Phi đạo đang xây trên Đá Chữ Thập theo ảnh vệ tinh đăng trên trang web của CSIS
Báo Want China Times của Đài Loan hôm nay, 10/07/2015, dẫn nghiên cứu của một học giả thuộc Trung tâm Chiến lược và Nghiên cứu Quốc tế CSIS, có trụ sở tại Washington, theo đó, chính Trung Quốc mới là "kẻ xâm lược thực sự" tại Biển Đông, chứ không phải Việt Nam, như cáo buộc trước đó của học giả Greg Austin trên báo The Diplomat.
Bài "China, not Vietnam is the aggressor in S China Sea: expert" của tờ báo Đài Loan nhắc lại, trong bài viết ngày 18/06 được đăng tải trên The Diplomat, có trụ sở tại Tokyo, nhà nghiên cứu Greg Austin (Viện Ngoại giao Đông Á/Est West Institute for the Diplomat, ở New York) đã mô tả Việt Nam như « kẻ gây hấn lớn nhất khu vực ». Tác giả Greg Austin cho rằng Việt Nam đã gia tăng gấp đôi số lượng thực thể chiếm đóng tại quần đảo Trường Sa kể từ năm 1996. Trước thời điểm này, theo ông Austin, Việt Nam chỉ kiểm soát 24 « thực thể địa lý » (tức đảo, rạn san hô, bãi cạn hay bãi đá ngầm…).
Trong bài « China’s False South China Sea Narrative » trên tạp chí mạng The National Interest (07/07/2015), ông Gregory B. Poling, thành viên ban phụ trách bộ phận Đông Nam Á (Sumitro Chair for Southeast Asia Studies) của Trung tâm Chiến lược và Nghiên cứu Quốc tế CSIS khẳng định : có một sự khác biệt lớn giữa các hoạt động đòi hỏi chủ quyền của Việt Nam và Trung Quốc.
Trước hết, việc mở rộng đảo của Việt Nam tại Trường Sa « vô cùng nhỏ so với Trung Quốc ». Riêng tại đảo Đá Chữ Thập (Fiery Croiss Reef) Trung Quốc đã mở rộng đến 800 acre (tương đương 32 ha), trong khi đó, toàn bộ các xây dựng của Việt Nam tại Trường Sa chỉ có diện tích 3,5 acre (1,4 ha). Vẫn theo nhà nghiên cứu Viện CSIS, diện tích toàn bộ các thực thể mà Trung Quốc đã tôn tạo rộng hơn Ba Bình, đảo lớn nhất tại Trường Sa, hiện do Đài Loan kiểm soát. Bên cạnh đó, Việt Nam cũng chưa bao giờ thực hiện việc biến bãi đá ngầm thành đảo nhân tạo mới.
Điều mà nhà nghiên cứu CSIS nhấn mạnh trong bài viết nói trên là không có chuyện Việt Nam tăng gấp đôi số lượng "thực thể địa lý" kiểm soát. Một số người, trong đó có ông Greg Austin, đã đánh đồng « feature » (thực thể địa lý) với « oustpost » (trạm tiền tiêu hay công trình). Thông tin đã được sử dụng cho cách hiểu sai lệch này là một ghi nhận của trợ lý Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ David Shear (ngày 13/05), được đưa ra trong cuộc điều trần trước Ủy ban đối ngoại Thượng viện Hoa Kỳ, theo đó « Việt Nam có 48 ‘‘oustpost’’, Philippines 8 ; Trung Quốc 8, Malaysia 5 và Đài Loan 1 ». Cụ thể như tại đảo Đá Lớn (Discovery Great Reef), theo cách tính của Hoa Kỳ, Việt Nam có 3 « outpost ». Thông tin nói trên một lần nữa lại được Bộ trưởng Quốc phòng Ashton Cartor nhắc đến tại hội nghị Shangri-La.
Theo ông Gregory B. Poling, thông tin về số lượng các "trạm tiền tiêu" hay "thực thể địa lý" mà các bên tranh chấp đang sở hữu tại Trường Sa nói trên là rất quan trọng. Việc so sánh như trên có thể che lấp đi thực tế mở rộng, xây dựng đảo nhân tạo quy mô rất lớn của Trung Quốc. Washington nên đưa ra các giải thích đầy đủ hơn về những gì diễn ra tại Biển Đông, để phản bác lại quan điểm sai trái của Bắc Kinh.
Tổng thống Benigno Aquino trong cuộc họp báo tại Tokyo ngày 5/6/2015. REUTERS/Thomas Peter
Ngay sau chuyến công du Nhật, hôm nay 05/06/2105, theo Reuters, Tổng thống Philippines Benigno Aquino chính thức tuyên bố mở ra đàm phán với Tokyo để chuẩn bị cho phép quân đội Nhật Bản sử dụng các căn cứ quân sự Philippines với mục đích hậu cần.
Thỏa thuận nói trên đã từng được Tổng thống Philippines nhắc đến trong một cuộc họp báo tại Nhật trong chuyến công du nói trên. Thỏa thuận nếu đạt được sẽ cho phép phi cơ và tàu chiến của Nhật mở rộng phạm vi hoạt động tại Biển Đông, khu vực mà hiện nay căng thẳng đang dâng cao sau khi Trung Quốc liên tục mở rộng diện tích nhiều đảo tranh chấp tại Trường Sa.
