Nền tảng của trưng cầu dân ý

Ủy ban thường vụ Quốc hội đang lấy ý kiến về luật trưng cầu ý dân. Qua quá trình tranh luận, ta có thể nhận ra nhiều điều về một nhà nước tự xưng là “của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân”.


Lòng dân và ý đảng

Phó Chủ tịch Quốc hội Huỳnh Ngọc Sơn đã lo lắng “Nếu kết quả trưng cầu ý dân không đúng như ý muốn thì có tổ chức trưng cầu lại không, phải làm rõ nếu dân không đồng ý thì thế nào.” Ông Sơn đã công nhận rằng “lòng dân” chưa chắc đã trùng với “ý muốn” của những người lãnh đạo đảng cộng sản.

Báo cáo thẩm tra sơ bộ của Ủy ban Pháp luật của Quốc hội nêu rõ: “Trưng cầu ý dân tuy đã được ghi nhận trong Hiến pháp từ năm 1946, nhưng ở nước ta hình thức này chưa được thực hiện trên thực tế.” Do đó, các văn bản Hiến pháp 1946, 1959, 1980, 1992, 2013 đều không có giá trị vì chưa bao giờ được toàn dân phúc quyết qua trưng cầu dân ý.

Như thế, những khẩu hiệu tuyên truyền như “Hiến pháp là kết tinh trí tuệ của toàn đảng, toàn quân, toàn dân”, “nhà nước của dân, do dân, vì dân”,… là không đúng thực tế.

Thậm chí, những người lãnh đạo đảng cộng sản còn vi phạm điều 70 của Hiến pháp 1946 do chính họ soạn thảo khi tự động thay đổi Hiến pháp mà không hề đưa ra cho toàn dân phúc quyết. Câu khẩu hiệu “sống và làm việc theo Hiến pháp và pháp luật” phải chăng chỉ dành cho dân thường chứ lãnh đạo thì không cần tuân thủ Hiến pháp và pháp luật?

Ý dân là ý trời

Quốc hội họp bàn về luật trưng cầu dân ý nhưng “đại biểu nhân dân” lại sợ ý dân trái ý đảng. Đó là do từ trước đến nay người dân chưa bao giờ được quyền quyết định những vấn đề hệ trọng của quốc gia qua trưng cầu dân ý, cơ bản nhất là quyết định chế độ chính trị, phúc quyết Hiến pháp - bản khế ước xã hội, và trao quyền lực nhà nước cho chính quyền.

Tuyên truyền là “nhà nước của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân” mà quyền lực chính trị chưa bao giờ được dân trao cho là mạo danh. Do đó, đảng cộng sản cầm quyền như hiện nay là không chính danh. Việc nắm quyền như vậy hiển nhiên là trái pháp lý, trái đạo lý, trái ý dân.

Chủ tịch Hội đồng Dân tộc Ksor Phước nói thẳng "Hiện nay thông tin mạng nhiều, nhiều thế lực lợi dụng để nhao nhao đòi sửa đổi nhiều điều, vậy thái độ của ta như thế nào, phải kỷ cương. Có lẽ sau khi trưng cầu ý dân, Quốc hội sẽ xem xét quyết định việc thực hiện kết quả?” Thật ra, các “thế lực” đòi bỏ điều này điều kia có hợp lý, chính đáng hay không thì phải do dân quyết. Lãnh đạo đảng cộng sản, Quốc hội không thể vượt quyền, tự quyết định thay dân. Câu nói của ông Ksor Phước cho thấy rõ tư duy độc tài, độc quyền muốn áp chế nhân dân còn rất nặng nề.

Thậm chí, ông Ksor Phước nhấn mạnh cần "nghiêm cấm đề nghị đưa ra trưng cầu ý dân những vấn đề trái với Hiến pháp, luật pháp”. Trong khi đó, lãnh đạo đảng cộng sản thích thì tự động thay đổi Hiến pháp. Từ năm 1946 đến nay đã có đến năm bản Hiến pháp. Vậy là “ý dân” chẳng là gì so với “ý đảng”, và Hiến pháp do đảng cộng sản tự soạn thảo lỗi thời hết sức nhanh chóng, cho thấy đảng cầm quyền không hề có tầm nhìn xa rộng để xây dựng và phát triển đất nước.

