Đại hội Đảng và tính chính danh cầm quyền

Các tin khác » » Xem tiếp

Sau hơn 70 năm cách mạng tranh đấu giành lại quyền làm chủ của người dân, Việt Nam đang đứng trước thách thức để cụ thể hóa quyền này vào trong cuộc sống thường nhật.

Việt Nam hiện đang có gần 60 phần trăm dân số trong độ tuổi dưới 35. Đội ngũ nhân công trẻ và năng động, cùng với nguồn đầu tư nước ngoài dồi dào, là những động lực để Việt Nam phát triển và vươn xa.

Tuy nhiên, bước vào năm 2016 – hơn bảy thập niên sau cuộc cách mạng – tương lai Việt Nam do Đảng Cộng sản tự phong quyền lãnh đạo, vẫn còn nhiều bấp bênh.

Giữa lúc đại hội lần thứ 12 của Đảng Cộng sản Việt Nam diễn ra, điểm gây nhiều chú ý nhất trong dư luận không phải là chủ trương, chính sách, hay tầm nhìn cho quốc gia mà là ai sẽ giữ chức vụ này, ghế kia.

Thiếu tính chính danh

Hơn một nghìn năm trăm đại biểu đại diện cho một thành phần thiểu số cộng sản trong xã hội chỉ đặt trọng tâm làm thế nào để tiếp tục độc quyền nhà nước và tiếm quyền của hơn 90 chục triệu dân Việt Nam.

Những phát biểu “đi lên chủ nghĩa xã hội của nước ta” vẫn là những câu nói sáo rỗng, cũ kỹ, không mang tính thực chất lẫn thực tế. Dù bất kỳ nhân vật cộng sản nào lên nằm quyền thì chế độ hiện hành của đất nước vẫn không chính danh.

Từ lâu nay, giới lãnh đạo cộng sản Việt Nam luôn đề cao quyền lực nhà nước thuộc về nhân dân. Điều này đồng nghĩa với việc nhân dân làm chủ đất nước là yếu tố trung tâm trong cơ chế quyền lực của quốc gia. Cụ thể nhân dân làm chủ là quyền được ứng cử, bầu cử, phúc quyết hiến pháp và các vấn đề hệ trọng khác, cũng như quyền được thay đổi chính phủ và quyền làm chủ chính đáng mảnh đất của mình.

Tuy nhiên, qua các đại hội của Đảng Cộng sản Việt Nam cũng như lần Đại hội 12 này và các cuộc bầu cử quốc hội suốt mấy thập niên qua, đã cho thấy rõ người dân không có quyền bầu ra các lãnh đạo quốc gia.

Đảng Cộng sản Việt Nam đã tự đặt mình lên trên nguyện vọng và quyền của nhân dân, tự chọn nhân sự cho đất nước mà không có đối lập – tương tự như việc cầm quyền mà không qua bầu cử.

Các cuộc đại hội của Đảng Cộng sản Việt Nam chỉ mang màu sắc của một đảng chính trị hơn là đại diện cho tương lai của đất nước.

Người dân không có tiếng nói trong quá trình xây dựng và phát triển đất nước cũng như bầu chọn những người chính trực để lãnh đạo đất nước. Các cuộc bầu cử quốc hội với những kết quả gần một trăm phần trăm thì hầu như ai cũng rõ đó chỉ đậm tính phô diễn hình thức.

Thắng cuộc mà không thắng cử là vẫn chưa đủ để hợp thức hóa tính chính danh cầm quyền.

Cầm quyền không chính danh hiển nhiên không đúng với pháp lý, không phù hợp với tinh thần nhà nước pháp quyền – bất kể đó là nhà nước pháp quyền theo chủ nghĩa hay tư tưởng nào.

Về phương diện chính trị và quốc gia, việc này không thể chấp nhận nếu không muốn nói đây là tội ác đối với lương tâm lãnh đạo và đối với đồng bào của chính mình.

Hậu quả của việc nhân dân không có quyền làm chủ đã dẫn đến việc chính phủ không chính danh.