Thỏa thuận quân sự này không được đưa vào tuyên bố chung Nhật Bản – Philippines, được công bố sau cuộc hội kiến giữa Tổng thống Aquino và Thủ tướng Shinzo Abe. Tuy nhiên, theo một nguồn tin của Reuters gần gũi với hồ sơ này, cả hai lãnh đạo đã nhất trí mở đàm phán về một Hiệp định thăm viếng quân sự VFA (Visiting Forces Agreement). Hiện tại Philippines mới chỉ ký VFA với Hoa Kỳ và Úc.
Vào tháng 4/2015, Reuters nhận được thông tin, theo đó Tokyo dự kiến sẽ tham gia các cuộc tuần tra không quân cùng với Hoa Kỳ tại Biển Đông, để đáp trả các động thái mới đây của Trung Quốc. Đẩy mạnh hợp tác quân sự với các nước láng giềng như Philippines và Việt Nam cũng là một chiến lược của Nhật Bản gần đây nhằm tăng cường sự hiện diện trong khu vực Biển Đông, sau gần 70 năm vắng bóng, để đối trọng lại tham vọng của Bắc Kinh.
Yêu sách đường chữ U của Trung Quốc, còn gọi là đường " Lưỡi bò ", chiếm khoảng 90% diện tích Biển Đông bị các nước láng giềng như Philippines, Việt Nam lên án, . Tháng 7/2015, Tòa án Trọng tài Thường trực La Haye sẽ tổ chức phiên điều trần, liên quan đến vụ Philippines kiện Trung Quốc về các đòi hỏi chủ quyền lãnh thổ ở Biển Đông, và văn kiện thể hiện lập trường của Bắc Kinh hồi cuối năm 2014.
Phóng sự của báo Le Monde về đàn áp khốc liệt mà người Duy Ngô Nhĩ đang phải chịu tại Trung Quốc : « Làn sóng di dân lớn của người Duy Ngô Nhĩ ». Bài viết nhận định : « Đàn áp tôn giáo và chính trị, kiểm soát việc đi lại… Sự tàn bạo của chính quyền Trung Quốc đã buộc nhiều người thiểu số Hồi giáo tại Tân Cương phải ra đi. Thổ Nhĩ Kỳ là một hướng chính của những người vượt biên ».
Quân đội Trung Quốc dàn trải tại Urumqi,, thủ phủ Tân Cương. Ảnh tháng 3/2014. REUTERS/Stringer
Abdurahman Ozturk - một đạo diễn phim tài liệu người Duy Ngô Nhĩ, rời Trung Quốc năm 2006 để tỵ nạn tại Hà Lan, rồi Thổ Nhĩ Kỳ - đã mô tả lại nỗi khổ ải của các đồng bào vượt biên qua Thái Lan, để hy vọng xin tỵ nạn. Thái Lan là một trong những kênh trung gian mà người Duy Ngô Nhĩ hiện nay lựa chọn, thay thì các nước vùng Trung Á trước đây. Đạo diễn người Duy Ngô Nhĩ là một trong những người cuối cùng được gặp 400 đồng bào Duy Ngô Nhĩ, bị tạm giam từ mười tháng nay tại Hat Yai, một thành phố cực nam Thái Lan giáp giới với Malaysia.
Phân nửa những người tỵ nạn nói trên, trong đó có khoảng 150 phụ nữ và trẻ em, đã được cảnh sát Thái phát hiện tại một đồn điền cao su đầu năm ngoái. Đích đến tiếp theo của những người chạy trốn là Malaysia, quốc gia theo văn hóa Hồi giáo, nơi họ hy vọng có thể được giúp đỡ để sang Thổ Nhĩ Kỳ. Hiện tại đã có khoảng 20.000 người Duy Ngô Nhĩ tỵ nạn tại Thổ Nhĩ Kỳ.
Theo một đại diện của tổ chức bảo vệ nhân quyền HRW tại Hồng Kông, nhiều người trong số họ phải chạy trốn vì lý do tôn giáo bị đàn áp. Trong khi đó, theo UHRP (Dự án nhân quyền Duy Ngô Nhĩ), riêng trong năm ngoái, hơn 450 người bị giết chết tại Tân Cương, trong đó một nửa được tính là « những thủ phạm » khủng bố bị lực lượng đặc biệt của chính quyền hạ sát. Riêng ngày 28/07/2014, 59 người bị quy là « khủng bố » đã bị công an bắn hạ. Các tổ chức bảo vệ nhân quyền lên án việc an ninh Trung Quốc sử dụng bạo lực giết người bừa bãi, hay lục soát tịch thu vật dụng tôn giáo ngay tại nơi ở của người dân.
Le Monde đưa ra nhiều luận điểm để phản bác các tuyên truyền của Bắc Kinh về việc người Duy Ngô Nhĩ theo đạo Hồi vượt biên để đầu quân cho lực lượng khủng bố thánh chiến Hồi giáo. Cho đến nay, chính quyền Trung Quốc đưa được rất ít bằng chứng cho việc này. Một thứ trưởng Công an Trung Quốc mới đây đưa ra con số khoảng 300 người Trung Quốc đi theo tổ chức Nhà nước Hồi giáo, trong đó đa số là người Duy Ngô Nhĩ.