Nghiêm cấm trưng cầu dân ý những điều trái với Hiến pháp, luật pháp cũng là sai trái vì dân có  quyền quyết định cả Hiến pháp; và Hiến pháp cũng có thể sai, thậm chí Hiến pháp hiện hành đầy rẫy những điều sai và mâu thuẫn nhau.

Điều 2 Hiến pháp bảo đảm tất cả quyền lực nhà nước thuộc về nhân dân nhưng dân không được bầu ra lãnh đạo, vì điều 4 Hiến pháp đã quy định cho đảng cộng sản đương nhiên được quyền lãnh đạo mà không cần thông qua bầu cử.

Điều 16 Hiến pháp bảo đảm mọi người đều bình đẳng trước pháp luật nhưng chỉ có một nhóm người được độc quyền nhà nước thì xã hội không thể nào bình đẳng.

Do đó, Phó Chủ tịch Quốc hội Uông Chu Lưu đã nêu ý kiến vô cùng xác đáng khi cho rằng "Trưng cầu dân ý là quyền dân chủ trực tiếp, chủ quyền của nhân dân, khi nhân dân đã biểu quyết đa số rồi thì đó là quyết định không có cơ quan nào có quyền phủ quyết..."

Cần tư tưởng hợp nguyên để có luật pháp chuẩn mực

Từ những băn khoăn, lo lắng của những người lãnh đạo đảng cộng sản khi sợ có luật trưng cầu dân ý sẽ lộ ra “lòng dân” không theo “ý đảng”, ta có thể thấy những người cộng sản mà có tư tưởng độc quyền chính trị thì không thể làm ra pháp luật chuẩn mực, vì luật pháp làm ra để bảo vệ đặc quyền, đặc lợi của đảng cầm quyền; lợi ích, ý chí, nguyện vọng của toàn dân bị đặt dưới đảng cầm quyền.

Tương tự, những người không chấp nhận các thành phần khác trong xã hội cũng không thể làm ra luật pháp chuẩn mực vì như vậy không đảm bảo bình đẳng giữa con người, giữa các thành phần khác nhau trong xã hội.

Trong cuốn Con đường dài đến tự do, Nelson Mandela đã kể lại đảng ANC của ông chỉ còn thiếu một ghế để có đủ 2/3 số nghị sỹ trong Quốc hội lập hiến là có thể tự soạn thảo Hiến pháp. Một người trong đảng ANC tỏ ý tiếc thì ông liền nhấn mạnh Hiến pháp làm ra cho toàn dân chứ không phải để phục vụ cho một đảng, và ANC cần hợp tác với các đảng khác trong Quốc hội để soạn thảo Hiến pháp.

Pháp luật chuẩn mực - bắt đầu từ bản Hiến pháp dân chủ qua thủ tục trưng cầu dân ý - là động lực cho sự thay đổi để hướng tới xã hội công bằng. Pháp luật chuẩn mực cần bắt đầu từ tư tưởng “đa nguyên hợp tác, đoàn kết quốc gia”, gọi tắt là tư tưởng “hợp nguyên”.

Những người có tư tưởng hợp nguyên chấp nhận sự khác biệt và tính đa nguyên của xã hội nhưng luôn sẵn lòng đàm phán, hợp tác với nhau để đưa đất nước đi tới. Họ bảo vệ lợi ích chính đáng của chính mình, của cộng đồng mình nhưng đồng thời cũng tôn trọng lợi ích chính đáng của những người khác, cộng đồng khác.

Như thế, luật pháp làm ra mới có thể áp dụng công bằng cho tất cả mọi người, đảm bảo không ai đứng trên luật pháp, không ai hoặc tổ chức nào được độc quyền nhà nước, và quyền lực nhà nước không mâu thuẫn với quyền của dân.

Hoạt động chính trị muốn hướng đến xã hội công bằng, đất nước phát triển mà cổ vũ cho sự độc tôn, duy trì tư tưởng độc quyền chính trị thì khó tránh khỏi sự chia rẽ, gây mâu thuẫn trong xã hội.

Các nước dân chủ, văn minh đều có luật trưng cầu ý dân để người dân trực tiếp quyết định những vấn đề hệ trọng của quốc gia. Việt Nam không thể là ngoại lệ. Do đó, luật trưng cầu ý dân cần dứt khoát trao trả lại quyền làm chủ đất nước cho nhân dân. Tự cho  mình hoặc tổ chức của mình quyền quyết định thay cho cả dân tộc rõ ràng thể hiện tư duy độc tài. Và vấn đề cần trưng cầu dân ý cấp thiết nhất chính là vấn đề thể chế chính trị, phúc quyết hiến pháp vì đó là những vấn đề nền tảng của xã hội.

