không thể bị buộc tội bất hiếu.

Cái gì cũng cần phải làm tròn bổn phận người trên mới có thể được đối đãi tốt bởi kẻ dưới, có trách nhiệm gieo chữ Hiếu Nghĩa thì con cháu mới có thể Nghĩa Hiếu. Đó không phải là sự đòi hỏi. Đó là sự làm gương.

Xã hội và truyền thông: ít “đặt câu hỏi ngược”

Ở Việt Nam tồn tại một nghịch lý, đó là rất dễ bị truyền thông dắt mũi bằng những hoàn cảnh thương tâm, bi xót đánh mạnh vào tâm lý ít “đặt câu hỏi ngược” của người Việt.

Truyền thông mô tả đó đã khiến cho cho xã hội trở nên mất đi sự tỉnh táo, để nhận ra điều gì đã-đang-diễn ra với những hoàn cảnh đó. Nó được biểu hiện thông qua việc đưa tin thiếu trước, hụt sau, không cho người đọc nhận biết cái thực chất ở phía sau là gì.

Chính lối truyền thống đó đã khiến cho xã hội trở nên dễ cả tin, làm nên truyền thống “cho con cá, không cho cần câu” đối với các hoàn cảnh đặc biệt của xã hội. Một hiện tượng phổ biến trong xã hội mà “vật chất quyết định ý thức”.

Chính vì vậy, đã dẫn đến một “cái tát vào lòng thiện của xã hội” như nhà nghiên cứu tâm lý, giảng viên ĐHSP Hà Nội, Nguyễn An Chất nhận xét.

Cái tát đó là kết quả của việc một núi tiền mà các nhà hảo tâm bỏ ra nhưng lại không quan tâm nó được sử dụng ra sao, như thế nào cho tốt nhất ở một đứa trẻ vốn bị cho nghỉ học sớm, lao động năm 12 tuổi, bị bạo hành trong 20 tháng, bị bỏ rơi trong 4 năm tiếp theo.

Tất cả được truyền thông Việt Nam dẫn dắt một cách khéo léo, khiến dư luận và bản thân những nhà hảo tâm bị dắt mũi tin rằng mình đã làm một việc tốt, nhưng sự thực là hoàn toàn ngược lại.

Từ việc, truyền thông đưa tin và kêu gọi hỗ trợ, đưa số tài khoản để người dùng chuyển vào. Tất cả đều giao cho truyền thông làm hết. Việc giữ quỹ và đưa cho Hào Anh vào năm 18 tuổi cũng là một thỏa thuận giữa truyền thông và chính quyền huyện Đầm Dơi lúc đó. Người hảo tâm cứ nghĩ mình đã giúp được một người, dư luận cứ nghĩ là với số tiền đó Hào Anh sẽ có một cuộc đời mới, báo chí cứ nghĩ là mình đã làm tròn trách nhiệm phát động và quản lý tiền, còn chính quyền cứ nghĩ việc giao phó giữ quỹ tiền là hết trách nhiệm.

Một núi tiền và ai cũng nghĩ là hết trách nhiệm. Thành ra tâm lý của Hào Anh như thế nào? Quá trình học tập và nhận thức của Hào Anh chuyển biến ra sao thì không một ai quan tâm đến? Báo chí im lặng, chính quyền lặng im, xã hội không ai biết gì nữa.

Đến tháng 08/2014, Hào Anh nổi lên nhờ báo chí, nhưng không phải sự phản ảnh về trường hợp bị lạm dụng mà ngược lại người mẹ trở thành “nạn nhân” khi bà bị đuổi ra khỏi nhà cùng chồng.

Lần này, thay vì tìm hiểu rõ trách nhiệm của mình về cách chia sẻ lòng hảo tâm, tìm hiểu lại hoàn cảnh gia đình, khoảng trống tâm lý và cả câu chuyện quản lý của chính quyền thì truyền thông lại chạy theo hướng “độc quyền” khai thác hành vi của Hào Anh dựa trên những lời tố cáo của người mẹ. Và tất nhiên, Hào Anh gần như không có cơ hội lên tiếng.

Chính vì vậy, sự phản ảnh về Hào Anh trong thời gian qua có bao nhiêu phần trăm trong đó là sự thật? Bao nhiêu trong đó còn chứa đựng sự tình, oan khuất? Dư luận không cần biết, báo chí đưa sao thì tin vậy. Hào Anh trở thành tâm điểm cho dư luận lên án qua sự “mô tả” của truyền thông, truyền thông lên án qua sự “mô tả” của người mẹ. Cứ thế mà phán xét như chính mình là người trong cuộc. Bất chấp những gì đang xảy ra đằng sau.

Đoàn thể, chính quyền và “sự rất tiếc”

Câu chuyện của Hào Anh không dừng ở mặt truyền thông, trách nhiệm của người mẹ mà còn là sự lơ là, vô cảm của cộng đồng lẫn đoàn thể, chính quyền.