Danh xưng của chế độ chỉ là tên gọi. Tính chính danh cầm quyền mới thực chất thể hiện sự tôn trọng quyền của người dân trong một xã hội đa dạng, và thực tâm của lãnh đạo chính trực để xây dựng đất nước với một nền tảng vững chắc.
Bắt đầu từ pháp luật chuẩn mực

Quyền lực của chế độ nếu không được nhân dân chuẩn thuận trao quyền – cơ bản nhất là bản quy ước xã hội, tức bản hiến pháp dân chủ – thì dù nhà nước cộng hòa với tư tưởng hay chủ nghĩa gì thì cũng không chính danh.

Pháp luật không chuẩn mực, tùy tiện như Việt Nam hiện nay không chỉ là môi trường thuận lợi cho các phe nhóm lợi ích, tham nhũng và lũng đoạn xã hội mà trên tất cả, đó là lá chắn để phục vụ cho một đảng chính trị tiếm quyền của nhân dân và độc quyền nhà nước. Hiến pháp hiện hành chỉ là công cụ phụ vụ cho một đảng chính trị.

Nguy hại hơn hết, pháp luật không chuẩn mực tiếp tục cản trở quốc gia hướng tới xã hội công bằng và thịnh vượng. Và hơn nữa, nó để lại biết bao hậu quả tai ương cho tương lai đất nước mà các thế hệ sau phải gánh chịu.

Dù theo tư tưởng hay chủ nghĩa nào thì cũng cần điều hành xã hội bằng pháp luật, và việc này cần phải cụ thể hóa bắt đầu từ nền tảng cơ bản của hiến pháp thay vì chỉ phát biểu chung chung trong các diễn văn hình thức hoặc bên trong nội bộ của một đảng. Lãnh đạo đất nước nói quanh co, né tránh pháp luật chuẩn mực là ngụy biện, không chính trực.

Pháp luật chuẩn mực – bắt đầu từ bản hiến pháp của toàn dân – là cơ bản của pháp luật quốc gia, là đòi hỏi của xã hội công bằng, là điều kiện cho cơ chế nhà nước minh bạch, và là nhu cầu để Việt Nam phát triển toàn diện.

Nền tảng hiến pháp đặc thù với bản sắc dân tộc bao gồm nhiều thành phần trong xã hội sẽ là động lực để Việt Nam phát triển, hội nhập, tạo cơ hội bình đẳng cho tất cả mọi người, mở đường cho Việt Nam cất cánh và trường tồn.

Việc bầu chọn lãnh đạo của riêng một đảng chính trị nào đó là chuyện nội bộ không thể đánh đồng với việc bầu chọn lãnh đạo quốc gia và nhân sự cho đất nước. Quyền làm chủ của nhân dân đối với việc bầu chọn lãnh đạo quốc gia là yếu tố quan trọng để tạo tính chính cầm quyền.

Chấm dứt lũng đoạn quyền làm chủ của nhân dân để họ tham gia và có tiếng nói chính trị cũng sẽ giúp ổn định xã hội và ổn định chính trị để đất nước phát triển bền vững. Đây là trách nhiệm của những người cầm quyền. Đây đồng thời cũng là nguyên tắc quốc gia.

Phải chăng phối hợp từng bước chuyển đổi để đảm bảo tất cả quyền lực nhà nước thực sự thuộc về nhân dân và tạo tính chính danh cầm quyền là mục tiêu để Việt Nam xây dựng sự ổn định lâu dài cho đất nước?

Bài thể hiện quan điểm và văn phong riêng của người viết,

Võ Tấn Huân
Gửi tới từ Canada
Theo BBC

Nền tảng của trưng cầu dân ý

Ủy ban thường vụ Quốc hội đang lấy ý kiến về luật trưng cầu ý dân. Qua quá trình tranh luận, ta có thể nhận ra nhiều điều về một nhà nước tự xưng là “của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân”.


Lòng dân và ý đảng

Phó Chủ tịch Quốc hội Huỳnh Ngọc Sơn đã lo lắng “Nếu kết quả trưng cầu ý dân không đúng như ý muốn thì có tổ chức trưng cầu lại không, phải làm rõ nếu dân không đồng ý thì thế nào.” Ông Sơn đã công nhận rằng “lòng dân” chưa chắc đã trùng với “ý muốn” của những người lãnh đạo đảng cộng sản.