Võ Tấn Huân, Nguyễn Tiến Trung
Theo VOA

Các sai lầm của Marx

Marx đề ra những học thuyết của mình vào thế kỷ 19 nhằm cải thiện thế giới, giúp những người vô sản thoát khỏi cảnh nghèo đói khổ cực. Tuy nhiên, sau hơn một thế kỷ áp dụng, con đường do Marx vạch ra đã thất bại trên thế giới. Thay vì đem lại dân chủ thì nó đem lại các chế độ độc tài mới, và thay vì đem lại sự phồn vinh thì nó gây ra sự trì trệ, tham nhũng và phá sản của nhiều nền kinh tế, và các nạn đói gây thiệt mạng hàng chục triệu người ở Liên Xô, Trung Quốc, Triều Tiên, v.v.

Ngày nay, do giáo điều hay do giả dối, ở một vài nơi trên thế giới người ta vẫn bám lấy chủ nghĩa Marx, và những kẻ dám phê bình nó được coi là tà đạo, phản động, trong khi thế giới tiến bộ đã bàn nhiều về các sai lầm của Marx từ lâu nay. Vậy đâu là các sai lầm quan trọng nhất trong các học thuyết của Marx? Ở đây, tôi sẽ thử liệt kê một số sai lầm chính.

1) Duy vật cực đoan

Những người duy tâm cực đoan có thể dễ dàng tin vào các chuyện thần thành vô căn cứ thậm chí phản khoa học. Ở một thái cực khác, những người duy vật cực đoan coi mọi tôn giáo là nhảm nhí, coi linh hồn là vô lý. Mô hình con người của Marx(-Lenin) chỉ còn là “con người xôi thịt”, nặng về vật chất mà nhẹ về tinh thần, mất đi sự thiêng liêng. Từ đây dẫn đến các điểm cực đoan khác, như là coi rẻ sinh mạng, thích bạo lực, dễ giết người, thô thiển hóa mọi mâu thuẫn thành mâu thuẫn quyền lợi vật chất.

2) Định kiến tư bản bóc lột

Lý thuyết “Tư bản” của Marx giải thích nguyên lý hoạt động của chế độ tư bản thế kỷ 19, nhưng với một định kiến là đã là tư bản tức là bóc lột người lao động. Định kiến đó có thể đúng ở một số nơi trong một số giai đoạn lịch sử nhất định, nhưng coi nó là tiên đề thì là sai. Vì định kiến đó và những định kiến khác, mà Marx đã không thấy được (hay không chấp nhận) nhiều yếu tố đóng góp thiết yếu khác cho sự phát triển kinh tế (ngoài sức lao động của công nông dân), như là quản lý, sáng chế, đầu tư, v.v. Theo quan điểm cực đoạn của Marx, nhà tư bản là xấu xa tham lam, chứ không thể là người tốt, có văn hóa, làm việc từ thiện, cũng có thể là từ vô sản tay trắng làm nên, v.v. Marx không nhận thấy rằng quan hệ giữa công nhân và chủ tư bản không chỉ có mâu thuẫn quyền lợi mà còn là quan hệ có đi có lại phụ thuộc lẫn nhau và có thể tốt cho nhau. Các nhà tư bản sản xuất đồ hàng loạt thì cũng cần phải có người tiêu thụ đồ đó (nên công nhân ở các nước tư bản ngày nay “bị có nhà lầu xe hơi” để chủ bóc lột cho dễ!) , và cũng phải lo cho giáo dục và y tế của tầng lớp lao động thì mới có lao động khỏe mạnh và tay nghề cao có lợi cho họ, chứ không thể “hưởng riêng một mình” như Marx hình dung.

3) Chuyên chính vô học

Do Marx không coi trọng văn hóa và học thức, khả năng quản lý và sáng tạo như là các yêu tố thiết yếu cho nền kinh tế, nên đã lầm tưởng rằng giai cấp vô sản chỉ cần chiếm được công cụ sản xuất là có thể tăng sản lượng một cách nhanh chóng, và đề ra chuyên chính vô sản, mà về bản chất trên thực tế là chuyên chính vô học, dẫn đến sự lãng phí, trì trệ, rồi sự xuất hiện tất yếu của một giai cấp bóc lột mới mang danh vô sản.