Vẫn theo đạo diễn phim tài liệu Abdurahman Ozturk, việc rất nhiều người Duy Ngô Nhĩ bị thảm sát tại Tân Cương, bởi các lực lượng bán quân sự Trung Quốc, có thể đã là động cơ khiến một số người muốn ra đi với mục đích « được huấn luyện để sau đó trở về chiến đấu trong nước ». Theo giám đốc UHRP, « cần đặt vấn đề người Duy Ngô Nhĩ trong bối cảnh Trung Quốc », để thấy rằng, đối với họ nhà độc tài « al-Assad không phải kẻ thù, mà kẻ thủ của họ chính là Bắc Kinh ».
Số phận 400 người tỵ nạn Duy Ngô Nhĩ tại Thái Lan vẫn chưa được quyết định. Ngày 27/03/2015, tư pháp Thái sẽ ra phán quyết về gia đình 17 người đang bị tạm giữ. Đây là những người được Thổ Nhĩ Kỳ cấp hộ chiếu vì lý do nhân đạo.
« Thời kỳ hoàng kim của luyện kim Trung Quốc đã chấm dứt »
Vẫn liên quan đến Trung Quốc, sự kiện thép Trung Quốc bị Châu Âu áp thuế chống phá giá là chủ đề chính của nhiều báo. Theo Les Echos, đối với các nhà sản xuất Châu Âu đây là vấn đề sống còn, đối diện với quốc gia vô địch thế giới về xuất khẩu thép. Phụ trương kinh tế Le Figaro giải thích nguồn gốc của việc thép Trung Quốc giá rẻ tràn ra thị trường thế giới là do thị trường trong nước bão hòa, với nhu cầu nội địa sụt giảm (-3,4%) riêng trong năm ngoái. Về chủ đề này, Le Figaro nhận định « Thời kỳ hoàng kim của luyện kim Trung Quốc đã chấm dứt », do đặc phái viên gửi về từ Handan (tỉnh Hồ Bắc), thủ phủ của ngành luyện kim Trung Quốc. Riêng tại Handan, 200.000 việc làm của thành phố 1 triệu dân này bị đe dọa, do xuất khẩu thép sụt giảm.
Bí ẩn bao trùm vụ rớt máy bay Germanwings
Bí ẩn xung quanh nguyên nhân của vụ một máy bay của hãng hàng không Đức Germanwings bị rớt khiến 150 hành khách và phi công thiệt mạng cách nay hai hôm, tiếp tục là chủ đề chính của nhiều báo Pháp. Le Monde chạy trên trang nhất hàng tựa « Xúc động Châu Âu về một tai nạn không được giải thích ». Theo tờ báo, mọi giả thuyết về tai nạn đều cần được xem xét. Các nhà điều tra sẽ giải mã hộp đen các âm thanh được ghi lại vừa được tìm thấy, để hiểu được những gì xảy ra trong thời gian 8 phút máy bay rơi.
Le Figaro có hồ sơ « Những giọng nói trong hộp đen, một thách đố ». Theo Le Figaro, kết luận của các chuyên gia về sẽ phải được đưa ra trong ngày hôm nay. Trong khi đó, Libération dẫn lời giám đốc của Văn phòng điều tra và phân tích an ninh hàng không dân sự BEA, theo đó « vẫn còn quá sớm để rút ra một kết luận nhỏ về những gì xảy ra ». Theo các chuyên gia cần nhiều tháng, thậm chí nhiều tuần mới có thể chuyển được hết các dữ liệu âm thanh thành chữ viết và đặt lại chúng vào diễn biến của chuyến bay. Les Echos cũng cùng chung nhận định qua bài « Màn sương bí ẩn quanh vụ rớt máy bay Germanwings dày thêm ở khởi điểm cuộc điều tra ».
Báo Les Echos có bài ghi nhận « Mười một tuần sau vụ ‘‘Hebdo’’, cả Châu Âu chụm lại trong tang tóc ». Les Echos đặc biệt chú ý đến đau thương bao phủ thị trấn nhỏ Hal-tern-am-See, nơi 16 học sinh và hai giáo viên có mặt trong số các nạn nhân của chuyến bay xấu số... « Đức : Thị trấn Haltern với ‘‘ngày đen tối nhất’’ » là một phóng sự của Le Figaro.
Tựa lớn trang nhất Les Echos hôm nay là Tổng thống« Hollande đối mặt với thách thức của một sự phục hồi kinh tế, nhưng thất nghiệp không giảm », ghi nhận một tình trạng đặc biệt của nền kinh tế Pháp trong tháng hai vừa qua
. Libya, một đe dọa cận kề Châu Âu
« Libya, một đe dọa với Châu Âu » là tựa đề bài xã luận của Le Monde. Tờ báo dành nhiều trang cho chủ đề Libya, đặc biệt với cuộc phỏng vấn tướng Khalifa Haftar, lãnh đạo quân đội của chính phủ Libya được quốc tế công nhận, với hàng tựa « Chúng tôi ở đây để cứu Libya ». Hiện tại, hai bên xung đột chính tại Libya đang có cuộc đàm phán dưới sự bảo trợ của Liên Hiệp Quốc tại Maroc, với hy vọng chấm dứt cuộc nội chiến kéo dài kể từ khi chế độ của đại tá Kadhafi sụp đổ.