Báo cáo thẩm tra sơ bộ của Ủy ban Pháp luật của Quốc hội nêu rõ: “Trưng cầu ý dân tuy đã được ghi nhận trong Hiến pháp từ năm 1946, nhưng ở nước ta hình thức này chưa được thực hiện trên thực tế.” Do đó, các văn bản Hiến pháp 1946, 1959, 1980, 1992, 2013 đều không có giá trị vì chưa bao giờ được toàn dân phúc quyết qua trưng cầu dân ý.

Như thế, những khẩu hiệu tuyên truyền như “Hiến pháp là kết tinh trí tuệ của toàn đảng, toàn quân, toàn dân”, “nhà nước của dân, do dân, vì dân”,… là không đúng thực tế.

Thậm chí, những người lãnh đạo đảng cộng sản còn vi phạm điều 70 của Hiến pháp 1946 do chính họ soạn thảo khi tự động thay đổi Hiến pháp mà không hề đưa ra cho toàn dân phúc quyết. Câu khẩu hiệu “sống và làm việc theo Hiến pháp và pháp luật” phải chăng chỉ dành cho dân thường chứ lãnh đạo thì không cần tuân thủ Hiến pháp và pháp luật?

Ý dân là ý trời

Quốc hội họp bàn về luật trưng cầu dân ý nhưng “đại biểu nhân dân” lại sợ ý dân trái ý đảng. Đó là do từ trước đến nay người dân chưa bao giờ được quyền quyết định những vấn đề hệ trọng của quốc gia qua trưng cầu dân ý, cơ bản nhất là quyết định chế độ chính trị, phúc quyết Hiến pháp - bản khế ước xã hội, và trao quyền lực nhà nước cho chính quyền.

Tuyên truyền là “nhà nước của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân” mà quyền lực chính trị chưa bao giờ được dân trao cho là mạo danh. Do đó, đảng cộng sản cầm quyền như hiện nay là không chính danh. Việc nắm quyền như vậy hiển nhiên là trái pháp lý, trái đạo lý, trái ý dân.

Chủ tịch Hội đồng Dân tộc Ksor Phước nói thẳng "Hiện nay thông tin mạng nhiều, nhiều thế lực lợi dụng để nhao nhao đòi sửa đổi nhiều điều, vậy thái độ của ta như thế nào, phải kỷ cương. Có lẽ sau khi trưng cầu ý dân, Quốc hội sẽ xem xét quyết định việc thực hiện kết quả?” Thật ra, các “thế lực” đòi bỏ điều này điều kia có hợp lý, chính đáng hay không thì phải do dân quyết. Lãnh đạo đảng cộng sản, Quốc hội không thể vượt quyền, tự quyết định thay dân. Câu nói của ông Ksor Phước cho thấy rõ tư duy độc tài, độc quyền muốn áp chế nhân dân còn rất nặng nề.

Thậm chí, ông Ksor Phước nhấn mạnh cần "nghiêm cấm đề nghị đưa ra trưng cầu ý dân những vấn đề trái với Hiến pháp, luật pháp”. Trong khi đó, lãnh đạo đảng cộng sản thích thì tự động thay đổi Hiến pháp. Từ năm 1946 đến nay đã có đến năm bản Hiến pháp. Vậy là “ý dân” chẳng là gì so với “ý đảng”, và Hiến pháp do đảng cộng sản tự soạn thảo lỗi thời hết sức nhanh chóng, cho thấy đảng cầm quyền không hề có tầm nhìn xa rộng để xây dựng và phát triển đất nước.

Nghiêm cấm trưng cầu dân ý những điều trái với Hiến pháp, luật pháp cũng là sai trái vì dân có  quyền quyết định cả Hiến pháp; và Hiến pháp cũng có thể sai, thậm chí Hiến pháp hiện hành đầy rẫy những điều sai và mâu thuẫn nhau.

Điều 2 Hiến pháp bảo đảm tất cả quyền lực nhà nước thuộc về nhân dân nhưng dân không được bầu ra lãnh đạo, vì điều 4 Hiến pháp đã quy định cho đảng cộng sản đương nhiên được quyền lãnh đạo mà không cần thông qua bầu cử.

Điều 16 Hiến pháp bảo đảm mọi người đều bình đẳng trước pháp luật nhưng chỉ có một nhóm người được độc quyền nhà nước thì xã hội không thể nào bình đẳng.