4) Chủ trương bạo lực

Xuất phát từ các ý tưởng duy vật cực đoan, Marx đề ra chủ trương dùng bạo lực (tịch thu, cưỡng ép, v.v.) để giải quyết mâu thuẫn giữa các tầng lớp xã hội. Bởi vậy, các cuộc cách mạng theo học thuyết của Marx đều có tính bạo lực, giết chóc cướp bóc rất cao.

5) Tiêu diệt tự do

Khi Marx đòi xóa bỏ tư hữu, biết mọi thứ thành “sở hữu quốc gia”, ông muốn xóa bỏ chênh lệch giàu nghèo và hiện tượng người bóc lột người. Nhưng có một điều quan trọng khác mà ông không nhận thấy là, khi người dân bị tước đi mất quyền tư hữu thì cũng bị mất luôn sự tự do, mọi hoạt động đều phải “xin” chính quyền. Khi một chính quyền nắm toàn bộ nền kinh tế trong tay, thì dân cũng trở thành nô lệ của chính quyền đó.

GS Nguyễn Tiến Dũng
Theo blog Zetamu

Hong Kong: cuộc 'tự vệ' văn hoá dân chủ

Đụng độ đã diễn ra giữa hai phe biểu tình và phản biểu tình ở Hong Kong.

Khi giới quan sát dự đoán đêm chủ nhật 4/10/2014 sẽ là đêm quyết định cuộc biểu tình và vận mạng chính trị Hong Kong, nhiều người ở Sài Gòn chờ đợi tinh thần đấu tranh dân chủ của công dân Hong Kong sẽ đạt đỉnh, từ đỉnh cao này, giá trị văn hoá dân chủ sẽ tạo nên đỉnh cao mới trong tương lai.

Tuy nhiên, hàng triệu trái tim trên khắp thế giới đang ủng hộ những nhà dân chủ ôn hoà Hong Kong đều cảm thấy lo lắng trước khả năng cuộc biểu tình chính nghĩa này bị đàn áp thô bạo.

Lo lắng nhưng luôn tin rằng ngay từ lúc phát động cuộc đấu tranh vì một nền dân chủ thật sự, không bao giờ trái tim các công dân Hong Kong chảy dòng máu thất vọng.

Nhiều người vô tư, hỏi "đang yên đang lành tại sao người Hong Kong lại đấu tranh - biểu tình đòi dân chủ?" Nhưng chẳng phải là chính chế độ chuyên chế Bắc Kinh đã tấn công trước, một cách công khai nhằm thủ tiêu văn hoá dân chủ được hình thành qua hơn trăm năm của người Hong Kong đó sao.

---

---

Nếu thế hệ trẻ Hong Kong hôm nay không đấu tranh tự vệ thì hệ thống tuyên truyền cả thô bạo lẫn tinh vi của ý thức chuyên chế Bắc Kinh sẽ cải tạo và thủ tiêu văn hoá dân chủ của họ và con cháu họ

Trần Tiến Dũng

Nếu thế hệ trẻ Hong Kong hôm nay không đấu tranh tự vệ thì hệ thống tuyên truyền cả thô bạo lẫn tinh vi của ý thức chuyên chế Bắc Kinh sẽ cải tạo và thủ tiêu văn hoá dân chủ của họ và con cháu họ.

Người Hong Kong, văn hoá dân chủ Hong Kong đang đấu tranh tự vệ. Nhận định như vậy để thấy "văn hoá" chuyên chế Bắc Kinh không bao giờ từ bỏ tham vọng thống trị.

Sau sự kiện Thiên An Môn, không khó hiểu trước tình trạng mất khả năng tự vệ và cả ý thức về quyền tự vệ cũng không còn đồng hành với sự sống và quyền được sống trong ánh sáng văn hoá dân chủ của hàng tỉ người ở Hoa Lục và các xứ chuyên chế còn lại của thế giới.

Khi người ta cảm phục những người trẻ cùng nhiều tầng lớp công dân Hong Kong tổ chức đấu tranh với phương pháp ôn hoà gần như hoàn hảo, thì thế giới, kể cả cái nôi văn hoá dân chủ phương Tây, cũng đồng thời học được một bài học mà tưởng chừng đã cũ.