Điều này không phải là một suy nghĩ phiến diện, khi mà sự bạo hành kéo dài, nhưng lại không bị tố giác hoặc phát giác sớm.

Người dân xã Ngọc Chánh (Đầm Dơi) lúc đó (2010) cho rằng, nếu báo thì chính quyền liệu có bảo vệ họ hay không khi mà vợ chồng Giang –Thơm luôn miệng “khoe” cho xã hội đen thanh toán mỗi khi xích mích với ai.

Lúc đó (2010), dư luận đặt ra câu hỏi: nhóm côn đồ này là ai mà khiến cho người dân sợ hãi và chính quyền không thể “nắm được tình hình” trong suốt 20 tháng trời. Trong khi có cả một danh sách dài về các cơ quan, đoàn thể ở xã ấp (hệ thống chính trị cơ sở), từ ông ấp trưởng cho đến Mặt trận tổ quốc, Công an, Đoàn Thanh niên, Hội Phụ nữ, Hội Cựu chiến binh…

Chỉ khi lên báo thì các cuộc kiểm điểm từ ấp, xã mới diễn ra. Từ ông Phạm Đức Lý (lúc đó) “với tư cách là chủ tịch UBND xã Ngọc Chánh, cá nhân tôi thấy có lỗi với nhân dân vì đã không nắm được vụ việc đáng tiếc này”, cho đến ông Đoàn Quốc Khởi - Chủ tịch UBND huyện Đầm Dơi (lúc đó) - cũng điệp khúc: Rất đáng tiếc và thương tâm khi vụ hành hạ dã man em Hào Anh lại xảy ra ở ấp văn hóa Phú Hiệp, xã Ngọc Chánh. Đối tượng gây án và bị hại trong vụ án này đều là người nơi khác đến làm ăn nên chính quyền cũng chưa quan tâm đúng mức.

Không một cá nhân nào của chính quyền bị xử lý, kỷ luật ngoài việc bày tỏ sự “đáng tiếc” và chối bỏ trách nhiệm. Và không ai nghĩ rằng, sự “đáng tiếc” đó lại kéo dài đến tận hiện nay (2014).

Từ khi bị phát hiện bạo hành cho đến khi Hào Anh xuất viện, UBND xã Ngọc Chánh, UBND huyện Đầm Dơi… đã làm gì cho Hào Anh. Chính quyền có thực sự thấy “hối tiếc” để quan tâm đến em hơn không? Hay chỉ là việc đứng ra quản lý một số tiền lớn từ các nhà hảo tâm vì áp lực của dư luận. Để rồi quên Hào Anh cần gì.

Khi bước vào học, Hào Anh đã được chính quyền quan tâm đúng mức như thế nào khi em học thua sút bè bạn, rồi quyết định bỏ học vào năm 16 tuổi?

Từ đó đến trước khi vụ việc ngược đãi bố mẹ diễn ra, chính quyền ở đâu khi Hào Anh thay vì được giáo dục hướng thiện và dạy nghề thì lại phải đi bốc vác thuê, phụ café...?

Sau khi sự cố “đuổi bố mẹ” được thông tin rộng rãi trên mặt báo, ông Triệu Tấn Phát, Phó chủ tịch UBND Tp. Cà Mau mới đề cập đến biện pháp giáo dục, chia sẻ, gợi mở để Hào Anh hòa nhập cộng đồng cũng như tạo việc làm cho em. Nhưng cũng không quên đá trách nhiệm về chính quyền huyện Đầm Dơi khi được hỏi về sự “quản lý” đối với Hào Anh.

Có phải chính từ sự “đáng tiếc” điển hình đó của chính quyền xã Ngọc Chánh, huyện Đầm Dơi lẫn Tp. Cà Mau đã góp phần dẫn đến một Hào Anh như ngày hôm nay?

Sự đòi hỏi chính quyền quan tâm đối với Hào Anh của 4 năm trước và 4 năm sau vì thế giống nhau ở điểm: thờ ơ và đổ lỗi.

Trong khi đó, chính quyền lại nhận được sự “quan tâm ngược” từ dư luận khi số tiền tiết kiệm 743 triệu đồng lại phát sinh lãi chỉ khoảng 70 triệu đồng, trong khi 100 triệu đồng của nhà hảo tâm – Lê Ân lại phát sinh lên đến 50 triệu đồng? Có phải đây là một sự cố “đáng tiếc” nữa hay không?