Do đó, Phó Chủ tịch Quốc hội Uông Chu Lưu đã nêu ý kiến vô cùng xác đáng khi cho rằng "Trưng cầu dân ý là quyền dân chủ trực tiếp, chủ quyền của nhân dân, khi nhân dân đã biểu quyết đa số rồi thì đó là quyết định không có cơ quan nào có quyền phủ quyết..."

Cần tư tưởng hợp nguyên để có luật pháp chuẩn mực

Từ những băn khoăn, lo lắng của những người lãnh đạo đảng cộng sản khi sợ có luật trưng cầu dân ý sẽ lộ ra “lòng dân” không theo “ý đảng”, ta có thể thấy những người cộng sản mà có tư tưởng độc quyền chính trị thì không thể làm ra pháp luật chuẩn mực, vì luật pháp làm ra để bảo vệ đặc quyền, đặc lợi của đảng cầm quyền; lợi ích, ý chí, nguyện vọng của toàn dân bị đặt dưới đảng cầm quyền.

Tương tự, những người không chấp nhận các thành phần khác trong xã hội cũng không thể làm ra luật pháp chuẩn mực vì như vậy không đảm bảo bình đẳng giữa con người, giữa các thành phần khác nhau trong xã hội.

Trong cuốn Con đường dài đến tự do, Nelson Mandela đã kể lại đảng ANC của ông chỉ còn thiếu một ghế để có đủ 2/3 số nghị sỹ trong Quốc hội lập hiến là có thể tự soạn thảo Hiến pháp. Một người trong đảng ANC tỏ ý tiếc thì ông liền nhấn mạnh Hiến pháp làm ra cho toàn dân chứ không phải để phục vụ cho một đảng, và ANC cần hợp tác với các đảng khác trong Quốc hội để soạn thảo Hiến pháp.

Pháp luật chuẩn mực - bắt đầu từ bản Hiến pháp dân chủ qua thủ tục trưng cầu dân ý - là động lực cho sự thay đổi để hướng tới xã hội công bằng. Pháp luật chuẩn mực cần bắt đầu từ tư tưởng “đa nguyên hợp tác, đoàn kết quốc gia”, gọi tắt là tư tưởng “hợp nguyên”.

Những người có tư tưởng hợp nguyên chấp nhận sự khác biệt và tính đa nguyên của xã hội nhưng luôn sẵn lòng đàm phán, hợp tác với nhau để đưa đất nước đi tới. Họ bảo vệ lợi ích chính đáng của chính mình, của cộng đồng mình nhưng đồng thời cũng tôn trọng lợi ích chính đáng của những người khác, cộng đồng khác.

Như thế, luật pháp làm ra mới có thể áp dụng công bằng cho tất cả mọi người, đảm bảo không ai đứng trên luật pháp, không ai hoặc tổ chức nào được độc quyền nhà nước, và quyền lực nhà nước không mâu thuẫn với quyền của dân.

Hoạt động chính trị muốn hướng đến xã hội công bằng, đất nước phát triển mà cổ vũ cho sự độc tôn, duy trì tư tưởng độc quyền chính trị thì khó tránh khỏi sự chia rẽ, gây mâu thuẫn trong xã hội.

Các nước dân chủ, văn minh đều có luật trưng cầu ý dân để người dân trực tiếp quyết định những vấn đề hệ trọng của quốc gia. Việt Nam không thể là ngoại lệ. Do đó, luật trưng cầu ý dân cần dứt khoát trao trả lại quyền làm chủ đất nước cho nhân dân. Tự cho  mình hoặc tổ chức của mình quyền quyết định thay cho cả dân tộc rõ ràng thể hiện tư duy độc tài. Và vấn đề cần trưng cầu dân ý cấp thiết nhất chính là vấn đề thể chế chính trị, phúc quyết hiến pháp vì đó là những vấn đề nền tảng của xã hội.

Võ Tấn Huân, Nguyễn Tiến Trung
Theo VOA

Đòi hỏi cải cách cấp thiết ở Việt Nam

Mặc dù gần đây Washington dỡ bỏ một phần lệnh cấm vận vũ khí đối với Hà Nội nhằm nâng cao quan hệ giữa hai nước nhưng cho đến nay quan hệ Việt–Mỹ vẫn còn nhiều bế tắc.