Đó là bài học rằng tinh hoa văn hoá dân chủ không bị hạn chế trong biên giới địa lý, chủng tộc, dòng máu ý thức ấy luôn gieo mở bất tận để tôn vinh phẩm giá của nhân loại.

Từ Budapest đến Hong Kong

Sinh viên, thanh niên tiếp tục biểu tình đòi dân chủ ở Hong Kong dù gặp nhiều chống phá.

Năm 1956, khi Liên xô đưa các binh đoàn xe tăng vào đàn áp đẩm máu biểu tình dân chủ Hungary, thì từ Sài Gòn, trong ánh sáng của nền dân chủ tự do non trẻ, thi sĩ Thanh Tâm Tuyền (1936-2006) đã viết bài thơ về sự kiện đau đớn của lương tri nhân loại này, đó là bài "Những Cuộc Tình Duyên Budapest".

Bài thơ có những câu: "Hãy cho anh khóc bằng mắt em/Những cuộc tình duyên Budapest/Anh một trái tim em một trái tim/Chúng kéo đầy đường chiến xa đại bác.

"Hãy cho anh giận bằng ngực em/Như chúng bắn lửa thép vào/Môi son họng súng/Mỗi ngã tư mặt anh là hàng rào

"Hãy cho anh la bằng cổ em/Trời mai bay rực rỡ/Chúng nó say giết người như gạch ngói/Như lòng chúng ta thèm khát tương lai..."

---

---

Hãy cho anh khóc bằng mắt em/Những cuộc tình duyên Budapest/Anh một trái tim em một trái tim/Chúng kéo đầy đường chiến xa đại bác

Thơ Thanh Tâm Tuyền

Trong thời điểm cố thi sĩ Thanh Tâm Tuyền sáng tác và độc giả văn chương miền Nam đọc bài thơ ấy thì tất cả đều không thể biết hoặc dự đoán được ngày mặt trời tự do rạng ngời trên nước Nga và Đông Âu, cũng như không ai có thể ngờ nền văn hoá dân chủ dưới chính thể Việt Nam Cộng hòa không thể tự vệ.

Nhưng hẳn cố thi sĩ Thanh Tâm Tuyền và những công dân xuất thân từ nền văn hoá dân chủ non trẻ ấy của Việt Nam, đều có niềm tin mãnh liệt vào sức mạnh tinh khiết của nền văn hoá dân chủ.

Nếu máu và nước mắt của những thiên thần dân chủ Hong Kong ngày mai sẽ chảy, giới quan sát vẫn tin các công dân trẻ Hong Kong hôm nay và ngày mai vẫn yêu nhau trong tinh thần "cuộc cách mạng dù" bởi đó là cách để họ chuẩn bị tình yêu dân chủ và tiếp tục đấu tranh tự vệ.

"Những cuộc tình duyên Budapest" sẽ được "Những cuộc tình duyên Hong Kong" nối tiếp để hoàn thành phần ánh sáng quyền con người ngay trên phần Đông Á còn lại.

Đừng hỏi "cuộc cách mạng dù" Hong Kong bao giờ thành công; hãy yêu nhau như những đôi lứa công dân Hong Kong yêu nhau và hiến dâng tình yêu tinh khiết đó cho mọi cuộc đấu tranh vì quyền con người.

Bài viết thể hiện quan điểm riêng và lối hành văn của tác giả, một blogger đang sinh sống ở Sài Gòn.

Nhà thơ Trần Tiến Dũng
Theo BBC

Chuyện lề trái lề phải

Thiên tài không đi lẫn với bầy cừu… nhưng vẫn phải đi theo lề tạo ra bởi các… con ngựa !

Đây là chuyện về lịch sử hình thành nguyên tắc đi xe bên trái hay bên phải ở các nước trên thế giới. Tại thời điểm hiện tại, có xấp xỉ 2/3 số nơi trên thế giới là đi theo nguyên tắc bên phải, còn 1/3 là theo nguyên tắc bên trái. Tuy nhiên, trong lịch sử, không phải lúc nào cũng như vậy. Và các nguyên tắc này không phải do người nào bịa ra, cũng chẳng phải do “Napoleon ép đặt”, mà là do các con ngựa tạo thành!