Bài phỏng vấn của Le Monde nhấn mạnh đến thái độ triệt để đối kháng với lực lượng vũ trang đối lập của tướng Khalifa Haftar, mà theo ông họ chỉ có lựa chọn hoặc hạ vũ khí, hoặc rời nước. Thái độ này khiến nhiệm vụ môi giới đàm phán của đặc phái viên Liên Hiệp Quốc Bernadio Leon trở nên hết sức khó khăn. Bài xã luận của Le Monde lưu ý, ngoài hai phe chính trong cuộc nội chiến, sự xuất hiện mới đây của một chi nhánh của tổ chức Nhà nước Hồi giáo khiến cuộc chiến tại Libya có tác động trực tiếp đến Châu Âu. Le Monde dẫn sự kiện gần đây, khi một tàu chiến Ý bất ngờ bị bắn, súng bắn ra từ một thuyền chở người di cư bất hợp pháp, rất có thể nằm dưới sự kiểm soát của quân thánh chiến.
Câu hỏi Le Monde đặt ra là việc phe thánh chiến kiểm soát được vùng bờ biển Libya, và liên tục đưa hàng ngàn người nhập cư lậu vào nước Ý, sẽ có « những hệ quả an ninh và chính trị nào đối với Châu Âu ». Lối thoát hiện nay, theo xã luận Le Monde, là « các thành phần ôn hòa trong hai chính phủ đang đối đầu tại Libya phải tìm được tiếng nói chung, nếu không muốn Libya trở thành một vùng đất thuộc tổ chức Nhà nước Hồi giáo ».
Lục quân Pháp tăng quân để đối phó với khủng bố trong nước
Đối sách của Pháp trước khủng bố là tít chính của Le Figaro : « Pháp củng cố quân đội trước đe dọa từ bên trong ». Tờ báo cho biết, sau nhiều năm giảm quân số, lục quân Pháp dự kiến sẽ tuyển nhiều hơn 11.000 binh sĩ so với dự kiến cho đến 2017, với tổng số 77.000 quân nhân. Đây là một sự kiện quan trọng đối với nước Pháp, vì kể từ cuộc chiến Algeri đến nay, số lượng binh sĩ tại ngũ không ngừng giảm xuống. Con số gia tăng nói trên gần trùng với số lượng binh sĩ 10.500 người đã được triển khai khắp nước Pháp trong chiến dịch Sentinelle, sau các khủng bố tại Paris hồi tháng 1/2015.
Thủ tướng Israel chiến thắng nhờ chuyên gia truyền thông
Về thời sự quốc tế, Israel tiếp tục là một tâm điểm. « Tân Thủ tướng Netanyahou đang mặc cả để lập chính phủ » trong bối cảnh « Vụ (tình nghi) gián điệp làm lộ ra những bất đồng giữa Israel và Washington » là hai hàng tít chính của trang quốc tế Le Figaro. Phía Israel phủ nhận đã đánh cắp thông tin về các đàm phán hạt nhân giữa Hoa Kỳ và Iran, để cản trở một thỏa thuận chung cuộc. Trên thực tế, « kể từ khi Tel Aviv biểu thị sự bất đồng đối với thỏa thuận mà họ xem là quá lợi cho Teheran, Washington bắt đầu bí mật cao độ về những gì liên quan đến thương lượng ».
Le Monde quan tâm đến « Hậu trường của cú ‘‘ngoặt sang hữu’’của ông Netanyahou », người đã thành công trong việc đảo ngược tình thế ngoạn mục trước ngày bầu cử, khi mà đảng cánh hữu của Thủ tướng mãn nhiệm được đánh giá là sẽ về sau. Tờ báo nhấn mạnh đến chiến dịch tranh cử « hiệu quả đáng sợ » ngay trước ngày bầu cử của ông Netanyahou, với thủ lĩnh là một chuyên gia truyền thông nổi tiếng thế giới Aron Shaviv, từng phục vụ trong binh chủng thiết giáo và tình báo quân sự Irael.
« Diễn đàn quốc tế » đầu tiên của các nhóm tân phát xít Châu Âu-Nga
Nỗ lực liên minh giữa « các lực lượng phát xít mới Châu Âu và Nga » trong một « diễn đàn quốc tế » đầu tiên, được tổ chức tại St Petersboug, là một chủ đề khác được Le Monde đặc biệt chú ý trong bài « Phe cực hữu bày tỏ sự ủng hộ đối với Kremli ». Tham gia vào hội nghị quốc tế của « những người bảo thủ », có các đại diện của đảng phát xít mới Bình minh vàng Hy Lạp, lãnh đạo đảng phát xít Ý Roberto Fiore, nghị sĩ Đức cực hữu Udo Voigt, hay người chủ trương chủng tộc da trắng ưu việt Jared Taylor, công dân Mỹ... Nhà tổ chức sự kiện này là đảng chính trị Nga Rodina (Tổ quốc), vốn có lập trường ủng hộ Tổng thống Putin. Các nhân vật trung tâm của sự kiện này là nhiều chiến binh tình nguyện từng đứng về phe nổi dậy, chiến đấu tại miền đông Ukraina.