Hoa Kỳ đã dỡ bỏ một phần lệnh cấm vận vũ khí sát thương với Việt Nam

Nhà nước pháp quyền, pháp luật chuẩn mực và quyền con người – các giá trị cốt lõi của cả hai nước – vẫn còn là điểm mà hai bên chưa thể đạt được sự đồng thuận.

Trợ lý Bộ trưởng Ngoại giao Hoa Kỳ Tom Malinowski đã nêu rõ trong chuyến thăm Hà Nội kéo dài 5 ngày mới đây rằng quan hệ Việt–Mỹ có cơ hội tiến xa hơn hiện nay nếu Việt Nam ‘cải cách pháp luật’ và ‘chứng minh đạt được tiến bộ về vấn đề nhân quyền’.

Đảng cầm quyền tại Việt Nam có thể không thấy hoặc phớt lờ các điểm đó nhưng tuyên bố vừa qua của Hoa Kỳ rất rõ ràng: quan hệ Việt–Mỹ sẽ tùy thuộc vào việc liệu Việt Nam sẽ cải cách như thế nào và cải cách sâu rộng đến đâu. Ông Malinowski cũng đặc biệt nêu lên quan ngại về những hạn chế liên quan đến quyền tự do ngôn luận và tự do lập hội tại Việt Nam.

Trong những năm gần đây, Hoa Kỳ đã nhiều lần tìm cách tiếp cận với Việt Nam, từ việc trợ giúp Việt Nam tham gia đàm phán Hiệp định Đối tác Kinh tế Chiến lược Xuyên Thái Bình Dương (TPP) cho đến dỡ bỏ một phần lệnh cấm vận vũ khí sát thương. Điều này phần nào cho thấy ý định của Hoa Kỳ muốn củng cố mối quan hệ gần gũi hơn với Việt Nam.

---

---

Đối với một số người trong đảng cầm quyền ủng hộ quan điểm xích gần lại phương Tây thì cải cách chưa hẳn là mất khả năng kiểm soát quyền lực mà chính là cơ hội để định hình lại tương lai của Việt Nam.

Trong khi đây không phải là lần đầu tiên Hoa Kỳ lên tiếng bày tỏ quan ngại về tình trạng nhân quyền tại Việt Nam nhưng lần này Washington có một số điểm khác biệt có thể giúp gia tăng sự ảnh hưởng lên chính quyền cộng sản Việt Nam, đặc biệt giữa lúc Hà Nội cần sự hỗ trợ của Washington trong vấn đề an ninh hàng hải tại Biển Đông và gia nhập TPP.

Hoa Kỳ và Việt Nam đang ngày càng có nhiều nhiều điểm tương đồng trong môi trường địa chính trị lẫn kinh tế, nhưng để theo đuổi những mục tiêu này thì cũng cần đặt nặng đến quyền của người dân vốn là lợi ích cốt lõi của cả hai nước.

Đối với Việt Nam, đây có lẽ là lúc để cùng thỏa hiệp nhằm giảm thiểu cũng như giải quyết một số điểm nóng mà đảng cầm quyền đang đối mặt, đặc biệt là sự lấn lướt quá giới hạn của Bắc Kinh ở khu vực Biển Đông lẫn sự phụ thuộc quá lớn vào nền kinh tế Trung Quốc.


Cải cách từ nền tảng

Cải cách là cấp thiết đối với Việt Nam. Tuy nhiên, đối với một số đảng viên bảo thủ trong Đảng Cộng sản Việt Nam thì bất kỳ chủ đề cải cách nào được đưa ra thì họ cũng cho rằng Hoa Kỳ đang cố gắng tìm cách lật đổ chế độ tại Hà Nội. Nhưng điều quan trọng khác mà đảng cầm quyền không nhìn thấy là họ không thể tiếp tục giữ nguyên hiện trạng như hiện nay mãi được. Sự thôi thúc cải cách không chỉ đến từ các nước phương Tây mà đây còn là nhu cầu của chính người dân trong nước.