Thời đế chế la mã, có các tuyến đường đá được xây nối rất nhiều các thành phố khác nhau ở châu Âu và vùng bắc Phi quanh Địa Trung Hải. Phương tiện vận tại chủ yếu trên các con đường đó là xe ngựa. Những người đánh xe ngựa thường thuận tay phải, cầm roi ngựa tay phải, quất vào lưng con ngựa từ phải sang trái, trong khi tay trái giữ dây kéo cổ ngựa. Để tránh tai nạn xảy ra do quất roi vào người đi hướng ngược lại, thì các con ngựa phải đi theo lề bên trái, roi quất ra phía ngoài đường. Các nhà khảo cổ, khi phân tích các con đường lã mã còn lại, cũng công nhận lý thuyết đi theo lề trái này là đúng. Ví dụ tại các mỏ đá La Mã, đường phía bên trái lún hơn đường phía bên phải, và phía lún phải là đường đi ra, vì xe nặng hơn nhiều so với khi đi vào.

Sau khi đế chế la mã sụp đổ, nhiều đoạn đường bị dân các thành phố phá đi, vì không muốn dân ngoại lai sử dụng các con đường đó đến quấy rầy. Tuy nhiên, kiểu đi theo lề trái vẫn còn lại, và tồn tại ở Anh cho đến ngày nay.

Cũng từ thời La Mã, khoảng cách giữa các bánh xe cùng trục của cỗ xe ngựa đã được chuẩn hóa để tiện đi lại trên các con đường (tạo thành rãnh cho các bánh xe). Khi nước Anh bắt đầu có đường tầu hỏa, thì lấy luôn khoảng cách La mã đó làm khoảng cách giữa các bánh xe tầu hỏa, tức là độ rộng của đường tầu hỏa.

Ở Pháp, vào thế kỷ 18, các con đường được xây dựng lại, với công nghệ mới tốt hơn so với thời La Mã. Nước Pháp khác nước Anh ở chỗ ít biển và sông ngòi hơn, vận tải phần lớn bằng đường bộ. Bởi vậy việc làm các cỗ xe ngựa sao cho kéo được nhiều đồ là quan trọng. Để kéo được nhiều đồ, thì cần đặt nhiều ngựa trước đầu xe. Nếu đặt 2 con thì người lái xe có thể ngồi trên xe điểu khiển ngựa, đặt 4 con vẫn ngồi trên xe điều khiển được, nhưng khi đặt đến 6 con thành 3 hàng, thì ngồi bên trong xe điều khiển rất vất vả, nên thường có người ngồi lên một trong các con ngựa để điều khiển dễ hơn. Mà phải ngồi con ngựa bên trái, vì ngồi bên phải mà quất sang tít phía bên trái thì khó hơn. Khi ngồi con ngựa bên trái, thì xe ngựa lại phải đi theo lề bên phải mới dễ điều khiển hơn (tương tự như xe ô tô), và bởi vậy khi xuất hiện các xe 6 ngựa, ở Pháp người ta chuyển sang đi theo lề bên phải. Các xe “vận tải nặng tấn” do ngựa kéo này chỉ phổ biến trong khoảng 40 năm, sau đó người ta thay bằng đường sắt, nhưng 40 năm đủ để nguyên tắc đi theo lề phải trở thành luật lệ mọi người tuân theo (khi đa phần đi theo lề phải, thì ai đi theo lề trái sẽ chuốc lấy tai nạn giao thông vào mình).

Cùng với chiến tranh Napoleon, các nước như Ý, Tây Ban Nha, … bị Pháp chiếm, cũng trở nên đi theo lề phải theo Pháp. Không phải ở nơi nào cũng vậy, vì vùng Tây Ban Nha thời đó mà Pháp không chiếm thì vẫn đi theo lề trái, nhiều năm sau mới chuyển sang lề phải. Khi Pháp bị thua, các nước châu Âu khác tự hỏi “không còn Pháp nữa thì ta đổi lại đi theo lề trái như cũ ?”, nhưng do thói quen đi theo lề phải đã ngấm sâu, nên họ không muốn đổi lại thêm lần nữa.

Điều tương tự xảy ra ở Mỹ: vùng Miền Đông nước Mỹ thời đó chủ yếu theo phong tục của Anh, đi theo lề trái. Nhưng những người tiên phong đi khám phá miền Tây thì đi theo lề phải. Lý do là các cỗ xe của họ rất nặng và to, nhiều ngựa kéo, như là ở Pháp, nên người đánh xe cũng ngồi ngựa bên trái và đi theo lề phải cho tiện.