Kết

Hào Anh nay đã 18, em đã lớn, em phải tự chịu trách nhiệm về những hành vi mình gây ra, và không ai có thể biện hộ cho hành vi đó. Nhưng não trẻ em như bọt biển, ném vào chỗ nào thì nó sẽ hút cái môi trường đó. Một Hào Anh không lo học nghề, thay đổi bốn lần xe, sắm laptop, iphone… cũng đi ra từ chính môi trường thiếu trách nhiệm ấy. Vậy nên, đừng mải lo chĩa mũi giáo vào hành vi của em, mà quên rằng Hào Anh của ngày hôm nay chính nhờ vào sự “góp phần” không nhỏ từ người mẹ vô trách nhiệm, một bộ máy chính trị cơ sở “đáng tiếc” và phủi bỏ trách nhiệm, một nền báo chí chụp giựt, một xã hội thích giải quyết mọi việc bằng núi tiền.

Nói vậy, để biết rằng, bên cạnh việc nghiêm khắc với hành vi, thì cũng có sự cảm thương với những gì em đã trải qua và đối mặt.

Để biết rằng, nếu việc Hào Anh nhuộm lại tóc, hay viết lá thư “xin lỗi đấng sinh thành” và hứa sẽ tu tâm dưỡng tính (?) là màn kịch mà chính quyền sở tại và bà Thoa bày ra để xoa dịu được dư luận xã hội và cho rằng, mọi chuyện lùm xùm với Hào Anh sẽ chấm hết (bao gồm rũ bỏ trách nhiệm giáo dục, giáo dưỡng), thì một Hào Anh lệch lạc nhận thức, với các hành vi nguy hiểm hơn cho gia đình, xã hội sẽ xuất hiện trong một tương lai không xa.

Có thể là chưa đầy 4 năm sau!
Liên Sơn
Theo VNTB

Nói chút về “mộng mị dân chủ”

Câu chuyện Bùi Hằng tạm thời khép lại với mức án 3 năm tù. Nhưng thông qua đó, cũng cho thấy nhiều điều cần bàn trong giới đấu tranh dân chủ thông qua căn bệnh mộng mị (mộng mị dân chủ).

Sự tôn sùng thái quá cá nhân

Không ít cá nhân trong lẫn ngoài nước khi tham gia vào tiến trình chống độc quyền/ lạm quyền của chế độ ở Việt Nam thường hay mắc bệnh phong danh hiệu/ thần thánh hóa cá nhân: Bùi Thị Minh Hằng (Bùi Hằng) là biểu tượng dân chủ; Phương Uyên là anh thư thời đại; Đỗ Thị Minh Hạnh cánh chim báo bão; Cù Huy Hà Vũ biểu tượng đấu tranh dân chủ…

Cố nhiên, các danh xưng đẹp đẽ/ kiêu hãnh này thể hiện lòng yêu mến hay thậm chí là sự kỳ vọng lớn lao. Nhưng liệu nó có cần thiết trong giai đoạn này? Khi mà chúng ta chưa cần lắm một trò chơi mang tên phân cấp bằng danh xưng..

Chính “danh xưng sùng bái” thái quá đó dẫn tới hiện tượng, đưa vị trí của một số người bất đồng chính kiến đi quá xa, và lên quá cao so với vị trí mà những người ấy đang đứng. Trong khi đó, hiểu sai lệch hoặc đánh giá thấp chính quyền hiện tại. Đưa tới những nhận định phi thực tế. Ví như, bài “Phiên toà xử Bùi Thị Minh Hằng sẽ là phiên toà đắt giá nhất” của tác giả Đỗ Thành Công có nhận định “Phiên toà xử Chị Bùi Thị Minh Hằng sẽ là phiên toà đắt giá nhất đối với đảng CSVN. Nếu kém xử trí, đảng CSVN có thể sẽ bị mất đi hàng trăm triệu mỹ kim tiền viện trợ, giúp đỡ về mua vũ khí, thiết bị quân sự. Đồng thời, các bước chiến lựợc sắp tới của Việt Nam, nhằm dựa Mỹ để cân bằng với Trung Cộng, cũng sẽ bị kéo lùi.”

Đó là điển hình cho sự ngây thơ đến hoang tưởng của không ít những ai đang quan tâm đến dân chủ Việt Nam. Một Bùi Hằng với “phiên toà đắt giá nhất đối với đảng CSVN”, vậy thì phiên tòa dành cho Nguyễn Văn Hải, Tạ Phong Tần, Trần Huỳnh Duy Thức… sẽ là phiên tòa gì đối với chính quyền? Lúc đó chính quyền lại mất bao nhiêu “triệu mỹ kim, thiết bị, vũ khí quân sự viện trợ”? Và từ bao giờ một cá nhân lại có thể kéo lùi “chiến lược” của nước CHXHCN Việt Nam?

