Yuriko Koike - Sự trỗi dậy nguy hiểm của chủ nghĩa sô vanh Phật giáo

• TIẾNG VIỆT
• ENGLISH

     

Sự trỗi dậy nguy hiểm của chủ nghĩa sô vanh Phật giáo

Đức Phật, Siddhartha Gautama, chưa từng soạn ra bản kinh nào về hận thù tôn giáo hay phân biệt sắc tộc. Vậy nhưng chủ nghĩa sô vanh Phật giáo lại đang đe dọa tiến trình dân chủ ở cả Myanmar và Sri Lanka. Một số nhà sư từng chống lại chính quyền quân sự Myanmar trong “Cuộc cách mạng cà sa” (Saffron Revolution) năm 2007 ngày nay lại cổ vũ bạo lực chống lại các thành viên của cộng đồng thiểu số người Hồi giáo Rohingya tại đất nước này. Ở Sri Lanka, chủ nghĩa sô vanh dân tộc của Phật tử người Sinhala, do một cựu tổng thống quyết tâm lấy lại quyền lực khuấy động, đang đi ngược lại mục tiêu hòa giải đã định với người Tamils theo Ấn Độ giáo bại trận (trong nội chiến Sri Lanka).

Ở Myanmar, chủ nghĩa phân biệt chủng tộc của Phật tử là nguồn gốc của một cuộc xung đột gần như là nội chiến ở bang Rakhine và đang thúc đẩy một cuộc khủng hoảng nhân đạo mà trong đó hàng trăm ngàn người Hồi giáo Rohingya đã phải bỏ chạy khỏi đất nước của mình bằng đường bộ và đường biển. Hầu hết đều lo ngại cho tương lai của Myanmar, vì tất cả các nạn diệt chủng đều có liên quan đến hành động của chính quyền, sự thù hằn sắc tộc và tôn giáo này không thể nào là tự phát. Người Rohingya đã bị tước bỏ quốc tịch Myanmar, và một số lượng lớn các dự luật mới và đang được đề xuất nhằm càng đẩy người Hồi giáo sang bên lề có vẻ chắc chắn sẽ kích động thêm nhiều bạo lực.

Ví dụ, một đạo luật mới về hôn nhân yêu cầu các cặp đôi theo các tôn giáo khác nhau phải đăng ký ý định kết hôn của họ với chính quyền địa phương, và chính quyền địa phương sẽ công bố rộng rãi về thông tin đính hôn này; chỉ khi không có công dân nào phản đối – điều này rất khó xảy ra trong tình hình hiện tại – thì cặp đôi mới được kết hôn. Một dự luật khác đang được bàn thảo sẽ cấm người dưới 18 tuổi cải đạo, và ngay cả người trưởng thành muốn cải đạo cũng phải được quan chức địa phương cho phép với nhiều lần thẩm vấn.

Có lẽ gây khó chịu nhất là dự luật thứ ba gần đây cho phép áp đặt biện pháp kiểm soát dân số theo phong cách Trung Quốc lên bất cứ nhóm nào có tỉ lệ sinh con cao hơn tỉ lệ trung bình của quốc gia. Phụ nữ có thể phải đợi đến 3 năm sau khi sinh con trước khi muốn có một đứa con khác. Trong vấn đề này, chính quyền địa phương, vốn dễ bị ảnh hưởng nhất bởi những định kiến của đám đông, sẽ được trao quyền để thực hiện một đạo luật vốn có vẻ đặc biệt nhắm đến người Rohingya, với những gia đình đông thành viên của họ.

Những dự luật này vẫn chưa giống với phiên bản thời hiện đại của luật Nuremberg (đạo luật chống Do Thái mà Đức Quốc xã ban hành năm 1935). Nhưng nó phản ánh nghị trình của những người ủng hộ cơn oán giận của Phật tử nhằm ngăn chặn tiến trình chuyển đổi dân chủ của Myanmar. Tham vọng đen tối này đã được coi là vấn đề cấp bách bởi vì Myanmar sắp tổ chức cuộc bầu cử tổng thống dân chủ đầu tiên kể từ khi quá trình chuyển đổi dân chủ bắt đầu vào năm 2011.

Dĩ nhiên, người Rohingya là đối tượng chính của chiến lược này. Nhưng vẫn còn một đối tượng khác: Aung San Suu Kyi, chủ nhân giải Nobel Hòa bình (năm 1991) và lãnh đạo Đảng đối lập.

Đến thời điểm này, Suu Kyi đã bị loại khỏi cuộc đua tổng thống bằng một điều khoản hiến pháp thâm độc loại trừ bất cứ ai có bạn đời hoặc con cái mang hộ chiếu nước ngoài (hai người con trai của Suu Kyi với người chồng quá cố người Anh của bà có hộ chiếu Anh Quốc). Tuy nhiên, chính quyền, vẫn còn sợ ảnh hưởng của bà, đang chơi ván bài chủng tộc và tôn giáo để làm mất lòng tin đối với bà Suu Kyi và đảng của bà, Liên minh Quốc gia vì Dân chủ (NLD), đảng đã thắng gần hết các ghế quốc hội (trừ một ghế) được bầu trong cuộc bầu cử bổ sung gần đây (cũng như đã thắng áp đảo trong cuộc bầu cử không được quan đội công nhận năm 1990).

Bằng cách làm gia tăng bạo lực của giới Phật tử đối với người Rohingya, chính quyền đã nhắm đến mục tiêu làm giảm thiểu cơ hội chiến thắng của Suu Kyi và Đảng NLD trên hai khía cạnh. Nếu bà lên tiếng ủng hộ người Rohingya, hình ảnh của bà đối với Phật tử, chiếm phần lớn dân số Myanmar, có thể bị tổn hại đủ để đưa quân đội lên nắm lại chính quyền. Còn nếu bà không bảo vệ người Rohingya, khí chất của một nhà lãnh đạo tinh thần của bà có thể bị phai nhạt trong những người ủng hộ bà, cả ở trong nước và quốc tế.

Cho đến nay, Suu Kyi đã xoay sở tránh khỏi cái bẫy này bằng những tuyên bố đánh lạc hướng mà người ta vẫn trông đợi từ một chính trị gia thông thường, chứ không phải là từ một người với lòng can đảm và vị trí như bà. Nhưng khi bạo lực gia tăng và cuộc bầu cử đang đến gần, không gian để bà xoay sở chắc chắn sẽ thu hẹp lại. Thay vì chỉ ra những nhu cầu thực sự của đất nước – cải cách đất đai một cách nghiêm túc, chống tham nhũng và giải phóng nền kinh tế khỏi sự kiểm soát của nhóm thiểu số chính trị – bà có thể bị lôi kéo vào việc bảo vệ một nhóm dân tộc thiểu số vốn không được lòng dân.

Một diễn biến chính trị tương tự tại trung tâm chủ nghĩa sô vanh của người Sinhala cũng quay trở lại đột ngột trong đời sống của người dân Sri Lanka. Niềm tin mạnh mẽ về tôn giáo và chủng tộc của người Sinhala được cổ vũ trong suốt giai đoạn cuối và đẫm máu dẫn đến kết thúc cuộc nội chiến kéo dài một phần tư thế kỷ với lực lượng Những con hổ giải phóng Tamil năm 2009. Nhưng thay vì tìm kiếm sự hòa giải với người Tamil sau khi đánh bại họ, Tổng thống lúc đó là Mahinda Rajapaksa đã tiếp tục lợi dụng sự thù hận sắc tộc khi ông lật đổ nền dân chủ của Sri Lanka.

Việc Rajapaksa bất ngờ bị đánh bại bởi liên minh của các nhà dân chủ Sri Lanka và các đảng chính trị Tamil trong cuộc bầu cử tổng thống tháng 1 vừa qua – một kết quả mà ông này đã tìm cách bãi bỏ – đã có thể chấm dứt cả sự nghiệp của ông ta cũng như thủ đoạn chính trị đánh vào vấn đề chủng tộc. Nhưng vị cựu tổng thống này đang tìm cách trở lại mạnh mẽ và có thể sẽ thắng trong cuộc bầu cử nghị viện dự kiến được tổ chức vào ngày 17 tháng 8.