Thông tín viên Le Monde tại Matxcơva ghi nhận, cho đến giờ các nhóm cực hữu Nga có lập trường chống chính quyền triệt để, nhưng trong thời gian gần đây các lực lượng này có xu hướng xích gần lại các đảng phái thân Kremli. Báo cáo của hiệp hội Sova, chuyên nghiên cứu về các phong trào này, được công bố ngày 24/03, ghi nhận sự chuyển hướng này, với dự báo có thể gây ra « những cạnh tranh nguy hiểm ».
Theo nhiều phương tiện truyền thông, sự có mặt của các thành phần thân phát xít trong hội nghị quốc tế này có thể gây khó cho chính quyền Nga. Matxcơva có thể đã mong muốn có các vị khách dễ chấp nhận hơn trong con mắt họ, ví dụ như lãnh đạo đảng cực hữu Pháp Marine Le Pen. Hội nghị rầm rộ nói trên, Le Monde bình luận, « tương phản hoàn toàn với các phát ngôn chính thức của Matxcơva, không ngừng mô tả chính quyền Kiev như là một tập đoàn độc tài quân sự và các quân nhân Ukraina như ‘‘phát xít’’ ». Theo hiệp hội Sova, phát biểu của một số nhóm cực hữu Nga không khác lắm với quan điểm của « truyền hình chính thức » nước Nga
Ngày 10/03 và ngày 11/03/2015, tình hình tôn giáo ở Việt Nam được thảo luận tại Hội đồng nhân quyền Liên Hiệp Quốc, ở Genève, nhân một báo cáo của chuyên gia đặc biệt của Liên Hiệp Quốc về tự do tôn giáo, giáo sư Đức Heiner Bielefeldt. Báo La Croix có bài « Liên Hiệp Quốc xem xét tình hình tự do tôn giáo tại Việt Nam » giới thiệu sơ bộ để công chúng rộng rãi hiểu về nội dung chính của báo cáo, cách thức thực hiện bản báo cáo và tác động có thể của bản báo cáo.
Ông Heiner Bielefeldt, báo cáo viên đặc biệt của Liên Hiệp Quốc về tôn giáo hoặc tín ngưỡng (ảnh UN/Paulo Filgueiras)
Hiện tại, báo cáo chưa được công bố chính thức, tuy nhiên ngày 01/03,"trang mạng vietnamupr" , của một nhóm các nhà bảo vệ nhân quyền Việt Nam đã công bố văn bản dịch qua tiếng Việt. Cơ quan truyền thông của Phái bộ truyền giáo Paris MEP cũng dịch một phần chính báo cáo.
Tài liệu nói trên đưa ra một mô tả phong phú về hệ thống pháp lý về tự do tôn giáo và tín ngưỡng hiện tại ở Việt Nam. Mặc dù các tôn giáo có khả năng thể hiện sự tự trị của mình, nhưng các quyền tự do tôn giáo « bị xâm hại một cách không thể phủ nhận được, do các biện pháp độc đoán, các đe dọa, và một áp lực thường trực ». Để biện minh cho việc đàn áp chính quyền viện ra các nguyên tắc như « đoàn kết dân tộc hay trật tự công cộng ».
Phái đoàn điều tra của chuyên gia của Liên Hiệp Quốc về tự do tôn giáo đã tới Việt Nam làm việc hồi cuối tháng 8/2014, được phép đi khắp cả nước, nhưng một số nơi họ bị cấm vào, đặc biệt là Tây Nguyên, hay An Giang. Nơi mà nhiều người đoàn muốn gặp « bị công an quản thúc, bị đe dọa, bạo hành hay ngăn chặn ».
Theo Tổng biên tập tờ Giáo hội Châu Á (Eglises d’Asie), được Le Croix dẫn lời, bản cáo này sẽ không mang lại thay đổi gì lớn cho đời sống tôn giáo tại Việt Nam, tuy nhiên « Việt Nam cần đến sự hậu thuẫn quốc tế đối mặt với Trung Quốc », chính vì thế bản báo cáo chắc chắn sẽ được một số giới chức Việt Nam nghiên cứu kỹ lưỡng. Vả lại, cũng theo La Croix, trước cuối năm nay, chính quyền Việt Nam sẽ ra một luật mới về tôn giáo, được hứa hẹn sẽ có một số tiến bộ so với pháp lệnh đang có hiệu lực.
Bắc Kinh muốn độc quyền chống ô nhiễm
Liên quan đến Trung Quốc, Le Monde có bài phân tích rất đáng chú ý về chính sách của Bắc Kinh đối với vấn đề môi trường và truyền thông, có tựa đề « Trung Quốc muốn độc quyền chống lại mây bụi ». Thông tín viên của Le Monde tại Thượng Hải vạch rõ thái độ hai mặt của Bắc Kinh, một mặt tỏ ra lắng nghe sự lo ngại của dân chúng, nhưng mặt khác làm mọi thứ để dập tắt những tiếng nói muốn chất vấn chính quyền trong vấn đề này.