Thế nên, thay vì đặt vào kỳ vọng quá lớn vào một cá nhân và tìm cách khoác lên họ chiếc áo cỡ và mĩ miều như: vai trò tiên phong, lãnh tụ, lãnh đạo, trụ cột, anh hùng, liệt nữ… thì chỉ hãy dành cho họ - những người bất đồng chính kiến một danh xưng duy nhất và đồng nhất: Người bất đồng chính kiến.
Bởi sự thần thánh hóa cá nhân qua danh xưng là sự u mê không hơn không kém. Và chắc hẳn những nhà bất đồng chính kiến họ cũng không cần điều đó.

Chính quyền (Cộng sản) đang sợ hãi?

Những nhà người quan tâm đến dân chủ ở Việt Nam, thậm chí là những người bất đồng chính kiến hay nói về sự sợ hãi của chính quyền? Và chúng ta thường hay nghĩ họ bắt ai đó vào tù vì họ (chính quyền) đang sợ hãi tiếng nói của họ?

Hội ngộ Dân chủ Bắc Trung Nam sau sự kiện "phiên tòa Bùi Hằng". Ảnh: Nguyễn Lân Thắng.

Ngay vụ án xử Bùi Hằng vừa qua, trên facebook lan tràn tin đồn Bùi Hằng tha bổng vì Việt Nam cần TPP, vì “vũ khí Mĩ”… Khi phiên tòa diễn ra trùng thời điểm ông Lê Hồng Anh đi Trung Quốc, một số người lại nghĩ rằng đó là chuyến đi “đổi chác” với "món quà” mang tên Bùi Hằng???

Điều này, dẫn đến ý nghĩ “Chính quyền thua toàn diện” như của tác giả Nguyễn Thiện Nhân, trong đó tác giả đề cập đến việc “Bùi Thị Minh Hằng là một biểu tượng cho sức mạnh đấu tranh của phụ nữ ở tầng lớp bình dân.” Tôi thực sự không hiểu tầng lớp bình dân gồm những ai, và bao nhiêu người coi chị Bùi Hằng là biểu tượng? Trong khi đó, ngay cả những người “lề trái” cũng có những đánh giá khác nhau về chị!

Thậm chí, tôi không thể tin được lại có ý nghĩ rằng, việc có công an (thực ra phần nhiều là dân phòng, dân quân tự vệ) chặn dòng người vào tòa là thể hiện sự “bế tắc trước sức mạnh đấu tranh đang dâng trào của những người đòi dân chủ”, thay vì suy nghĩ đơn thuần là sự chủ động ngăn chặn những biến cố nơi pháp đình của chính quyền mà thôi.

Trong khi đó, thẳng thắn mà nói, chính quyền với bộ máy cai trị tập trung lớn (lực lượng lẫn phương tiện) như hiện nay không tồn tại nỗi sợ hãi đối với bất kỳ một cá nhân nào đó trong thời điểm này cả. Họ đủ khôn và tiềm lực để bóp chết một ai đó (nếu họ muốn).

Một Bùi Hằng chưa phải là cái gì đó để nhà nước Việt Nam phải sợ hãi. Kể cả những người bị cầm tù trước đó và sau này như Lê Quốc Quân, Nguyễn Tiến Trung, Uyên-Kha, Nguyễn Văn Đài, Lê Công Định….

Vấn đề việc bỏ tù hay không bỏ tù phụ thuộc vào mức độ hành vi của một chủ thể/nhóm người đó có chạm mốc vàng của chế độ hay chưa? Mà điều này, thì còn rất là lâu mới đạt đến được.

Việc kêu gọi thả các tù nhân lương tâm từ bên ngoài chưa bao giờ đưa chính quyền Việt Nam vào thế bị động vì sợ hãi cả. Mà ngược lại, những cá nhân mà chính quyền nhắm đến và đưa vào tù được xem xét như là sự cảnh cáo cho việc vượt ra các khuôn phép đề ra của chính quyền hiện thời và là vật tin cho các cuộc đổi chác bên ngoài. Tất nhiên, việc thả người không hẳn là bị gây áp lực mà chính quyền thừa hiểu giá trị và biết định giá được những người sau khi được ra khỏi tù sẽ làm được gì và ở tại đâu. Các bước lùi trong “nhân quyền” của họ nếu có (kể cả khi cho ông Kim Ngọc khoán 10) cũng chỉ là đảm bảo ưu tiên lớn nhất, quan trọng nhất – giữ chặt chế độ mà thôi.

Thế nên, một Cù Huy Hà Vũ ở nước ngoài “chữa bệnh” cũng không khác gì một Lê Thị Công Nhân ở trong nước - “Thời hạn quản chế của tôi đã kết thúc từ hơn một năm nay, nhưng cuộc sống vẫn không hề thay đổi mà còn bị bóp nghẹt hơn”

Do đó, sự sợ hãi của chính quyền không nằm ở các cá nhân hay các tổ chức hiện nay mà nó chỉ thực sự hiện hữu khi và chỉ khi hình thành các lực lượng đối lập vững mạnh, đủ khả năng đối trọng với Đảng cầm quyền.