Một lý do cho khả năng chiến thắng của Rajapaksa là nguồn lực tài chính mạnh mẽ của ông ta; lý do khác là ông có thể dựa vào sự hỗ trợ từ Trung Quốc vì ông đã cho phép lực lượng Quân Giải phóng Nhân dân xây dựng các bến cảng và các cơ sở vật chất khác trong thời gian ông còn làm tổng thống. Nhưng chìa khóa cho vận may của ông là nỗ lực khơi dậy nỗi sợ hãi của nhóm người Sinhala chiếm đa số trong xã hội.

Vì vậy, Rajapaksa đang đặt Thủ tướng Ranil Wickremesinghe vào cùng một vị trí khó khăn như của bà Suu Kyi tại Myanmar. Cho đến nay, Wickremesinghe đã thành công trong việc gợi ý người Sinhala nên lo sợ về sự trở lại của Rajapaksa hơn là các vấn đề dân tộc thiểu số của đất nước. Nhưng đừng bao giờ đánh giá thấp sức mạnh của sự thù hận trong việc làm suy yếu một nền dân chủ từ bên trong.

     

The Dangerous Rise of Buddhist Chauvinism

TOKYO – The Buddha, Siddhartha Gautama, composed no sutta to religious hatred or racial animus. And yet Buddhist chauvinism now threatens the democratic process in both Myanmar (Burma) and Sri Lanka. Some of the same Buddhist monks who braved Myanmar’s military junta in the “Saffron Revolution” of 2007 today incite violence against members of the country’s Muslim Rohingya minority. In Sri Lanka, the ethnic chauvinism of the Buddhist Sinhalese, stirred by a former president determined to reclaim power, mocks the supposed goal of reconciliation with the vanquished Hindu Tamils.

In Myanmar, Buddhist racism is at the root of a virtual civil war in the state of Rakhine and is fueling a humanitarian crisis in which hundreds of thousands of Muslim Rohingya have fled their country by land and sea. Most ominous for Myanmar’s future, given that all genocides are linked to official action, this racial and religious antagonism is in no way spontaneous. The Rohingya have already been stripped of their Myanmar citizenship, and a raft of new and proposed legislation that would further marginalize Islam seems certain to provoke further violence.

A new marriage law, for example, requires interfaith couples to register their intent to marry with local authorities, who will display a public notice of the engagement; only if no citizen objects to the union – highly unlikely in the present tense climate – is the couple permitted to wed. Another bill in the pipeline would forbid anyone under the age of 18 from converting to another religion, and would require even an adult seeking to convert to gain the permission – subject to repeated interrogation – of local officials.

Perhaps most disturbing, a third recent bill would allow for the imposition of Chinese-style population control on any group with a growth rate that is higher than the national average. Women could be ordered to wait, say, three years after the birth of a child before having another. Here, too, local governments, which are the most susceptible to popular prejudices, will be empowered to implement a law that seems specifically targeted at the Rohingyas, with their large families.

These laws do not yet amount to an updated version of the Nuremberg laws (the anti-Jewish legislation enacted by the Nazis in 1935). But they do reflect the agenda of those seeking to fan Buddhist resentment in order to thwart Myanmar’s democratic transition. That dark ambition has gained urgency, because the country is due to hold its first democratic presidential election since the transition began in 2011.

The Rohingyas are, of course, the main target of this strategy. But there is another target as well: Aung San Suu Kyi, the Nobel Peace Prize laureate and opposition leader.

For now, Suu Kyi is precluded from running for President by a cynical constitutional provision that excludes anyone whose spouse or child has a foreign passport (Suu Kyi’s two sons by her late English husband hold British passports). Nonetheless, the regime, still fearing her popularity, is playing the race and religion card in order to discredit her and her party, the National League for Democracy, which won all but one of the parliamentary seats contested in the recent general election (and swept the annulled 1990 election).

By stoking Buddhist violence against the Rohingya, the regime aims to damage Suu Kyi and the NLD’s chances of victory in two ways. If she speaks out for the Rohingya, her appeal among Buddhists, the vast majority of Myanmar’s citizens, may be dented enough to preserve the army’s grip on power. If she does not defend the Rohingya, her aura of moral leadership may be dimmed among her own supporters, both at home and abroad.

So far, Suu Kyi has circumvented this booby trap with the verbal evasiveness that one would expect of an ordinary politician, rather than someone of her courage and standing. But, as the violence grows and the election nears, her room for maneuver will undoubtedly narrow. Instead of highlighting the country’s real needs – serious land reform, an anti-corruption drive, and freeing the economy from oligarchic control – she may instead be drawn into defending an unpopular minority.

A similar political imperative is at the heart of the Sinhalese chauvinism that has made a sudden return to public life in Sri Lanka. The religious and ethnic passions of the Sinhalese were encouraged during the final, bloody push that ended Sri Lanka’s quarter-century of civil war with the Tamil Tigers in 2009. But instead of seeking reconciliation with the Tamils following their defeat, then-President Mahinda Rajapaksa continued to play on ethnic hatred as he subverted Sri Lanka’s democracy.

Rajapaksa’s unexpected defeat by a coalition of Sri Lanka’s democrats and Tamil political parties in last January’s presidential election – a result that he then sought to annul – should have ended both his career and the politics of race-baiting. But the former president is now mounting a furious comeback bid and might well win the parliamentary election scheduled for August 17.

One reason for Rajapaksa’s potential victory is his deep pockets; another is that he can probably count on support from China, having allowed the construction of ports and other facilities for the People’s Liberation Army during his presidency. But the key to his fortunes has been his effort to stoke the fears of the majority Sinhalese.

Rajapaksa is thus placing Prime Minister Ranil Wickremesinghe in the same difficult position faced in Myanmar by Suu Kyi. So far, Wickremesinghe has succeeded in suggesting that the Sinhalese have more to fear from the return of Rajapaksa than they do from the country’s ethnic minorities. But no one should ever underestimate the power of hatred to undermine a democracy from within.

Yuriko Koike là cựu Bộ trưởng Quốc phòng và Cố vấn An ninh Quốc gia của Nhật Bản, Chủ tịch Đại hội đồng Đảng Dân chủ Tự do và hiện đang là thành viên của Quốc hội Nhật Bản. Yuriko Koike, Japan's former defense minister and national security adviser, was Chairwoman of Japan's Liberal Democratic Party's General Council and currently is a member of the National Diet.

Yuriko Koike | Project Syndicate
Biên dịch: Lưu Bảo Nam Dung
Hiệu đính: Nguyễn Huy Hoàng
Theo Nghiên Cứu Quốc Tế

Nguồn: Yuriko Koike, “The Dangerous Rise of Buddhist Chauvinism,” Project Syndicate, 28/07/2015. ,

Aryeh Neier - Quản lý mại dâm: Bài toán lâu đời của chính sách công

• TIẾNG VIỆT
• ENGLISH

     
Năm 1893, nhà soạn kịch George Bernard Shaw, người ủng hộ nhiệt tình cho quyền bầu cử và sự bình đẳng của phụ nữ, đã viết Mrs. Warren’s Profession (Nghề của bà Warren), một vở kịch với nhân vật chính là bà chủ của một vài nhà thổ. Vở kịch biện minh cho việc khai thác lợi nhuận từ kinh doanh mại dâm trên quan điểm nữ quyền.

Tuy không dâm ô, cũng không dùng ngôn ngữ tục tĩu, nhưng phải đến 8 năm sau khi kịch bản ra đời, nó mới được dàn dựng. Vở kịch mở màn ở London năm 1902 trong một nhà hát nhỏ, giới hạn người xem. Buổi biểu diễn tiếp theo ở New York năm 1905 thì bị cảnh sát vào lục soát.