Ngược lại, nếu Việt Nam mong muốn thắt chặt quan hệ với Hoa Kỳ thì Hà Nội cũng nên sẵn sàng thể hiện qua các hành động cụ thể, và việc này không chỉ mang tính biểu tượng như trả tự do cho một vài tù nhân chính trị. Đảng Cộng sản Việt Nam cần thực hiện chương trình cải cách cụ thể và sự cải cách này phải mang lại hiệu quả thực sự.

Mặc dù Hoa Kỳ không trực tiếp kêu gọi Việt Nam cải cách chính trị nhưng để cải thiện tình trạng nhân quyền tồi tệ và pháp luật chồng chéo thì việc này tất yếu phải cần cải tổ chính trị. Điều này có thể chưa phải là điểm cấp thiết đối với Washington nhưng là điều tất yếu đối với tất cả người Việt trong lẫn ngoài nước.

Hoa Kỳ nhiều lần nói rõ Việt Nam cần chứng minh các cải thiện về nhân quyền

Đối với một số người trong đảng cầm quyền ủng hộ quan điểm xích gần lại phương Tây thì cải cách chưa hẳn là mất khả năng kiểm soát quyền lực mà chính là cơ hội để định hình lại tương lai của Việt Nam.

Cải cách quốc gia lâu dài phải được xây dựng dựa trên nền tảng dân chủ và tuân thủ các nguyên tắc về quyền con người. Cải cách chính trị để có một nhà nước cộng hòa chính danh không đồng nghĩa với việc loại bỏ đảng cầm quyền ra khỏi sinh hoạt chính trị của đất nước, mà để tất cả mọi thành phần trong xã hội có đồng đều cơ hội cùng nhau tham gia vào quá trình phát triển đất nước. Trước khi nói đến vấn đề ai hoặc đảng chính trị nào cầm quyền tại Việt Nam, nếu diễn ra, thì quyền làm chủ của nhân dân phải được tôn trọng trong thực tế để thủ tục bầu cử dân chủ có thể diễn ra một cách công bằng.

Việc khuyến khích các hoạt động dân chủ bằng cách đối thoại ôn hòa với các tổ chức chính trị của người Việt Nam là cần thiết, và cũng là trách nhiệm của đảng cầm quyền.

Ngoài ra, thiết lập nền tảng cơ bản bẳt đầu bằng bản Hiến pháp dân chủ là điều cấp thiết, từ đó tạo cơ sở để xây dựng các tiêu chuẩn cơ bản về luật lao động phù hợp với quốc tế để Việt Nam gia nhập TPP. Quan trọng hơn hết, cải cách từ nền tảng còn giúp Việt Nam tháo gỡ gút mắc về quyền tự do lập hội vốn đang trong vòng lẩn quẩn từ nhiều năm qua và là nguồn gốc của việc Đảng Cộng sản Việt Nam cầm quyền không chính danh.

Theo đó, những lời kêu gọi của ông Malinowski không nên bị coi là mối đe dọa hoặc một chướng ngại vật mà cần xem đây là một cơ hội để phát triển mối quan hệ hai nước Việt–Mỹ lẫn đảng cầm quyền và người dân Việt Nam.

Nền móng vững chắc cho mối quan hệ giữa chính quyền và người dân cũng như giữa Việt Nam và Hoa Kỳ đều cần dựa trên những giá trị cốt lõi cơ bản mà các bên đều đồng ý: nhà nước pháp quyền và pháp luật chuẩn mực.

Trong khi đây là cơ hội để đảng cầm quyền tại Việt Nam nắm bắt thì Hoa Kỳ cũng nên tận dụng ảnh hưởng của mình để giúp Hà Nội đạt được những bước đầu tiên trong quá trình cải cách cũng như xây dựng nền tảng nhà nước pháp quyền.

Trong thời gian tới, bất kỳ sự tiến bộ nào liên quan đến quan hệ kinh tế và an ninh giữa Washington và Hà Nội cũng đều dựa trên quyết định cải cách chính trị của đảng cầm quyền tại Việt Nam. Và cải cách chính trị cơ bản đó cần bắt đầu từ nền tảng Hiến pháp dân chủ và quyền làm chủ của nhân dân.

Bài viết phản ánh quan điểm và văn phong riêng của các đồng tác giả, từ Việt Nam và nước ngoài.