Mà lực lượng đối lập đó chỉ hình thành khi tình trạng niềm tin tập trung (thông qua các tổ chức đối lập) của người dân đã đạt mức 5% dân số. Đó là lý do vì sao ông chủ tịch nước Trương Tấn Sang khẳng định: Chúng ta không sợ bất cứ thế lực nào, chỉ sợ nhân dân mất niềm tin.

Vì vậy, một sự “quan ngại sâu sắc” từ đại sứ quán Mĩ ở Hà Nội, một “thông điệp” từ EU về một người bất đồng chính kiến nào đó trong nước cùng lắm là được chính quyền trả lại bằng một bài viết trên báo Nhân Dân hoặc Quân Đội Nhân Dân mà thôi.

Cũng phải nhắc lại rằng, chính quyền hiện nay từng mất 15 năm để đi từ con số 0 trở thành Đảng phái chính trị lớn, mất 30 năm để thực hiện lý tưởng của mình. Gần 40 năm tiến hành xây dựng chế độ. Họ biết mọi mánh khóe, mọi thủ đoạn, mọi cách thức để định nghĩa hai chữ “sợ hãi”. Lịch sử chọn họ chứ không chọn chính phủ Trần Trọng Kim, chính phủ Ngô Đình Diệm, Nguyễn Văn Thiệu chắc chắn không phải là sự ngẫu nhiên.

Do đó, ý nghĩ chính quyền đang sợ hãi vì một cá nhân, nhóm người hoặc tổ chức nhóm hội nào đó trong thời điểm hiện nay là một sự ảo tưởng – không thực tế và cần phải vứt bỏ.

Cách mạng 2.0 và vấn đề tổ chức

Sự trợ giúp của các mạng xã hội giúp chúng ta chuyển tải nhanh thông điệp, kết nối dễ dàng giữa mọi người. Nhưng vô tình, lại đem tới cho những người bất đồng chính kiến sự kiêu ngạo không đáng có. Cho đến tận bây giờ, không ít người vẫn không ngừng tin tưởng vào cuộc cách mạng 2.0 (cuộc cách mạng – mạng xã hội).

Họ tưởng họ có trong tay một vũ khí để đánh phá chế độ, khiến chế độ lùi bước. Nhưng thực ra, mạng xã hội vẫn chỉ là phương tiện truyền tải không hơn không kém. Nếu nâng lên thành các blog chính trị thì nó trở thành một vũ khí tuyên truyền ở một mặt trận riêng biệt chứ không phải là khởi nguồn hay là nơi diễn ra cuộc cách mạng 2.0!

Chính tổ chức mới chính là thứ định ra cái gọi là “Cách mạng 2.0”. Nhưng tổ chức phải là sự vận động không ngừng trong môi trường thực tiễn đời sống. Hiện nay, ở Việt Nam có 20 tổ chức xã hội dân sự độc lập và có thể tăng lên trong thời gian sắp tới. Nhưng vấn đề là, các tổ chức đó hiện nay như thế nào?

Nói thẳng là dù các tổ chức ra đời (rất nhiều) nhưng rất yếu.Và thực sự chưa thu hút được người dân tham gia. Trong khi đó, các hoạt động phần nhiều mang tính lẻ tẻ thông qua các kiến nghị, thư ngỏ, bài viết và hầu như theo mùa vụ, sự kiện. Chưa kể tính chế tài thành viên gần như rất kém. Thành ra, tổ chức ra đời nhiều nhưng hầu hết đều thiếu tổ chức là vì vậy.

Tính bán chuyên của các tổ chức thậm chí chưa đạt đến. Ví như trong phiên tòa Bùi Hằng diễn ra ở Đồng Tháp, dù có đại diện của một số tổ chức xã hội dân sự nhưng phần nhiều cũng chỉ là sự tụ họp – hóng tin và ăn uống. Kể cả khi bị bắt vào đồn với những tấm ảnh tag qua mạng xã hội cũng cho thấy một vấn đề không nhỏ của các tổ chức hội đoàn độc lập. Đó là tính thiếu liên kết, thiếu kế hoạch, thiếu phương pháp, cách thức, nội dung đấu tranh trong một số thời điểm nhất định (vô tổ chức trong tổ chức). Nó khiến cho việc thành lập nhiều Hội đoàn Độc lập không cân xứng với sự kỳ vọng của những ai quan tâm đến quá trình đấu tranh tại Việt Nam. Tính chuyên nghiệp, hơi hướng thụ động diễn ra ở hầu khắp các tổ chức. Một điển hình là lấy tin trực tiếp tại hiện trường của gần 20 Hội đoàn chỉ thông qua việc chuyển tiếp tin của danlambao, ngay cả Hội nhà báo Độc lập dù có trên 3 thành viên tham dự, nhưng không có một tin nào là một điều cần phải xem lại.