Tuần này, Tổ chức Ân xá Quốc tế thông báo rằng họ sẽ bắt đầu vận động phi hình sự hóa hành vi mại dâm – một quan điểm được Shaw tán thành. Nhưng những tranh cãi xung quanh quyết định đó cho thấy dư luận về vấn đề này vẫn chưa thay đổi đáng kể trong thế kỷ qua. Đây là lúc chúng ta cần xem xét lại.

Chắc chắn là có nhiều tệ nạn gắn liền với mại dâm ngày nay, cũng giống như ở thời của Shaw (đầu thế kỷ 20). HIV/AIDS chưa phải là mối đe dọa, nhưng bệnh giang mai thì không thể chữa khỏi và thường dẫn đến biến chứng, bệnh điên, hoặc cái chết. Hồi đó, cũng như bây giờ, rất nhiều người tham gia mại dâm đã trở thành nạn nhân của bạo lực, bị ép bán thân, hoặc bị ngăn cấm giải nghệ.

Tuy nhiên, chỉ đơn thuần lưu ý đến các tệ nạn liên quan đến mại dâm là chưa đủ. Phản ứng thích hợp phải là tìm những phương cách tốt nhất để giảm thiểu chúng.

Chưa có nỗ lực nào nhằm dập tắt “nghề lâu đời nhất trên thế giới” thành công trong việc loại bỏ nó hoàn toàn. Chế tài hình sự không chỉ không hiệu quả mà còn có thể phản tác dụng. Nỗi lo bị truy tố có thể khiến những người bị ép mại dâm hoặc nạn nhân của bạo lực không dám tìm kiếm sự giúp đỡ.

Ở nhiều quốc gia, phần lớn người hoạt động mại dâm là người nhập cư không có tư cách pháp lý, và do đó họ rất sợ các cơ quan thực thi pháp luật. Ở nhiều nơi, chính cảnh sát còn lợi dụng gái mại dâm, những người vì tình trạng nghề nghiệp tội phạm của mình mà rất dễ bị lạm dụng bởi công quyền.

Hơn nữa, bản chất ngầm của nghề mại dâm khiến người mại dâm gặp khó khăn khi đề nghị khách hàng sử dụng bao cao su để bảo vệ họ khỏi các bệnh lây truyền qua đường tình dục. Và khi mại dâm là bất hợp pháp, người mại dâm sẽ rất khó chuyển nghề, bởi vì lý lịch tư pháp sẽ ngăn cản họ kiếm được việc làm mới.

Một cách tiếp cận khác, được một số nhà phê bình của Tổ chức Ân xá Quốc tế ủng hộ, được gọi là “Mô hình Bắc Âu,” đã được áp dụng ở Thụy Điển và một số nước khác. Theo mô hình này, hành vi mua dâm là tội phạm, nhưng bản thân người cung cấp dịch vụ tình dục lại được coi là nạn nhân – và do đó sẽ không bị truy tố hình sự.

Dù có vẻ hấp dẫn, Mô hình Bắc Âu vẫn còn nhiều lỗ hổng. Chừng nào một trong các bên tham gia giao dịch tình dục còn bị coi là người phạm tội thì mại dâm vẫn còn bản chất ngầm của nó. Người mại dâm muốn tiếp tục hành nghề sẽ không sẵn sàng làm chứng chống lại khách hàng của họ. Kết quả là, họ phải bị cưỡng chế, nhưng đó cũng là một hình thức lạm dụng. Hơn nữa, dưới Mô hình Bắc Âu, những khách hàng bị người mại dâm và chủ chứa cướp tài sản thường không dám trình báo cơ quan pháp luật.

Mô hình Bắc Âu cũng không thực sự là một cách tiếp cận mới. Năm 1979, Ed Koch, Thị trưởng lúc đó của Thành phố New York, đã đọc tên những người bị bắt vì tội mua dâm và môi giới mại dâm trên đài phát thanh công cộng, trừng phạt họ nặng hơn bằng cách sỉ nhục công khai.

Chính Shaw cũng phản đối những nỗ lực trừng phạt người mua dâm; trong lời tựa Nghề của bà Warren mà ông viết nhiều năm sau khi vở kịch lần đầu ra mắt, ông chế giễu Nghị viện Anh vì đã ban hành một đạo luật quy định rằng “người đàn ông nào làm chủ chứa và bắt nạt người mại dâm sẽ bị phạt roi.” Nhà viết kịch thậm chí còn cho rằng điều này sẽ “có tác động khuyến khích những kẻ biến thái tính dục thích thú với việc bị phạt roi.” Dù sao đi nữa, cũng không có bằng chứng nào cho thấy những biện pháp này có tác động lên ngành thương mại tình dục.

Việc ngăn cấm người đã đủ năng lực hành vi dân sự sử dụng rượu hoặc ma túy đã được chứng minh là có tác dụng ngược. Đưa những vấn đề như vậy ra ánh sáng khuyến khích sự phát triển của các biện pháp giảm thiểu các tệ nạn có liên quan. Điều này cũng đúng với tình dục trao đổi.[1]

Trọng tâm của chính sách công liên quan đến mại dâm phải là ngăn chặn bạo lực và cưỡng ép, cũng như ngăn chặn sự lây lan của các bệnh truyền nhiễm – đó chính xác là những gì mà Tổ chức Ân xá Quốc tế đang đề nghị. Shaw, người tin rằng phụ nữ cũng như nam giới có thể tự do tham gia vào các giao dịch tình dục mà không gây tổn hại cho người khác, chắc chắn sẽ tán thành những đề nghị này.

Aryeh Neier, Chủ tịch Danh dự của Quỹ Xã hội Mở (Open Society Foundations), người đồng sáng lập Tổ chức Theo dõi Nhân quyền (Human Rights Watch), là tác giả cuốn sách có nhan đề The International Human Rights Movement: A History.

     
NEW YORK – In 1893, the playwright George Bernard Shaw, an ardent proponent of women’s suffrage and equality, wrote Mrs. Warren’s Profession, a play whose title character is the proprietor of several brothels. The play justifies her profitable exploitation of the business of prostitution from a feminist standpoint.

The play is not salacious, and it contains no coarse language, but it was nonetheless eight years before it could be staged. Its opening in London in 1902 was staged in a small theater “club,” ostensibly limited to members. Its performance in New York in 1905 was raided by the police.

This week, Amnesty International announced that it had decided to begin advocating for the decriminalization of prostitution – a position espoused by Shaw. But the ensuing controversy surrounding the decision suggests that public opinion on the issue has not shifted greatly over the past century. It is time we reconsider.

To be sure, there are many evils connected to prostitution today, just as there were in Shaw’s time. HIV/AIDS was not a threat, but syphilis was incurable and often led to disfigurement, madness, and death. Then, as now, many who took part in prostitution became victims of violence, were coerced into the trade, or were prevented from escaping it.

It is not enough, however, simply to note the evils associated with prostitution. The proper response must be to try to find the best ways to mitigate them.

None of the many efforts to stamp out “the world’s oldest profession” has succeeded in eliminating it entirely. Not only are criminal penalties apparently ineffective; they can be counterproductive. Fear of prosecution may discourage those coerced into prostitution or victimized by violence from seeking assistance.

In many countries, a large number of prostitutes are immigrants without legal status, and thus are especially fearful of law enforcement authorities. In many places, the police themselves exploit prostitutes, who, because of their profession’s criminal status, are particularly vulnerable to official abuse.

Moreover, the underground nature of prostitution can make it difficult for sex workers to insist that their clients wear condoms to protect them from sexually transmitted diseases. And when prostitution is illegal, its practitioners may struggle to move on from the profession, because criminal records prevent them from obtaining other forms of employment.

An alternative approach, favored by some of Amnesty’s critics, is the so-called “Nordic model,” adopted in Sweden and a few other countries. According to this model, seeking the services of a prostitute is a crime, but the sellers of sexual services are considered to be victims – and thus are not subject to criminal prosecution.