Cụ thể là cùng một lúc với việc Quốc hội Trung Quốc thảo luận về nạn ô nhiễm và ông Tập Cận Bình tuyên bố sẽ thẳng tay trừng phạt những thủ phạm gây ô nhiễm, thì trên mạng internet tại Trung Quốc, một bộ phim tài liệu về mây bụi của nhà báo Chai Jing – được truy cập hàng trăm triệu đợt – đã bất ngờ bị xóa bỏ. Theo Le Monde, Bắc Kinh tiến hành cuộc thanh lọc internet, cho dù nội dung của cuốn phim tài liệu về môi trường không trực tiếp đụng đến chính sách của Nhà nước Trung Quốc.
Cũng cần nhắc lại việc chính quyền Trung Quốc vừa có một loạt cam kết giảm ô nhiễm, như giảm tiêu thụ than hàng năm từ 80 triệu tấn năm 2017 đến 160 triệu tấn năm 2020. Than trong hiện tại chiếm 2/3 tổng năng lượng Trung Quốc tiêu thụ. Theo nhận xét của một giới chức ngành năng lượng Trung Quốc, việc giảm bớt lượng than tiêu thụ trong thời gian qua tại Trung Quốc là hệ quả trước hết của việc tăng trưởng kinh tế sụt giảm, tuy nhiên chính sự bất bình của dân chúng trước tình trạng ô nhiễm trầm trọng đã đẩy nhanh quá trình này. Mà sự nổi giận của người dân mới chính là điều mà chính quyền lo ngại nhất.
Vẫn về Châu Á, nhân bốn năm thảm họa động đất-sóng thần phá hủy nhà máy hạt nhân Fukushima, báo Libération có phóng sự « Fukushima, những người tẩy rửa phóng xạ », mô tả những hệ quả khó giải quyết của các chất thải phóng xạ bất chấp nhiều nỗ lực lớn của chính quyền.
Giả thuyết Tchetchenia trong vụ giết Nemtsov : Đối lập nghi ngờ Kremli tung hỏa mù
Về vụ sát hại nhà đối lập Nga gây chấn động quốc tế, La Croix có bài « Cảnh sát Nga hướng về Tchetchenia, sau vụ ám sát Boris Nemtsov », mô tả diễn biến mới với việc cảnh sát Nga bắt năm nghi phạm người Tchechenia, trong đó một người tuyên bố tham gia sát hại ông Nemtsov, theo cơ quan điều tra. Tuy nhiên, những người đối lập quyết liệt nhất chống Putin nghi ngờ rằng giả thuyết người Tchetchenia trả thù ông Nemtsov vì những báng bổ với đạo Hồi, liên quan đến vụ tờ báo biếm họa Pháp Charlie Hebdo, là một thủ đoạn của điện Kremli tung hỏa mù để thoái thác trách nhiệm.
Theo La Croix, giả thuyết nói trên là khó tin vì không liên quan đến con người Nemtsov. Một nhà hoạt động nhân quyền nhấn mạnh B. Nemtsov chưa bao giờ có lời lẽ tiêu cực về đạo Hồi. Bên cạnh đó, người phát ngôn hiệp hội Nước Nga – Tự do Alexis Propokiev tố cáo sự không minh bạch cuộc điều tra, khi cảnh sát không trưng ra bất cứ yếu tố nào cho thấy các động cơ hay người chỉ đạo vụ ám sát này.
Dự luật cận tử Pháp : Lựa chọn khó khăn giữa trợ giúp tự sát và trị liệu thô bạo
Trở lại với cuộc tranh luận về dự thảo luật về giai đoạn cận tử tại Pháp, theo Le Figaro, rất nhiều tiếng nói cất lên chỉ trích dự luật do hai dân biểu đảng Xã hội cầm quyền, và đảng đối lập UMP đồng soạn thảo, với những lời nặng nề như « đạo đức giả », « nguy hiểm » (bài « Cuối đời : cuộc tranh luận gay go tại Quốc hội »). Tờ báo thiên hữu dẫn lời của một nhà tranh đấu lên án đây là một luật của nghị sĩ cánh hữu nhưng đi theo cánh tả. Bài « Hollande cố tìm đồng thuận » chỉ ra rằng Tổng thống Pháp phải đối mặt với những đối kháng rất lớn, những lập trường cực đoan về nhiều phía, khi ông tìm cách « làm thay đổi quan niệm, thái độ và các thực hành » vốn có trong xã hội Pháp về vận mệnh cuộc đời của những người mắc bệnh tật hiểm nghèo không có cách chữa khỏi.
Về chủ đề này, Le Monde có hồ sơ « Luật cuối đời : bốn điểm gây tranh luận ». Một trong những nội dung chính của dự luật cận tử là đề xuất sử dụng thuốc giảm đau cường độ mạnh và liên tục cho đến khi người bệnh từ giã cõi đời (sédation profonde et continue jusqu’au décès). Phía phản đối thì cho rằng đây thực chất là một thuốc độc giết người trá hình, một biện pháp để thực thi điều mà nhiều người gọi là trợ tử hay « an tử ». Trong khi đó, những người ủng hộ thì giải thích trên thực tế biện pháp dùng thuốc giảm đau như vậy đã được Ủy ban nhà nước Pháp về y tế cho phép từ năm 2010, và đây chính là một giải pháp trung đạo, không rơi vào trị liệu thô bạo dù hết hy vọng, hay trợ giúp tự sát.