Bức tranh tổ chức “mạnh ai nấy làm”, rời rạc ấy tiếp diễn ngay cả sau khi phiên tòa kết thúc thông qua các tuyên cáo về vụ án/mức án.

Tất nhiên, chính quyền hoàn toàn không sợ những cách thức đấu tranh kiểu này. Họ càng mừng hơn, vì nếu các Hội đoàn “làm ăn manh mún” như thế ở các sự kiện tiếp theo, với cái cách đấu tranh kiểu bừa bãi, mạnh đâu hô đó, tới đâu dàn trận tới đó, mạnh ai người nấy làm, thì tự giác các tổ chức ấy sẽ chìm và họ (chế độ) với các khuôn hình phạt trong bộ luật Hình sự dày cộm đủ để khép tội chính quy dài dài đối với từng người bất đồng chính kiến mà họ thích.

Vì thế nên, viễn cảnh về việc chính quyền sợ hãi khi có một tổ chức đối lập (trọng lượng) có khả năng phát động cuộc cách mạng 2.0 còn rất xa. Thời gian là bao lâu phụ thuộc vào đường lối các tổ chức xã hội dân sự đề ra có trở nên gần gũi với cuộc sống để thu hút nhiều người dân tham gia thực sự hay không? Hoạt động tuyên truyền để tiếp cận người dân có cao không? Quá trình đấu tranh có mang tính tự giác hay không? Ngoài những hình thức đấu tranh bằng thư ngỏ, kiến nghị, bài viết trên mạng…, còn lối đấu tranh nào nữa không? Những người đang đấu tranh cho nền dân chủ trong nước có bớt hoang tưởng (mộng mị dân chủ) hay không?

Nếu những điều trên vẫn chưa có câu trả lời thì câu chuyện mộng tưởng dân chủ kiểu như “cô Quỳnh Anh, con gái bà Bùi Hằng cho hay: “Tôi vừa gặp Đại sứ quán Hoa Kỳ ở Đồng Tháp. Họ hy vọng sẽ có một phiên tòa tốt” vẫn sẽ còn tiếp diễn dài dài.

Liên Sơn
Theo VNTB

Petrotimes: “Ngụy độc lập” hay không ngụy độc lập?

Khi một sự độc quyền thấy được sự cạnh tranh, nó lồng lộn lên và bắn đầu cắn xé mọi thứ không hề suy tính.

Petrotimes – tờ báo điện tử thuộc Hội Dầu khí Việt Nam nhưng luôn có những bài mang tính chất Đỏ, đỏ cả về cách sử dụng ngôn từ, đỏ về cả cách mà họ tấn công đối tượng.

Hội nhà báo Độc lập Việt Nam vừa ra đời nhưng đã được trang tin nhanh Petrotimes ưu ái đề cập 2 lần trong một thời gian ngắn. Mới đây lại được Petrotimes tấn công trực diện qua bài viết Ngụy Độc lập.

Petrotimes và Hội nhà báo Độc lập: Ai “ngụy độc lập”?

Một mô-tip thường thấy ở những bài viết nhằm biểu đạt “tình trạng tự do báo chí tại Việt Nam” là thường đem số lượng tạp chí, hội viên, nhà xuất bản… ra để minh dẫn. Và Petrotimes cũng không ngoại lệ, cụ thể báo dẫn chứng: sau 64 năm, Hội Nhà báo Việt Nam có trên 18.000 hội viên làm việc tại 800 cơ quan báo chí…

Thực ra, Petrotimes đã trích dẫn thiếu. Đúng ra phải là 906 cơ quan báo chí; trong đó có 838 cơ quan báo in, 67 đài phát thanh, truyền hình, một hãng thông tấn quốc gia, 95 báo điện tử và hàng ngàn trang tin điện tử; trên 17.000 nhà báo đã được cấp thẻ.

Tuy nhiên, điều đó không quan trọng bằng việc Petrotimes cố tình không hiểu một điều là sự biểu đạt về mặt báo chí, trong đó sự tự do – độc lập trong tìm kiếm sự thật và trung thực ngòi bút còn quan trọng hơn những con số đầy ấn tượng sau 64 năm đó. Bởi những con số đó chỉ là một phần của sự phát triển báo chí, nó không phản ánh đầy đủ về quyền tự do – độc lập trong báo chí tại Việt Nam. Nếu bản thân nền báo chí chỉ có số lượng mà đánh mất tính tự do – độc lập cần có thì nó chỉ là công cụ tuyên truyền đơn thuần của một tổ chức, đảng phái đang muốn lũng đoạn thông tin mà thôi.
Tiếp đó, Petrotimes cho rằng, Hội nhà báo Độc lập là của một số người không-phải-nhà-báo, không công tác ở cơ quan báo chí nào? Tôi tự hỏi, tại sao Petrotimes lại biết rõ về điều đó, nhất là dám chắc Hội viên Hội nhà báo Độc lập không phải-là-nhà-báo?