As attractive as the Nordic model may seem, it, too, has its faults. As long as one of the parties to a sexual transaction is considered to be a criminal, prostitution will retain its underground character. Prostitutes who want to remain in the trade will not willingly testify against their clients. As a result, they have to be coerced, which leads to its own set of abuses. Furthermore, under the Nordic model, clients who are robbed by prostitutes and their pimps fear to seek assistance from law enforcement.

Nor is the Nordic model truly a new approach. In 1979, then-New York City Mayor Ed Koch took to public radio to read out the names of “Johns” arrested for patronizing prostitutes, heightening their punishment by public shaming.

Shaw himself took issue with efforts to punish buyers of sex; in a preface to Mrs. Warren’s Profession that Shaw wrote many years after it was first performed, he mocked the British parliament for enacting legislation that “prostitutes’ male bullies and parasites should be flogged.” The dramatist even suggested that this had the “effect of stimulating the perverted sexuality which delights in flogging.” In any case, there is no evidence that these measures had any effect on the sex trade.

Prohibition has proved harmful when applied to consenting adults’ use of liquor or drugs. Bringing such practices out of the shadows encourages the development of measures that mitigate its associated evils. The same is true of transactional sex.

The focus of public policy regarding prostitution should be to prevent violence and coercion, as well as to stop the spread of infectious diseases – which is exactly what Amnesty is recommending. There is little doubt that Shaw, who was convinced that women and men alike should be free to engage in commercial transactions that do not harm others, would have approved.

Aryeh Neier | Project Syndicate
Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng,
Hiệu đính: Nguyễn Huy Hoàng
Theo Nghiên Cứu Quốc Tế

[1] Khác với mại dâm, tình dục trao đổi (transactional sex) là mối quan hệ tình dục mà trong đó một bên nhận được các lợi ích vật chất và phi vật chất khác mà không nhất thiết phải là tiền mặt – NHĐ. - See more at: https://www.danluan.org/tin-tuc/20150824/aryeh-neier-quan-ly-mai-dam-bai-toan-lau-doi-cua-chinh-sach-cong#sthash.nH2J9TIM.dpuf

Nguồn: Aryeh Neier, “The World’s Oldest Public Policy Puzzle,” Project Syndicate, 14/08/2015.

Hitler và Stalin: “Liên minh ma quỷ”?

• TIẾNG VIỆT
• ENGLISH

     
Trong kho văn liệu khổng lồ về Stalin và Hitler trong suốt thời Thế chiến II, có rất ít điều được nói về mối quan hệ đồng minh của họ trong 22 tháng. Đó không chỉ là một chương lạ thường trong lịch sử cuộc chiến, mà ý nghĩa của nó xứng đáng nhận được nhiều sự chú ý hơn lâu nay.

Bộ trưởng Ngoại giao Liên Xô Vyacheslav Molotov ký Hiệp ước Xô-Đức, với Bộ trưởng Ngoại giao Đức Joachim von Ribbentrop ngay đằng sau, kế bên Stalin, ngày 23 tháng 8 năm 1939 (Ảnh: Fine Art Images/Heritage Images/Getty Images)

Có hai yếu tố liên quan đến sự thờ ơ này. Một là sau khi Hitler quyết định xâm chiếm Nga mà thực hiện không thành, Stalin nổi lên như một trong những kẻ chiến thắng uy quyền của Thế chiến II. Yếu tố còn lại là việc các Thế lực phương Tây không mấy lưu tâm đến Đông Âu. Tuy vậy cuộc chiến nổ ra vào năm 1939 lại là do Đông Âu, kết quả của quyết định của người Anh (và Pháp) trong việc chống lại việc Đức chinh phục Ba Lan. Cơn địa chấn chính trị của Hiệp ước Xô-Đức vào ngày 23 tháng 8 năm 1939, chín ngày trước khi nổ ra cuộc chiến vào ngày 1 tháng 9, đã không ngăn được Anh và Pháp tuyên bố chiến tranh chống lại Đức vì đã xâm lược Ba Lan. Đây là một trong số ít – rất ít – những quyết định có ích cho họ vào thời điểm đó. Việc họ miễn cưỡng không muốn tiến hành nghiêm túc cuộc chiến chống Đức trong nhiều tháng tiếp theo lại là một câu chuyện khác.

Ba phần tư thế kỷ đã trôi qua kể từ năm 1939. Khá nhiều điều được viết về Hiệp ước Xô-Đức kể từ lúc ấy, phần lớn là của các cây bút và sử gia Đông Âu. The Devil’s Alliance (Liên minh của quỷ) là bản tường trình tốt của sử gia người Anh Roger Moorhouse về việc hiệp ước có ý nghĩa gì đối với Hitler và Stalin – và tệ hơn là đối với nạn nhân của hiệp ước đó. Có lẽ phần giá trị nhất của cuốn sách là phần nói về những hậu quả tức thời của hiệp ước năm 1939. Trước đó, Chủ nghĩa Quốc xã và Chủ nghĩa cộng sản đã là kẻ thù công khai của nhau một cách hiển nhiên và dữ dội. Từ những ngày thăng tiến chính trị đầu tiên của mình, Hitler đã mô tả Do Thái giáo và Chủ nghĩa cộng sản là hai kẻ thủ chính yếu của mình. Vào thời điểm đó, Stalin không hẳn là một kẻ theo ý thức hệ. Cũng như Hitler, Stalin là một người theo chủ nghĩa dân tộc; ông gần như không lưu tâm đến chủ nghĩa cộng sản quốc tế.

Tháng 5 năm 1939, Hitler nhận ra rằng trong cuộc chiến của người Đức với phương Tây, Nga có thể đứng trung lập. Nhưng việc thực hiện điều đó không đơn giản; Nga phải có gì đó đổi lại. Trong suốt mùa hè năm đó, nhóm đại biểu Anh-Pháp đã tìm kiếm một dạng thoả thuận quân sự với Nga và chuyện không đi được tới đâu. Có một số viên chức và nhà ngoại giao cao cấp của Đức, đứng đầu trong số đó là Bộ trưởng Ngoại giao Joachim von Ribbentrop của Hitler, có khuynh hướng thiên hẳn về thỏa thuận Đức-Nga. Trong lúc đó, tại Moskva, Stalin đã bắt đầu có động thái: đầu tháng 5, ông sa thải Bộ trưởng Ngoại giao người Do Thái của mình, Maxim Litvinov, và thay thế bằng Vyacheslav Molotov (người giữ chức Bộ trưởng Ngoại giao trong suốt cuộc chiến và một thời gian dài sau đó). Hitler hiểu điều đó có nghĩa là gì. Vào tháng 8, Ribbentrop bay đến Moskva để ký Hiệp ước Bất tương xâm giữa Liên Xô và Đức; bức ảnh Ribbentrop với cây bút trong tay cho thấy ở hậu cảnh Stalin mãn nguyện thấy rõ. Hitler hi vọng sự kiện gần như tuyệt diệu này có thể ngăn người Anh và người Pháp can dự vào cuộc chiến giành Ba Lan với ông. Điều đó đã không xảy ra, mặc dù Stalin không thất vọng vì điều đó.

Nghị định thư Bí mật phân chia Đông Âu giữa Đức và Liên Xô

Điều quan trọng hơn Hiệp ước Bất tương xâm là phần phụ lục của hiệp ước, một Nghị định thư Bí mật, vốn yêu cầu không gì khác hơn là phân chia Đông Âu, đặc biệt là Ba Lan, với một phần nước này sẽ bị Liên Xô thâu tóm. Ngoài ra, Đức công nhận “khu vực lợi ích” (“sphere of interest”) của Nga tại Estonia, Latvia, Phần Lan, một phần Litva và tỉnh Bessarabia ở Romania. Moskva phủ nhận chính sự tồn tại của Nghị định thư Bí mật này trong suốt thời gian dài, ngay cả khi Thế chiến II kết thúc đã lâu. Nhưng sự kiện đó vẫn tồn tại trong văn khố của Đức; và vào năm 1939 nó đã trở thành một hiện thực u ám và dễ sợ. Tận đến năm 1986, Molotov già nua (lúc đó đã hơn 90) vẫn phủ nhận chính sự tồn tại của sự kiện này trước một phóng viên Nga. Trên thực tế, nhiều hoàn cảnh của sự kiện này vẫn tiếp tục tồn tại xuyên qua cuộc thế chiến và cả những xung đột tiếp sau đó cho đến năm 1989.