Canada từng có một ngày hội gọi là Free Lunch Day. Khi Canada muốn thống nhất luật lệ đi lại trong nước vào những năm 1920, chuyển hết thành đi theo lề phải, thì có một vấn đề lớn đặt ra: đấy là có những đàn bò trước nay vẫn đi theo lề trái và đã quen như vậy. Làm sao có thể bắt bò chuyển lề được. Người ta nghĩ ra cách giải quyết, đó là cho dân chúng nghỉ một hôm, và hôm đó đem làm thịt các con bò “lề trái” đi! Do nhiều bò đem ra thịt như vậy, nên thịt bò hôm đó trở nên rẻ vô cùng, và người ta phát không cho mọi người ăn.

Vùng Siberi cận Đông ở Nga là vùng có tỷ lệ tai nạn xe cộ cao nhất nước Nga. Vấn đề là, tuy đi theo lề phải, nhưng phần lớn xe là nhập từ Nhật, và các xe này lại có tay lái bên phải. Lái xe lề phải mà tay lái cũng bên phải, thì kém an toàn hơn so với tay lái bên trái hay là lái theo lề trái. Thế nên thỉnh thoảng Siberi lại đệ đơn xin đổi luật lái xe của vùng đó thành lái lề trái, nhưng chính phủ trung ương không chịu, vì trong cùng một nước nơi lái lề trái nơi lái lề phải cũng dễ đâm nhau.

Nếu không muốn bị đi theo lề trái hay lề phải thì sang châu Phi. Nhiều phố xá bên đó lái xe “đan nhau” một xe chiều này đi kẹp giữa hai xe đi chiều kia, chứ không có lề nào hết

(Trong toán học và kinh tế, đây là những vấn đề hội tụ, locking, nguyên tắc vi mô dẫn đến nguyên tắc vĩ mô, … Bài thừ giấy vẽ voi này là tóm tắt một số ý của một báo cáo ở một hội nghị quốc tế về toán kinh tế)

Nguyễn Tiến Dũng
Theo blog ZetaMu

Khôn chinh, dại đồng!

Hôm qua, sau một hồi “thi lý sự” về tình hình VN, tôi chợt nhận thêm ra một điều vì sao ở Việt Nam lắm người khôn ngoan vậy, mà bản thân Việt Nam lại đứng cuối bảng về nhiều mặt so với thế giới như vậy. Thực ra , điều này không có gì mới, chỉ có điều hôm nay tự nhiên thấy thấm thêm. Đó là vấn đề, mà như người Anh thường nói, là “penny-wise, pound-foolish”. Có thể dịch tiếng Việt thành “khôn chinh, dại đồng”.

Có một anh chàng rất ngốc, anh ta làm 50 thứ thì 49 thứ sai chỉ có 1 thứ đúng. Mỗi thứ sai khiến anh ta mất một xu, còn thứ đúng khiến anh ta được 1 đồng. Tổng lại anh ngốc còn được 51 xu. Còn một anh khác rất không, người đầy mưu mẹo, làm 50 thứ thì đúng được 49 thứ, chỉ sai có mỗi một thứ. Nhưng 49 thứ đúng chỉ đem lại cho anh ta 49 xu, còn một cái sai làm mất đi 1 đồng. Và kết quả tổng cộng là âm.

Người VN ta như vậy đó, rất “khôn khéo”, “mưu mẹo”, “tài tình”. Vậy mà sao lại đì đẹt, luôn xếp hạng dưới trung bình về các mặt trên thế giới, không những thua xa Hàn Quốc, Đài Loan, v.v., mà còn thua xa cả những nước láng giềng “ngố” hơn ta như Thái Lan, Mã Lai, v.v. Có thể đổ tội cho ngoại cảnh, nào là thực dân, nào là chiến tranh, nào là Bắc thuộc, v.v. Nhưng có một điểm mấu chốt, mà nếu không công nhận, thì vẫn sẽ thua mãi: đó là ta “khôn chinh dại đồng”.