Để độc giả có thể hiểu được nhiều luồng quan điểm khác nhau, mục thảo luận của Le Monde giới thiệu bốn tiếng nói tiêu biểu, của chuyên gia về đạo đức y học, của đại diện các tôn giáo, của các bác sĩ chuyên khoa và đặc biệt là tuyên bố của nhóm các cựu chủ tịch của Tổ chức chăm sóc bệnh nhân trong giai đoạn cuối đời của Pháp. Ý kiến của chuyên gia đạo đức y học và đại diện các tôn giáo nhấn mạnh tính chất vô cùng thiêng liêng, quý giá của sự sống con người, và việc chăm sóc chu đáo một con người trong giai đoạn cuối đời là điều « làm nên nền tảng của sự gắn kết của xã hội con người chúng ta », không thể thu hẹp công việc này chỉ vào trong cách làm cho người bệnh có một cái chết an lành về y học.
Trong khi đó, tuyên bố của nhóm các cựu chủ tịch của Tổ chức chăm sóc bệnh nhân trong giai đoạn cuối đời của Pháp, với tựa đề « Cuối cùng, người bệnh sẽ nằm ở trung tâm của các quyết định », đặc biệt nhấn mạnh đến ưu điểm của dự luật đang được thảo luận tại Quốc hội. Một mặt, vừa nỗ lực giảm đau đớn tối đa cho người bệnh, từ chối lối trị liệu thô bạo bằng mọi giá, mặt khác, từ chối lựa chọn chủ động kết liễu cuộc đời. Theo các bác sĩ Tổ chức chăm sóc bệnh nhân trong giai đoạn cuối đời, việc cụ thể phải làm hiện nay là « các tổ chức chuyên môn liên quan cần được đặt hàng để phối hợp làm việc với nhau, nhằm thảo ra các hướng dẫn chăm sóc mới, đối với các bệnh nhân trong giai đoạn cuối đời ».
Người thanh thản tự sát, người quyết sống dù tuyệt vọng
Cũng trong hồ sơ này, báo Le Monde có một phóng sự cảm động, kể lại việc một bệnh nhân ung thư di căn người Pháp, đã quyết định tự chọn con đường từ giã cuộc đời bằng thuốc độc, tại Thụy Sĩ. Bà Fabienne Bidaux đã ra đi « thanh thản, bình yên với nụ cười trên môi », trong vòng tay của những người thân yêu. Một người bạn nhận xét « bà ấy đã ra đi như vậy, đúng như bà mong muốn ».
Theo Libération, về luật cận tử, rất nhiều nghị sĩ đảng Xã hội đã có quan điểm mạnh hơn, với một đề nghị sửa đổi dự thảo. Bài « Giảm đau, giải pháp ít được đồng thuận » cho biết, mặc dù giải pháp « gần như chấp nhận việc trợ tử » này chắc chắn sẽ không được thông qua, vì không đủ túc số, nhưng đã có đến gần 130 dân biểu xã hội ký tên, và sửa đổi này cũng có thể nhận được sự ủng hộ của nhiều nghị sĩ đảng môi trường, đảng cấp tiến và kể cả đối lập.
Về chủ đề này, Le Figaro dẫn một số ý kiến cảnh báo luật cho phép dùng thuốc giảm đau mạnh và liên tục có thể khiến mạng sống của một số bệnh nhân hiểm nghèo, nhưng chưa đến mức tử vong, bị tước đoạt « một cách lạnh lùng » bởi những người phụ trách điều trị. Le Figaro dẫn ra trường hợp Cyrille Jeanteur, đứng trước tình trạng cập kề cái chết sau tai nạn ô tô năm 1997. Nhờ sự can thiệp của người vợ là bác sĩ, bất chấp ý kiến của các nhà điều trị, ông vẫn còn sống cho đến nay.
Trang nhất các báo Pháp
Xung đột tại Tây Phi có xu hướng gia tăng với việc lực lượng Hồi giáo Boko Haram tuyên bố trung thành với tổ chức Nhà nước Hồi giáo. « Boko Haram, một bước ngoặt » là tựa lớn và ảnh trang nhất của Le Monde. Tờ báo cho biết hai lực lượng thánh chiến Hồi giáo bắt đầu liên kết với nhau đúng vào lúc liên quân Nigeria với các láng giềng Tchad, Niger và Cameroun mở chiến dịch lớn chống lại lực lượng vũ trang Hồi giáo địa phương này. Hình ảnh chính trên trang nhất trên Le Figaro cũng về bạo lực tại Châu Phi, nhưng ở Libya, với dòng tựa "Libya : Nhà nước Hồi giáo tìm cách xâm chiếm các cơ sở dầu mỏ".