Quân đội và nhân dân Ba Lan đã chiến đấu can trường chống lại người Đức trong suốt một tháng vào năm 1939 (gần lâu bằng Pháp với đội quân đáng kể của họ vào năm 1940). Nhưng 17 ngày sau khi Đức xâm lược, quân đội của Stalin đã xâm lăng Ba Lan từ phía đông. Vài ngày sau tại Brest, một điểm gặp gỡ lúc ấy nằm ngay trên phần do Liên Xô kiểm soát tại Ba Lan, có một cuộc duyệt binh chung nho nhỏ của binh lính và quân xa của Đức và Liên Xô. Chỉ hơn hai tháng sau, tức chưa đầy ba tháng sau khi Thế chiến II nổ ra, trận đánh duy nhất trên đất liền tại châu Âu là giữa Nga và Phần Lan, vốn là dân tộc không chấp nhận sự kiểm soát của Nga đối với đất nước họ. Người Anh thất kinh. Họ (và người Pháp) thậm chí suy xét, trong thoáng chốc, về việc can thiệp, nhưng việc này đã không xảy đến. Quân đội Hitler sớm xâm chiếm Đan Mạch, Na Uy, Hà Lan, Bỉ – và sau đó là Pháp. Churchill và Anh quốc đã đứng một mình, trong suốt hơn một năm sau đó.

Cuối tháng 9 năm 1939, Ribbentrop bay tới Moskva lần nữa để thu xếp một số thoả thuận về đường biên giới, từ đó sẽ tiến hành Nghị định thư Bí mật kia. Xuyên suốt cuộc chiến, trong số những viên chức cấp cao của Đức, Ribbentrop là người mong muốn tìm kiếm và duy trì những thoả thuận Đức – Nga nhất. (Người đồng cấp của ông ở Liên Xô, Molotov, cũng thường có những mong muốn tương tự.) Ở khía cạnh này, chúng ta còn có thể chú ý đến những mong muốn hướng đến mối quan hệ song phương giữa Hitler và Stalin. Hitler cho rằng cần phải tiến hành những điều khoản trong mối quan hệ đồng minh với Stalin; về phần mình, Stalin thậm chí còn nhiệt tình hơn Hitler trong chuyện này. Một ví dụ là lời chúc tụng có lẽ không cần thiết của ông dành cho Hitler sau khi ký bản hiệp ước vào ngày 24 tháng 8 năm 1939: “Tôi biết dân tộc Đức yêu mến Führer (Quốc trưởng) của họ nhiều đến dường nào, do đó tôi nâng ly để chúc sức khoẻ cho ông ấy.” Đáng kể hơn đối với hồ sơ lịch sử và hệ trọng hơn đối với nhân dân Đông Âu là ý định của Liên Xô và hành vi xâm lăng của họ ngay sau khi ký Hiệp ước Xô-Đức.

Vào cái ngày diễn ra chuyến viếng thăm thứ hai của Ribbentrop đến Moskva, Nga bắt đầu gây áp lực lên các quốc gia Baltic. Nga đưa ra yêu sách đòi thay đổi những chính quyền tại Baltic, đầu tiên là tại Estonia, sau đó là những nước láng giềng Latvia và Litva. Quan trọng hơn, giờ đây Nga đã điều quân đến những nước đó, đặc biệt là đến các hải cảng của họ, làm suy giảm trầm trọng nền độc lập của những nước này. Chính quyền của những nước này chịu áp lực và đã phải tuân theo lệnh của Liên Xô, ngoại trừ Phần Lan. Hai tháng sau, Chiến tranh Mùa đông tại Phần Lan bắt đầu. Đội quân nhỏ bé của Phần Lan đã chiến đấu quật cường và dũng cảm, một thực tế mà ngay cả Stalin cũng phải thừa nhận; kết quả là xuất hiện một hiệp định trong đó Phần Lan từ bỏ một phần lãnh thổ cho Liên Xô nhưng vẫn duy trì nền độc lập cho phần lớn đất nước.

Tình hình tại Ba Lan còn xui rủi và kinh khủng hơn nhiều. Ở đó sự chiếm đóng của Liên Xô chí ít cũng tàn bạo và thảm khốc – nếu không muốn nói nhiều hơn – so với những phần đất Ba Lan bị Đức khuất phục. Nga trục xuất ít nhất một triệu người – bao gồm nhiều gia đình, mà không cho họ mang theo tài sản – tới Siberia, Kazakhstan và miền Bắc xa xôi của nước Nga, và gần như không ai có thể thăm lại quê nhà của mình lần nữa. Vào tháng 4 và tháng 5 năm 1940, khoảng 22.000 sĩ quan Ba Lan bị bắn chết gần Katyn. Hơn một triệu tù nhân và công nhân Ba Lan bị trục xuất tới Đức để chịu lao động cưỡng bức trong suốt thời chiến.

Đáng nói là nhiều việc làm thế này đã bắt đầu ngay sau khi Liên Xô chiếm được miền Đông Ba Lan vào tháng Chín năm 1939. Một số người Ba Lan, bao gồm người Do Thái, đã chào mừng binh lính Liên Xô, những tưởng rằng binh lính Liên Xô đến để giải phóng họ khỏi Đức Quốc xã. (Sau đó họ thất vọng với người Nga đến mức một số người Do Thái ở miền Đông Ba Lan đã nghĩ rằng tốt hơn là họ nên trốn sang khu vực của Đức Quốc xã, cho dù họ đã biết người Đức đối xử với dân Do Thái ra sao.) Từ năm 1939 đến 1941, có lẽ đa số dân Do Thái trên thế giới sống tại Đông Âu, hầu hết họ sống tại miền Đông Ba Lan, miền Tây Nga, Ukraina, và Belarus. Cuộc thanh trừng chung quyết của người Đức chưa được Hitler quyết định cho đến tháng 9 năm 1941 và trước tháng 1 năm 1942 vẫn chưa được thực hiện, nhưng theo nhiều cách khác nhau, số phận của họ đã được tiên đoán từ Hiệp ước Xô-Đức.

Stalin tìm cách ngăn Hitler xâm lược Liên Xô

Vào ngày 14 tháng 6 năm 1940, ngay cái ngày quân Đức diễu hành vào Paris, Moskva cuối cùng đã quyết định thi hành Nghị định thư Bí mật. Trong vòng một hai ngày, Nga tuyên bố tổng sáp nhập Estonia, Latvia và Litva vào Liên Xô. Thành viên chính phủ của những nước này hoặc bị cầm tù hoặc bị đày ải. Nhiều cựu viên chức ở đó bị xử tử, và ít nhất 25.000 người Baltic đã bị trục xuất tới Liên Xô. Hitler chở những người thuộc sắc tộc thiểu số Đức ở vùng Baltic đến Đức bằng tàu thuỷ của Đức.

Vào tháng 11 năm 1940, Molotov sang Berlin. Đây không phải là chuyến đi thành công của ông. Cung cách ngoại giao của ông cứng đờ như tính cách ông vậy. Nhìn thấy Đức chinh phục gần hết châu Âu, ông đề xuất việc gộp Bulgaria vào khu vực của Nga. Theo đó Liên Xô sẽ có sự hiện diện gần Bosphorus, với cái giá phải trả là Thổ Nhĩ Kỳ. Người Đức không đáp lại lời đề xuất này. Vào một ngày tháng 12 năm 1940, Hitler bắt đầu hoạch định một cuộc chiến chung cuộc với Nga.

Stalin phần nào chỉ trích hành vi của Molotov tại Berlin; ông cho là Bộ trưởng Ngoại giao của mình có lẽ đã quá cứng nhắc. Đây là lối cư xử điển hình của Stalin trong suốt sáu tháng tiếp theo. Ông không thể và sẽ không tin Hitler sẽ khởi sự một cuộc chiến chống lại mình trong khi Đức vẫn còn Anh quốc để xử lý.