Rõ ràng, Petrotimes đủ khôn lỏi để dùng câu chữ “dòm ngó”, “soi kính lúp”, nhưng lại không có đủ dẫn chứng rõ ràng để củng cố câu phán xét “cũng không thấy ai là người có quá trình hoạt động báo chí ra tấm ra món, đủ chuẩn để vào hội cả”.

Làm báo ở Petrotimes dễ dàng đến vậy sao? Không cần bất kỳ dẫn chứng cụ thể nào mà chỉ cần một sự quy chụp vu vơ? Hay Petrotimes tài giỏi đến mức để truy được từ tên người gia nhập và biết các bút danh của họ trên các mặt báo sao? Hay là vì Petrotimes đang cuống quá hóa liều, dẫn đến sự hời hợt trong nội dung bài viết, không có một lập luận chặt chẽ, chỉ biết tự suy – tự diễn với những quan điểm yếu đuối nhằm cho ra đời một bài viết đả phá Hội nhà báo Độc lập theo chỉ đạo?

Chưa kể, nếu quan niệm của Petrotimes theo kiểu khuôn rập là nhà báo phải-là người đang-công-tác trong các cơ quan báo chí tại Việt Nam thì đó là cách Petrotimes cố tình áp đặt và hiểu sai lệch trầm trọng về nghề báo, khi cố tình gán ghép khiên cưỡng giữa cá nhân người viết báo và tổ chức sinh hoạt nhà báo. Càng sai lệch trầm trọng hơn nữa khi Petrotimes cố tình không hiểu rằng, ngay từ khi ra đời, Hội nhà báo Độc lập đã xác định trở thành cơ quan sinh hoạt của anh em nhà báo, tạo điều kiện tốt nhất cho anh em phản ánh lại những khiếm khuyết của nên xã hội – chính trị quốc dân, khác hẳn đường lối báo chí mang tính tuyên truyền cứng nhắc, rập khuôn của nhà nước.

Vì vậy, Hội nhà báo Độc lập không giấu ý định trở thành hội chuyên nghiệp về báo chí, góp phần làm nên một xã hội dân sự với tư cách là một tổ chức dân sự, lấy một phần cảm hứng từ Câu lạc bộ (CLB) nhà báo tự do - vốn là CLB có hành vi phổ biến quyền tự do báo chí, phản kháng nền báo chí tuyên truyền. Việc thành lập Hội là thể hiện khát khao, nhu cầu, nguyện vọng ngày càng mở rộng về quyền tự do, độc lập báo chí tại Việt Nam.

Chính cái nhu cầu bức thiết đó, chính nền tảng tạo mọi điều kiện cho quyền tự do – độc lập trong báo chí của Hội nhà báo Độc lập sẽ đảm bảo một tương lai không xa, trang báo có được đẳng cấp quốc tế. Đẳng cấp quốc tế đó bao hàm tính sự thật của báo chí được tôn trọng và không bị can thiệp, tính cạnh tranh về mức độ thông tin, không vùng cấm dẫn đến quyền thông tin của người dân được đảm bảo một cách tốt nhất. Hội sẽ đưa tờ báo trở về đúng bản chất của nó – đó là quyền lực thứ tư của xã hội để ngăn cản sự lạm quyền trong xã hội, đưa công bằng pháp lý trở về đúng vị trí của nó.

Đó cũng là điều mà báo chí quốc doanh với 18.000 hội viên sau 64 năm vẫn chưa làm được. Lý do nằm ở chính vòng kim cô mang tên Tuyên giáo. Chính cái vòng đó đã “ưu đãi” những khoản tù đày cho anh Nguyễn Văn Hải, cho nhà báo Trương Duy Nhất như Petrotimes đã tự hào nêu ra.

Báo chí không tự do là báo chí bịt bịt miệng

Albert Camus từng đề cập: “Báo chí tự do, dĩ nhiên, có thể tốt cũng có thể xấu, nhưng hầu như chắc chắn nếu không có tự do, báo chí chỉ có thể là xấu.”