Cái khôn của “ta” là gì? Là khôn về “mưu mô” (hay dùng mĩ từ thì là “mưu trí”), cái khôn để luồn lách, để lạm dụng, để nguỵ biện, để tranh quyền, để nhập nhèm, v.v. Về khoản đó dân các nước khác có lẽ đang thua xa “ta”. Nhưng “một xã hội mà toàn người khôn như vậy là một xã hội khó phát triển”. Vì quá “khôn”, nên mới “dại” về một vài nguyên lý cơ bản. Còn người ta “ngố” nên người ta chú trọng đến vài nguyên lý căn bản thôi, để sao cho người “ngố” cũng “tồn tại” được. Chẳnh hạn như nguyên lý tam quyền phân lập, không biết đến bao giờ mới được những người VN quá “khôn” chấp nhận!

Nguyễn Tiến Dũng
Theo blog Zetamu

Thắng trong chiến tranh, thua trong hoà bình

Cách đây 10 năm, vào mùa xuân năm 2003, tôi có sang Mỹ 1 tháng theo lời mời của một đồng nghiệp. Trên đường bay, tôi tình cờ ngồi cạnh và nói chuyện với một ông người Mỹ. Ông ta có nói một câu làm tôi không thể quên, đó là “Vietnam won the war, but lost the peace”. Tin đại tướng Võ Nguyên Giáp qua đời làm tôi lại nhớ lại câu nói đó. Có lẽ bởi vì nó cũng ứng vào đại tướng: chiến thắng lừng lẫy trong chiến tranh, nhưng thua cay đắng trong hoà bình.

Việt Nam ta tự hào là đã chiến thắng những kẻ thù lớn hơn gấp bội trong chiến tranh. Có điều đáng tiếc là, cái giá phải trả cho các chiến thắng đó quá đắt, và sau các chiến thắng lại là các thất bại, thất bại ngay trong hoà bình. Chiến tranh làm cho Việt Nam trở nên kiệt quệ, không chỉ về mặt vật chất, mà nguy hiểm hơn nữa, đó là sự kiệt quệ về tinh thần. Chiến tranh làm huỷ hoại các sự tinh tuý của văn minh, tạo điều kiện cho bạo lực, giáo điều và cơ hội chủ nghĩa phát triển. Kết quả là, có độc lập chưa chắc đã có tự do, có “ổn định” chưa chắc đã có hạnh phúc. Nhân dân không bị thế lực này thì bị thế lức khác đè đầu cưỡi cổ, và hơn nữa văn hoá bị suy đồi. Người đối với người, trong xã hội ngày nay, còn tồi tệ hơn so với thời Pháp thuộc 100 năm về trước.

Đại tướng xuất thân từ tầng lớp trí thức, nói tiếng Tây như gió, thông minh xuất chúng, am hiểu lịch sử, “trên thông thiên văn dưới tường địa lý”. Tên tuổi của đại tướng sẽ đi vào lịch sử, sánh vai với Nguyễn Trãi. Nhưng ở Việt Nam, từ xưa đến nay, tầng lớp trí thức có lẽ chưa bao giờ được giới cầm quyền thực sự tôn trọng. Có một cựu quan chức chính phủ từng nói “chuyên chính vô sản về bản chất là chuyên chính vô học”. Người có học và đầy nhân bản như đại tướng khó hợp với nền chuyên chính đó. Quả cũng là một sự không may của nước Việt.

Nguyễn Trãi, sau khi giúp Lê Lợi đuổi giặc thành công, đã từ quan về ở ẩn, mà vẫn không tránh khỏi bị các gian thần ám hại chu di tam tộc. Đại tướng cũng bị người ta tìm cách vu oan, các chiến hữu thân cận của đại tướng thì bị vùi dập, nhưng không hiểu sao, khác với Nguyễn Trãi, đại tướng không từ quan mà nhẫn nhục chịu đựng trong mấy chục năm trời, nhận cả chức trông coi việc sinh đẻ có kế hoạch, để người ta lợi dụng.

Ắt hẳn đại tướng có nhiều điều bức xúc trong lòng mà không dám nói ra. Có thể do ý thức kỷ luật đảng của đại tướng quá cao, nên không dám nói gì trái quan điểm chính thống. Kể cả khi bàn đến Phan Chu Trinh ở một hội thảo, đại tướng cũng không dám khen ngợi sự sáng suốt của vị tiền bối của mình. Nay đại tướng đã sang thế giới bên kia, không còn kỷ luật gì để mà giữ, không còn gì để mà sợ. Cầu mong đại tướng sống khôn chết thiêng, hiện về nói cho con cháu biết, làm sao để khỏi bị tiếp tục thua trong hoà bình.

Nguyễn Tiến Dũng
Theo blog Nguyễn Tiến Dũng