Stalin đã thực hiện một số động thái để cải thiện tình hình của Nga. Ông thương thảo một hiệp ước giao hảo với Nam Tư, vốn chẳng được gì, vì Hitler đã xâm lược Nam Tư vào cái ngày ký hiệp ước này. Ông mời Bộ trưởng Ngoại giao Nhật Matsuoka Yōsuke đến Moskva khi ông này trên đường quay trở về Nhật sau chuyến viếng thăm Berlin. Đáng ngạc nhiên là sau đó ông ký một Hiệp ước Bất tương xâm với Nhật. (Ngay sau khi Đức Quốc xã xâm lược Liên Xô vào tháng 6 năm 1941, Matsuoka khi trở về Tokyo đã đề nghị Nhật nên xâm lược Nga từ phía Đông. Giá trị của những bản Hiệp ước Bất tương xâm năm 1941 quả là nhỏ bé. Nhưng Matsuoka không được như ý, vì kẻ thù chính của Nhật lúc bấy giờ là Hoa Kỳ.)

Stalin ra lệnh phải có những cử chỉ thân thiện đối với Đức, bao gồm cả việc đẩy nhanh khâu vận chuyển các sản phẩm Liên Xô đến đó. Ông không một chút mảy may phản ứng lại lời cảnh báo của Churchill về viễn cảnh Đức sẽ tấn công Liên Xô. Trong suốt mười ngày trước cuộc xâm lăng của Đức Quốc xã – mặc cho mọi loại thông tin về mối đe doạ của Đức – Stalin đã cố gắng thực hiện những điều tốt nhất, hay có lẽ là những điều tệ nhất, để xác nhận lòng tin của mình vào Hitler và nước Đức. Tôi không biết một trường hợp đơn lẻ nào có hành vi thấp hèn đến thế (vì bản chất của nó là thế) mà xuất phát từ một chính khách của một đại cường quốc.

Cuộc tấn công của Đức thoạt đầu đã làm Stalin sốc đến câm lặng. (Những lời của Molotov sau khi Đức tuyên bố chiến tranh cũng đáng nói: “Chúng ta đáng bị điều này sao?”) Những mệnh lệnh đầu tiên của Stalin cho quân đội Liên Xô là đừng phản ứng gì cả. Phải mất nhiều giờ đồng hồ sau cuộc xâm lăng – cho đến trưa – thì ông mới ra lệnh cho quân đội phản kháng.

Việc Stalin đã run sợ ra sao trong suốt những ngày công kích đầu tiên của Đức Quốc xã vẫn còn là vấn đề tranh cãi. Cuối cùng ông đã xốc lại được tinh thần của mình. Vào ngày 3 tháng 7 năm 1941 – mười một ngày sau cuộc xâm lăng của Đức – ông gọi nhân dân Liên Xô là một tập thể ái quốc. Tới thời điểm đó, một số binh lính Đức Quốc xã đã xâm nhập miền Tây Liên Xô được hơn một trăm dặm (hơn 160 km) và đang tiến đến Moskva. Roger Moorhouse kết lại phần dẫn nhập khiêm tốn của mình: lịch sử của Hiệp ước Xô-Đức “xứng đáng được giải cứu ra khỏi những dòng cước chú (tức ít được chú ý – NBT) và khôi phục lại vị trí đúng đắn của nó… Tôi chỉ có thể hi vọng rằng cuốn sách này sẽ góp được một phần nho nhỏ cho tiến trình đó.” Quả thật nó đã làm được điều đó.

Ý đồ của Hitler và Stalin

Dĩ nhiên vẫn còn đó những nghi vấn dành cho các sử gia. Một vấn đề là nhiều văn khố Liên Xô vẫn còn đóng cửa, và văn bản của họ thường là không đáng tin cậy trong mọi trường hợp. Một nghi vấn sâu xa hơn vẫn chưa giải quyết được nằm ở chỗ mục đích chính của Hitler vào năm 1941 là gì. Trước nhân dân và đồng minh của mình, ông đã có những giải thích rõ ràng và đơn giản. Ông chưa bao giờ thoải mái trong việc liên kết với Liên Xô. Ông kinh tởm chủ nghĩa cộng sản. Nhưng còn có một yếu tố khác, có lẽ mang tính quyết định, trong tâm trí của ông. Ở đâu đó ông đã buông lời nhận xét về điều này trước một số tướng lĩnh của mình. Những lời đó liên quan đến Anh quốc – và đằng sau đó là Hoa Kỳ. Một khi đã chinh phục Nga, buộc Stalin quy hàng hay phải rút đi những gì còn lại của quyền lực Liên Xô đằng sau vùng Ural để chạy sang Siberia, thì khi đó Churchill (và Roosevelt) có thể làm được gì? Họ phải đối diện với một kẻ khổng lồ Nazi-Á-Âu, với đội quân Đức lớn mạnh không còn phải chiến đấu trên hai mặt trận nữa.

Vấn đề của Stalin nghiêm trọng hơn nhưng lại đơn giản hơn. Vào đầu tháng 9 năm 1941, ông viết cho Churchill rằng Liên Xô đang “chịu mối đe doạ chết người.” Chuyện đó không xảy ra; và đến năm 1942, ông nhận ra là mình sẽ nhận được nhiều thứ từ mối quan hệ đồng minh với Anh và Hoa Kỳ hơn là với Đức. Nhưng chí ít cho tới tháng 6 năm 1941, Stalin và Molotov vẫn còn chuộng Đức của Hitler hơn là phương Tây.

Ở phương diện này có một chỗ dành cho một bản tiểu sử, hay một bản phác thảo tiểu sử, của một viên chức nham hiểm của Liên Xô mang tên Vladimir Dekanozov, người thân cận với Molotov trong suốt thời gian dài, một trong những kẻ thân Đức quan trọng trong hàng ngũ viên chức cao cấp của Liên Xô (và vào năm 1941 còn là Đại sứ tại Berlin). Có chứng cứ cho rằng khoảng cuối mùa xuân năm 1943, Molotov đã điều Dekanozov đến Stockholm với mục tiêu thiết lập mối liên hệ với Đức Quốc xã. Ribbentrop đã sẵn sàng gặp Dekanozov nhưng bị Hitler cấm không cho gặp. Vào cuối năm 1953, Khruschev đã ra lệnh xử tử Dekanozov.

Hai tuyên bố lịch sử đã xuất hiện bằng văn bản sau khi cuộc chiến kết thúc được một thời gian. Vào tháng 12 năm 1941, Churchill điều Bộ trưởng Ngoại giao Anthony Eden đến Moskva. Các lực lượng tiến công của Đức chưa tới được Moskva nhưng vẫn có thể nghe thấy tiếng súng ở bên ngoài bức tường của điện Kremlin. Stalin nói với Eden: “Vấn đề của Hitler là ông ta không biết nên dừng lại chỗ nào.” Eden: “Thế có ai biết không?” Stalin: “Tôi biết.” Hai từ này không hoàn toàn xa rời sự thật. Vào tháng 11 năm 1944, Churchill đến gặp De Gaulle tại Paris. De Gaulle nghiêm trách người Mỹ vì đã để Nga chiếm toàn bộ Đông Âu. Churchill bảo, vâng, Nga giờ đây là con sói đói khát. “Nhưng sau bữa ăn là đến giai đoạn tiêu hoá.”[1] Nga sẽ không thể tiêu hoá được phần lớn Đông Âu. Và quả đúng vậy.

John Lukacs là sử gia người Mỹ gốc Hungary. Cuốn sách mới nhất của ông là A Short History of the Twentieth Century, Harvard University Press, 2013. Đây là bài điểm sách cho cuốn The Devils’ Alliance: Hitler’s Pact with Stalin, 1939–1941 của Roger Moorhouse, Basic Books, 2014. Các tiểu mục do Nghiencuuquocte.net tự đặt.