Vũ Đức Khanh, Nguyễn Tiến Trung và Võ Tấn Huân
Theo BBC

Hợp tác mới trong quan hệ Việt–Mỹ

Ngoại trưởng hai bên vừa có cuộc gặp ở Washington DC

Quyết định dỡ bỏ một phần lệnh cấm vận vũ khí sát thương đối với Việt Nam dường như đang được Hà Nội nhiệt tình đón nhận.

Đối với các nhà phê bình và cải cách, động thái này dường như vẫn chưa được nhiều người ủng hộ rộng rãi vì nhiều lý do, đặc biệt là hồ sơ nhân quyền tại Việt Nam vẫn chưa có dấu ấn nào rõ nét.

Phó Thủ tướng kiêm Bộ trưởng Ngoại giao Việt Nam Phạm Bình Minh vừa kết thúc chuyến thăm chính thức Hoa Kỳ và trao đổi với Ngoại trưởng Hoa Kỳ John Kerry tại Washington, D.C.

Sau buổi họp ngày thứ Năm 2/10 vừa qua, Hoa Kỳ chính thức lên tiếng nới lỏng lệnh cấm vận vũ khí sát thương với nước cựu thù Việt Nam.

Cụ thể, Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ đề cập đến việc bán các thiết bị quốc phòng hàng hải để giúp Việt Nam củng cố khả năng bảo vệ bờ biển.

Đây có thể là một trong những chiến lược lâu dài nhằm đảm bảo các lợi ích cốt lõi của Hoa Kỳ cũng như các nước đồng minh ở khu vực Đông Nam Á và Biển Đông trước một Trung Quốc đang ngày càng có nhiều hành động khiêu khích.

Việc bán hoặc chuyển giao các thiết bị như tàu tuần duyên thông qua lực lượng Tuần duyên Hoa Kỳ có thể sẽ là bước đi đầu tiên giữa hai nước, và điều này chắc chắn sẽ được Hà Nội chấp nhận một cách dễ dàng.

---

  Việc dỡ bỏ một phần nhỏ trong lệnh cấm này có thể làm suy yếu vị thế của Hoa Kỳ trong việc đàm phán về vấn đề nhân quyền với phía Việt Nam.

Trong thông báo về ý định nới lỏng lệnh cấm vận vũ khí sát thương, Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ đã tuyên bố một cách rõ ràng rằng bất kỳ vụ mua bán vũ khí sát thương nào dành cho phía Việt Nam cũng sẽ được xem xét một cách nghiêm ngặt.

Mặc dù việc dỡ bỏ một phần lệnh cấm vận này vẫn chỉ là một bước đi tương đối khá chậm nhưng phải công nhận rằng mối quan hệ Việt–Mỹ dường như đang đi tới.

Việc Việt–Mỹ xích lại gần nhau là một tin tốt lành và là điều được mong đợi. Tuy nhiên, cũng không thể bỏ qua ý kiến của một số nhà quan sát nhân quyền rằng việc dỡ bỏ một phần nhỏ trong lệnh cấm này có thể làm suy yếu vị thế của Hoa Kỳ trong việc đàm phán về vấn đề nhân quyền với phía Việt Nam.

Trên thực tế, Việt Nam vẫn có thể quay sang Nga để mua các loại vũ khí tiên tiến và tiếp tục làm ngơ trước các yêu cầu về cải cách mà Hoa Kỳ đưa ra.

Cải cách trung thực

Căng thẳng gần đây ở Đông Nam Á có thể đã góp phần vào sự thay đổi của Washington, đặc biệt là tranh chấp vụ giàn khoan dầu nước sâu ở Biển Đông hồi tháng Năm vừa qua giữa Trung Quốc và Việt Nam.

Washington có lẽ cảm nhận rằng đây là thời điểm thuận lợi để khai thác sự rạn nứt giữa Việt Nam và Trung Quốc và tăng tốc chiến lược trục châu Á bằng cách thỏa hiệp và thương thảo với phía Hà Nội.

Các chi tiết cụ thể liên quan đến việc dỡ bỏ lệnh cấm vận hiện vẫn còn mơ hồ và cho đến thời điểm này thì Tổng thống Obama vẫn chưa ký quyết định đó nên việc sửa đổi vẫn có thể xảy ra.