Chính vì thế, một lần nữa, 906 cơ quan báo chí; trong đó có 838 cơ quan báo in, 67 đài phát thanh, truyền hình, một hãng thông tấn quốc gia, 95 báo điện tử và hàng ngàn trang tin điện tử cung cấp thông tin; trên 17.000 nhà báo đã được cấp thẻ có ý nghĩa gì nếu chỉ là những con số vô hồn, nơi những bài viết được chỉ đạo sát sâu, những bài viết được đặt hàng. Nơi những bài viết về tham nhũng khi chạm với quan lớn phải rút xuống; nơi mà nhà báo phải bị chỉ đạo về nội dung, tư tưởng vào buổi giao ban đều đặn đầu tuần; nơi mà từng có thời gian những nhà báo tâm huyết phải thậm thụt viết về chủ quyền biển đảo với Hoàng Sa – Trường Sa; hay cuộc chiến tranh bảo vệ Biên Giới năm 1979? Hội nhà báo Việt Nam hiện tại với số hội viên khổng lồ đã và đang bị chịu sự chi phối của một nhóm người thuộc Ban Tuyên giáo, vậy hội đó độc lập kiểu gì? Tự do với ai? Hội đó đã làm gì để bảo vệ nhà báo Võ Thanh Tùng, Hoàng Khương, Nguyễn Đắc Kiên… khi họ mất việc, tù đày vì muốn thực thi vai trò tiên phong của báo chí trong chống tham nhũng, lạm dụng chức quyền?

Báo chí quốc doanh Việt Nam hiện nay đang gặp phải chứng bệnh nan y: Có tai- như điếc; có mắt-như mù; có miệng – như câm. Bệnh nan y này càng trở nặng hơn khi báo chí chạm vào các chủ đề thuộc lĩnh vực chính trị quốc gia trong đó bao gồm sự tham nhũng; sự lạm quyền trong hệ thống chính trị. Một căn bệnh mà chính người sáng lập ra nền báo chí Cách mạng Việt Nam (Nguyễn Ái Quốc) đã từng chỉ ra trong chương IX – Bản án chế độ thực dân Pháp; nhưng nay lại núp dưới cụm từ đẹp đẽ “Định hướng báo chí và tự do báo chí trong khuôn khổ”.

Chính vì mắc phải căn bệnh “bịt miệng” trầm kha đó, cộng thêm sự cố tình không hiểu cái nghĩa độc – lập tự do trong báo chí, cố tình quên mất nền báo chí Cách mạng Việt Nam vốn được khởi xướng từ những trăn trở về nền báo chí “lệ thuộc và kiểm duyệt” mà Nguyễn Ái Quốc từng chỉ ra, đã dẫn đến việc Petrotimes suy diễn một cách thô-thiển, tùy tiện rằng Hội Nhà báo độc lập Việt Nam đang “độc lập” với nhân dân, với đất nước… Đó là sự bôi-nhọ trắng trợn, là hành vi lắp ghép câu từ bỉ-ổi nhất.

“Việt Tân” hay cơ hội mở miệng?

Cuối cùng, con bài “Việt Tân” lại được đem ra xài như một minh chứng cho sự cùn và đuối hơi lý lẽ. Đây vốn là con bài phép dùng để biện hộ cho những sai trái, yếu kém, sai phạm, quan liễu, tham nhũng… do tổ chức Đảng gây ra, nay trở thành con bài để biện hộ cho cái “độc lập, tự do” báo chí quốc doanh. Một trạng thái đổ tội vô căn cứ xuất phát từ những mơ hồ - hoang tưởng có mục đích.
Nhưng Petrotimes và một số tờ báo đang bảo vệ cho nền báo chí “tự do – độc lập” của Đảng đang quên rằng, con bài Việt Tân đang trở thành trò cười của nhiều người và nó vô nghiệm từ lâu. Cách tốt nhất là Petrotimes nên chuyển sang: Mĩ Tân, Trung Tân, Hàn Tân, Nhật Tân… thì có khi nó lại có hiệu lực hơn.

Cũng xin nhắc lại, không biết Petrotimes có còn nhớ đến câu nói bất hủ của ông cựu Bộ trưởng Tài chính Vương Đình Huệ khi phê bình báo SGTT là: “Vì sao báo tiếp thị mà lại đi viết chuyện chính trị?”

Đó là sự khốn quẫn của một nền báo chí “độc lập – tự do” mà Petrotimes đang cố tình bưng bít, bảo vệ đấy. Nếu thay chữ SGTT bằng Petrotimes thì liệu “quý báo” sẽ trả lời ông Cựu Bộ trưởng Tài Chính - hiện là Trưởng ban Kinh tế T.Ư - như thế nào?

Sẽ không có câu trả lời nào cả, vì bản thân Petrotimes và hơn 800 tạp chí còn lại đang mắc vào vòng tròn kiểm duyệt dẫn đến thiếu sự tự do – độc lập trong viết bài. Đó cũng chính là lý do tại sao mà Hội nhà báo Độc lập cần phải ra đời. Ra đời để phá vỡ cái thế độc quyền thông tin, bưng bít thông tin. Đó cũng là cách để cho báo Petrotimes có cơ hội được mở miệng ra, dõng dạc trả lời về quyền tự do – độc lập báo chí của chính mình.

Liên Sơn
Theo VNTB