[1] Điều đáng lưu tâm là cuộc trao đổi này không được ghi nhận trong hồi ký chiến tranh của Churchill mà là trong hồi ký của De Gaulle. Churchill nói ra điều này từ lâu trước khi có bài diễn thuyết “Bức màn sắt” vào năm 1946. (Chú thích của tác giả.)

     
In the vast literature about Stalin and Hitler during World War II, little is said about their being allies for twenty-two months. That is more than an odd chapter in the history of that war, and its meaning deserves more attention than it has received.

Soviet Foreign Minister Vyacheslav Molotov signing the Nazi–Soviet Pact, with German Foreign Minister Joachim von Ribbentrop directly behind him, next to Stalin, August 23, 1939. Fine Art Images/Heritage Images/Getty Images

Two factors were involved in this neglect. One was that after Hitler chose to conquer Russia he did not succeed; Stalin emerged as one of the supreme victors of World War II. The other was the Western Powers’ relative lack of interest in Eastern Europe. Yet the war broke out in 1939 because of Eastern Europe, as a result of the British (and French) decision to oppose the German conquest of Poland. The political earthquake of the Nazi–Soviet Pact of August 23, 1939, nine days before the outbreak of war on September 1, did not deter Britain and France from declaring war on Germany upon its invasion of Poland. This is one of the few—very few—decisions in their favor at the time. That they were reluctant in the months that followed to wage war seriously against Germany is another story.

Three quarters of a century have now passed since 1939. A fair amount has been written about the Nazi–Soviet Pact since then, mostly by Eastern European writers and historians. The Devil’s Alliance is a good account by the British historian Roger Moorhouse of what the pact meant for Hitler and Stalin—and, worse, for its victims. Perhaps the book’s most valuable part deals with the immediate consequences of the pact in 1939. Before then, obviously and stridently, Nazism and communism were outright enemies. From the very beginning of his political rise Hitler described Judaism and communism as his principal enemies. Stalin, by that time, was less of an ideologue. Like Hitler, he was a nationalist; he had little interest in international communism.

In May 1939 Hitler recognized that in a German war with the West, Russia could be neutral. But to bring that about would not be simple; Russia would have to get something in return. During that summer a British-French delegation seeking some kind of a military alignment with Russia got nowhere. There were high German officials and diplomats, foremost among them Hitler’s foreign minister, Joachim von Ribbentrop, who were much inclined to a German–Russian deal. Meanwhile in Moscow Stalin had already moved: in early May he dismissed his foreign minister, the Jewish Maxim Litvinov, replacing him with Vyacheslav Molotov (who would remain his foreign minister during the war and well after). Hitler understood what that meant. In August Ribbentrop flew to Moscow to sign a Nazi–Soviet Non-Aggression Pact; a photograph of Ribbentrop with pen in hand shows Stalin visibly content in the background. Hitler hoped this near-fantastic event might deter the British and the French from going to war with him over Poland. That did not happen, although Stalin was not disappointed with that.

What was more important than the Non-Aggression Pact was its addendum, a Secret Protocol, that called for nothing less than a division of Eastern Europe, particularly Poland, part of which was to be taken over by the Soviets. In addition, Germany recognized Russia’s “sphere of interest” in Estonia, Latvia, Finland, some of Lithuania, and the Romanian province of Bessarabia. Moscow denied the very existence of this Secret Protocol for a long time, well beyond World War II. But it existed in the German archives; and in 1939 it became a somber and dreadful reality. As late as 1986 the aged Molotov (then over ninety) denied its very existence to a Russian journalist. In fact, many of its conditions survived both the world war and the succeeding conflicts until 1989.

Poland, its army and its people, fought the Germans bravely for a month in 1939 (almost as long as France, with its considerable army, in 1940). But seventeen days after the German invasion Stalin’s armies invaded Poland from the east. A few days later in Brest, a meeting place then just on the Russian side of the new partition of Poland, there was a small joint military parade of Nazi and Soviet soldiers and military vehicles. Just over two months later, less than three months after the outbreak of World War II, the only fighting on land in Europe was between Russians and Finns, who would not accept Russian control of their country. The British were aghast. They (and the French) even considered, briefly, intervening, but this did not come about. Soon Hitler’s armies conquered Denmark, Norway, Holland, Belgium—and then France. Churchill and Britain stood alone, for more than a year to come.

At the end of September 1939 Ribbentrop flew to Moscow once more to arrange some border deals that would carry out the Secret Protocol. Throughout the war, of all Germany’s high officials, he was the most inclined to seek and keep agreements with the Russians. (His counterpart among the Russians, Molotov, had often reciprocal inclinations.) In this respect we may also notice the reciprocal tendencies of Hitler and Stalin. Hitler thought it necessary to carry out the terms of the alliance with Stalin; Stalin, for his part, was more enthusiastic about it than Hitler. One example is his perhaps unnecessary toast to Hitler after the signing of their pact on August 23, 1939: “I know how much the German nation loves its Führer, I should therefore like to drink to his health.” More telling for the historical record and more consequential for the peoples of Eastern Europe were the Soviets’ intentions and their aggressive behavior soon after the signing of the Nazi–Soviet Pact.

On the day of Ribbentrop’s second visit to Moscow the Russian pressure on the Baltic states began. Russia demanded changes in the Baltic governments, first in Estonia, then its neighbors Latvia and Lithuania. More important, now Russia stationed many troops in those countries, particularly in their seaports, drastically reducing their independence. Their governments were under pressure to defer to Soviet orders and, except for Finland, did so. Two months later the Winter War with Finland began. The small Finnish army fought well and courageously, a fact that even Stalin had to accept; the result was a treaty that gave up pieces of territory to the Soviet Union but for the most part maintained Finnish independence.

Far more ominous and horrible was the situation in Poland. There the Soviet occupation was at least as brutal and murderous—if not more so—than in the parts of Poland subjugated by the Germans. The Russians deported at least one million people—including entire families, without any of their belongings—to Siberia, Kazakhstan, and the Russian far north, with very few ever seeing their homelands again. In April and May 1940, some 22,000 Polish officers were shot to death near Katyn. More than a million Polish prisoners and workers were deported to Germany for forced labor during the war.

It is telling that many of these practices began soon after the Soviets occupied eastern Poland in September 1939. Some Poles, including Jews, welcomed the Russian soldiers, thinking that they had come to relieve them from the Nazis. (Their subsequent disappointment in the Russians was such that some Jews in eastern Poland thought it better to escape to the Nazi zone, even though they knew how the Germans treated Jews.) Between 1939 and 1941 perhaps the majority of Jewish people in the world lived in Eastern Europe, most of them in eastern Poland, western Russia, Ukraine, and Byelorussia. Their final extermination by the Germans was not decided by Hitler until September 1941 and not put into effect before January 1942: but in many ways their fate had been foreshadowed by the Nazi–Soviet Pact.

On June 14, 1940, the very day the German army marched into Paris, Moscow finally decided to implement the Secret Protocol. Within a day or two it declared the total incorporation of Estonia and Latvia and Lithuania into the Soviet Union. Their governments were imprisoned or exiled. Many of their former officers were executed, and at least 25,000 of the Baltic peoples were deported to the Soviet Union. Hitler transported the German minorities in the Baltics to Germany on German ships.

In November 1940 Molotov traveled to Berlin. His journey was not a success. His diplomatic manner was characteristically stiff. In view of the German conquest of almost all of Europe, he proposed to include Bulgaria in the Russian sphere. The Soviet Union would thus have a presence near the Bosphorus, at the expense of Turkey. The Germans did not respond to this. Sometime in December 1940 Hitler began to plan for an eventual war against Russia.

Stalin was somewhat critical of Molotov’s behavior in Berlin; he thought his foreign minister may have been too rigid. This was typical of Stalin during the next six months. He could not and would not believe that Hitler would start a war against him while Germany still had Britain to deal with.