Hàng không mẫu hạm USS Washington

Cho đến nay, hồ sơ nhân quyền tại Việt Nam dường như vẫn dậm chân tại chỗ. Thay đổi là điều cần thiết và có lợi cho tất cả các bên, đặc biệt là người dân Việt Nam.

Việt Nam cũng nên rũ bỏ ý thức hệ cũ kỹ, điều không những đã cản trở mối quan hệ Việt–Mỹ trong nhiều năm qua mà còn cản trở bước tiến xã hội dân chủ, công bằng.

Việc thay đổi từng bước nhỏ, như trả tự do cho các tù nhân chính trị là vấn đề lương tâm và cần thiết. Tuy nhiên, Việt Nam cần có chính sách cải tổ sâu rộng và tổng thế để có một nhà nước được nhân dân trong lẫn ngoài nước và quốc tế tin cậy.

Điều này không những giúp vị thế của Việt Nam trên trường quốc tế mà còn tạo dựng niềm tin đối với các nước trong khu vực, trong đó có cả Hoa Kỳ.

Tương tự, Hoa Kỳ đã nhìn thấy một số lợi thế trong mối quan hệ đối tác kinh tế từ bên trong Việt Nam.

Từ Hiệp định Thương mại Song phương Việt–Mỹ vốn được ký kết vào năm 2000, đến việc hỗ trợ Việt Nam gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới vào năm 2007 và hiện nay thì Việt Nam đang đứng trước ngưỡng cửa thỏa thuận Hiệp định Đối tác Xuyên Thái Bình Dương thì Hoa Kỳ đã chứng minh nước này là một đối tác kinh tế không nước nào sánh bằng.

Thay vì theo đuổi chính sách cấm vận, Hoa Kỳ đã xem xét đến hướng tiếp cận, hợp tác chính trị và tăng cường kinh tế.

---

  Để Việt Nam thay đổi triệt để thì việc này không chỉ đến từ phía Hoa Kỳ mà đây còn là trách nhiệm của mỗi người dân Việt Nam ngay tại trong lẫn ngoài nước.

Hà Nội hiện đang gắn bó quá chặt chẽ với Bắc Kinh trong lĩnh vực chính trị lẫn kinh tế, nhưng Hoa Kỳ có thể giúp Việt Nam đẩy lùi sự phụ thuộc không lành mạnh và thiếu trách nhiệm vào nước láng giềng phương Bắc.

Hoa Kỳ cũng có thể xem xét mở rộng quan hệ đối tác toàn diện vốn đang có với Việt Nam để thúc đẩy thêm lĩnh vực chính trị và kinh tế giữa hai nước.

Tất nhiên thay đổi sẽ không thể thực hiện chỉ qua một đêm. Hơn nữa, các lãnh đạo cộng sản Hà Nội sẽ không theo đuổi các chính sách hay hành động nào gây nguy hiểm hoặc làm giảm quyền lực và ảnh hưởng của họ.

Để Việt Nam thay đổi triệt để thì việc này không chỉ đến từ phía Hoa Kỳ mà đây còn là trách nhiệm của mỗi người dân Việt Nam ngay tại trong lẫn ngoài nước.

Thách thức lớn nhất đối với chính sách Mỹ là làm thế nào để cân bằng giữa lợi ích của người dân Việt Nam sống dưới chế độ cộng sản mà vẫn cùng lúc thúc đẩy lợi ích của Hoa Kỳ ở khu vực châu Á–Thái Bình Dương.

Việc dỡ bỏ một phần lệnh cấm vận vũ khí sát thương có thể chỉ là một canh bạc của cả Washington lẫn Hà Nội.

Cuối cùng thì điều quan trọng hơn hết vẫn là việc Việt Nam tự làm cho mình trở thành một nhà nước chính trực thực sự từ bên trong để trở thành một quốc gia đáng tin cậy. Đây là con đường để tiến đến một mối quan hệ không những toàn diện mà còn là quan hệ chiến lược và đồng minh với các nước khác.

Bài viết phản ánh văn phong và quan điểm của các đồng tác giả.

Vũ Đức Khanh, Nguyễn Tiến Trung và Võ Tấn Huân
Theo BBC