Stalin made some moves to improve Russia’s situation. He negotiated a friendly pact with Yugoslavia, which amounted to nothing, since Hitler invaded Yugoslavia on the day of its signing. He invited the Japanese foreign minister, Yōsuke Matsuoka, to visit Moscow on his way back to Japan after his visit to Berlin. Surprisingly, he then signed a Non-Aggression Pact with Japan. (Soon after the Nazi invasion of the Soviet Union in June 1941, Matsuoka, back in Tokyo, suggested a Japanese invasion of Russia from the east. So much for the value of Non-Aggression Pacts in 1941. But he didn’t get his way, since Japan’s main enemy was now the US.)

Stalin ordered many friendly gestures toward Germany, including speeding up the deliveries of Soviet products there. He did not in the least react to a warning from Churchill about a prospective German attack against the Soviet Union. During the ten days before the Nazi invasion—all kinds of information about the German threat notwithstanding—Stalin did his best or, rather, his worst, to affirm his faith in Hitler and in Germany. I do not know of a single instance of such abject behavior (for that is what it was) by a statesman of a great power.

The German attack shocked Stalin into silence at first. (Molotov’s words after the German declaration of war were also telling: “Did we deserve this?”) Stalin’s first orders for the Soviet army were not to respond at all. It took him hours after the invasion—until noon—before he ordered the army to resist.

There is still a controversy about how shaken he was during the first days of the Nazi onslaught. Eventually he pulled himself together. On July 3, 1941—eleven days after the German invasion—he addressed the peoples of the Soviet Union as a patriot. By that time some Nazi troops were more than one hundred miles inside the western Soviet Union and advancing toward Moscow. Roger Moorhouse concludes his modest introduction: the history of the Nazi–Soviet Pact “deserves to be rescued from the footnotes and restored to its rightful place…. I can only hope that this book makes some small contribution to that process.” It does.

Of course there still remain questions for historians. One problem is that many of the Soviet archives are still closed, and their texts are often unreliable in any case. A deeper question still unresolved is what Hitler’s main purpose was in 1941. His explanation to his people and to his allies was clear and simple. He was never at ease with his alignment with the Soviet Union. He despised communism. But there was another element, probably decisive, in his mind. Here and there he dropped remarks about this to some of his generals. They involved Britain—and, behind it, the United States. Once he had conquered Russia, forcing Stalin to surrender, or to withdraw what remained of Soviet power behind the Urals, to Siberia, what then could Churchill (and Roosevelt) do? They would face a Nazi–Eurasian colossus, with a giant German army that no longer had to fight a war on two fronts.

Stalin’s problem was graver but also simpler. As early as September 1941 he wrote to Churchill that the Soviet Union was “in mortal menace.” It did not come about; and by 1942 he recognized that he would gain more from his alliance with Britain and the United States than with Germany. But at least until June 1941 Stalin and Molotov preferred Hitler’s Germany to the West.

In this respect there is a place for a biography, or biographical sketch, of the sinister Soviet official Vladimir Dekanozov, close to Molotov for a long time, who was one of the prime pro-Germans among high Soviet officials (and in 1941 also ambassador in Berlin). There is some evidence that as late as the spring of 1943 Molotov sent him to Stockholm with the aim of establishing contact with the Nazis. Ribbentrop was ready to meet with Dekanozov but Hitler forbade him to do so. In late 1953, Khrushchev ordered that Dekanozov be executed.

Two historic statements appeared in print well after the war. In December 1941 Churchill sent his foreign secretary, Anthony Eden, to Moscow. The German advance forces had stopped short of Moscow but gunfire could even be heard beyond the Kremlin wall. Stalin said to Eden: “Hitler’s problem was that he does not know where to stop.” Eden: “Does anyone?” Stalin: “I do.” Those two words were not entirely devoid of truth. In November 1944 Churchill came to see De Gaulle in Paris. De Gaulle berated the Americans for letting Russia take over all of Eastern Europe. Churchill said, yes, Russia is now a hungry wolf. “But after the meal comes the digestion period.”* Russia would not be able to digest most of Eastern Europe. And so it was to be.

*It is interesting that this exchange is not recorded in Churchill’s war memoirs but in De Gaulle’s. Churchill said this well before his “Iron Curtain” speech of 1946

John Lukacs | The New York Review
Biên dịch: Duy Đoàn
Biên tập: Nguyễn Huy Hoàng
Theo Quỹ Nghiên Cứ Quốc Tế

Nguồn: John Lukacs, “Monster Together” The New York Review of Books, 4/2015.

Trộm chó và Homo sacer

Luật La Mã cổ đại có một hình phạt gọi là interdicere aqua et igni, nghĩa đen là “ngăn cấm nước và lửa” (còn đọc thế nào thì chịu), tước bỏ quyền được sống trong cộng đồng của một người phạm tội. Những người phải chịu hình phạt này sẽ bị tước đoạt toàn bộ tài sản và bị trục xuất khỏi quê hương. Nếu không được phép mà quay trở lại, anh ta sẽ không được pháp luật bảo vệ. Cho anh ta dùng nước và lửa là phi pháp. Bất cứ ai cũng có thể giết anh ta mà không phải chịu hậu quả gì.(1)

Băng bắt trộm chó.

Những người phải chịu hình phạt này được gọi là homo sacer, kẻ bị nguyền rủa. Một người bị đặt vào tình trạng không được pháp luật bảo vệ như vậy sau này được gọi là outlaw. Họ bị so sánh một cách mỉa mai bằng cụm từ caput lupinum – đầu sói – như những con sói hoang, có thể bị bất kỳ ai săn bắn. Và như vậy, trên thực tế, nó man rợ chẳng kém gì một án tử hình.

Hình phạt interdicere aqua et igni đã được bãi bỏ vào thời kỳ đầu của Đế quốc La Mã, dưới thời Augustus trị vì, khi tố tụng hình sự được tổ chức lại. Nhưng outlaw vẫn tồn tại mãi đến cuối thời Trung Cổ, khi Đạo luật Bảo thân Habeas Corpus 1679 ra đời, và suýt bị khôi phục khi người ta muốn trừng phạt tội ác của Đức Quốc xã mà không cần xét xử.

Đã gần một nửa thiên niên kỷ kể từ khi xã hội văn minh hơn xóa bỏ outlaw, nhưng ở đâu đó bóng dáng của những kẻ bị nguyền rủa lại một lần nữa xuất hiện. Đã không ít kẻ bỏ mạng dưới những cú đòn tập thể của hàng chục, thậm chí hàng trăm người, chỉ vì, đôi khi bị cáo buộc, trộm chó.

Những kẻ phạm tội vẫn cần được pháp luật bảo vệ, cần được an toàn trước cơn phẫn nộ phi lý của những người là nạn nhân của họ. Chó có đáng thương không? Có. Thế còn con người?

Hôm qua, sau cái tin một con chó ở Đà Nẵng bị tên trộm chó (trộm chó chứ không phải cẩu tặc – cẩu tặc chưa chắc đã trộm chó) quay lại giết chết sau vài ngày nó trốn thoát về nhà, tôi đọc được lời “tuyệt đối ủng hộ án tử hình tập thể của quần chúng dành cho bọn người này” của một nhà văn, dịch giả nổi tiếng. Tôi bỏ theo dõi ông, tôi thấy sợ, tôi thấy ghê tởm.

Và trộm chó không phải những người duy nhất đang không được pháp luật bảo vệ. Ai bảo vệ người dân trước những đợt xả lũ trên trời rơi xuống, ai bảo vệ người dân trước những doanh nghiệp đang ngày đêm hì hục xả thải ra môi trường, ai bảo vệ người dân trước những gánh nặng kinh tế oằn lên từng quả dưa đỏ, ai bảo vệ người dân trước những dùi cui tự đập vào người, ai bảo vệ người dân khỏi những nhát dao chờ đêm khía vỏ những hàng cây xanh ngắt?

Để thấy, cần được bảo vệ trước hết, chính là những con người.

Nguyễn Huy Hoàng
Theo FB Nguyễn Huy Hoàng

(1) Adolf Berger, Encyclopedic Dictionary of Roman Law, p.507.