Căng thẳng giữa Bruxelles và Hy Lạp trước khi hai bên đạt được thỏa thuận về triển hạn kế hoạch trợ giúp là chủ đề lớn của Libération qua hồ sơ trang nhất « Hy Lạp-Châu Âu. Lịch sử bí mật của một cuộc đọ sức ». Le Figaro thì dành tâm điểm chú ý cho vấn đề nợ công của Pháp « Thâm hụt : Gọng kìm của Bruxelles siết chặt nước Pháp ». Báo kinh tế Les Echos chú ý đến « Kế hoạch (tái cấu trúc) mới của hãng hàng không Air France », kế hoạch từ nay đến 2020 của Air France là san bằng khoảng chênh lệch về giá với các hãng đối thủ, hiện nay đang ở mức từ 20% đến 40%. Trong khi đó tờ báo cộng sản l’Humanité hướng cái nhìn về cuộc bầu cử hàng tỉnh cuối tháng với tựa lớn « Vals-de-Marn, những lựa chọn cấp tiến khiến cánh hữu bực bội ». Vals-de-Marns, một trong số rất ít địa phương hiện còn do đảng Cộng sản nắm, có thể ngả về hữu sau cuộc bầu cử tới.
Cuộc thảo luận về dự luật liên quan đến giai đoạn cuối đời tại Quốc hội Pháp hôm nay và ngày mai là chủ đề lớn được hầu hết các báo chú ý. « Luật về giai đoạn cận tử phải tìm thấy một sự cân bằng thực sự » là hàng tựa trên trang nhất của báo Công giáo La Croix. Cũng La Croix có bài xã luận « Một bộ luật bị kháng cự ». Le Figaro có hồ sơ trang nhất « Luật về giai đoạn cuối đời chia rẽ nội bộ cánh tả và cánh hữu ». Báo Libération thì có bài « Cuối đời : Các dân biểu bị cái chết của thân nhân ám ảnh ». Le Monde chạy hàng tựa chính trên trang nhất : « Người Thiên chúa giáo, Do thái giáo, Hồi giáo : lời kêu gọi của các tôn giáo chống lại luật về giai đoạn cuối đời ». Tờ báo dành nhiều trang cho các nhận định, tranh luận từ nhiều phía về chủ đề hết sức nhạy cảm này.
"...Nhờ lời khai của Anh Ngoc Nguyên, mà các nhà điều tra Mỹ đã phát hiện rằng, ngân hàng HSBC không chỉ chứa chấp các tài khoản của những kẻ buôn lậu ma túy, mà còn làm trung gian rửa tiền buôn vũ khí, kim cương cho cả một đường dây tội ác quốc tế rộng lớn, đặc biệt trong đó có đường dây buôn vũ khí Israel có liên hệ với Al-Qaida, hay một cartel Mêhicô..."
Le Monde có phóng sự điều tra đáng chú ý mang tựa đề « Tổ hợp tội ác », thuật lại nhiều thủ đoạn rửa tiền, buôn lậu ma túy của băng nhóm người gốc Việt, có tài khoản tại ngân hàng HSBC Thụy Sĩ. Qua đầu mối này, các nhà điều tra phát hiện ngân hàng HSBC làm trung gian rửa tiền buôn vũ khí, kim cương cho cả một đường dây tội ác quốc tế rộng lớn, đặc biệt trong đó có đường dây buôn vũ khí Israel có liên hệ với Al-Qaida, hay một cartel Mêhicô.
Một vụ bắt giữ đột xuất hồi 2004 tại một vùng ngoại ô Atlanta – nhờ thông tin nghe lén điện thoại - cho phép cảnh sát Mỹ bắt được hơn 400.000 đô la tiền bán ma túy tổng hợp tại các thành phố miền đông Hoa Kỳ, trong cốp xe của một người gốc Việt tên Jenny Nguyễn. Mười ngày sau vụ bắt giữ, cảnh sát mở chiến dịch bắt giữ khoảng 130 người, phanh phui được một mạng lưới buôn ma túy lớn tại 18 thành phố Hoa Kỳ.
Số tiền thu được trong xe hơi của Jenny Nguyễn đáng ra đã được chuyển về các tài khoản của HSBC ở Genève, Thụy Sĩ. Các tài khoản này thuộc về hai chủ nhân, một có tên Việt, Anh Ngoc Nguyen, trú tại Canada. Chính thông qua các quan hệ làm ăn này, mà cơ quan điều tra chống ma túy Mỹ (DEA) phát hiện ra mạng lưới mua kim cương từ bên ngoài để chuyển về bán tại Việt Nam. Cũng từ đó, cảnh sát lần ra mạng lưới rửa tiền quy mô khoảng 5 triệu đô la/tháng, theo FBI, mà đứng đầu là Thi Phuong Mai Le, một phụ nữ Việt Nam 38 tuổi, có biệt danh « Ong chúa ».
Nhờ lời khai của Anh Ngoc Nguyên, mà các nhà điều tra Mỹ đã phát hiện rằng, ngân hàng HSBC không chỉ chứa chấp các tài khoản của những kẻ buôn lậu ma túy, mà còn làm trung gian rửa tiền buôn vũ khí, kim cương cho cả một đường dây tội ác quốc tế rộng lớn, đặc biệt trong đó có đường dây buôn vũ khí Israel có liên hệ với Al-Qaida, hay một cartel Mêhicô.
Cuộc điều tra kéo dài đến 2011. Ngày 23/02/2011, Bộ Tài chính Mỹ đã đưa tên của Shimon Yelinek – một trùm buôn lậu vũ khí Israel, nguyên cố vấn an ninh của một nhà độc tài Congo – vào đầu danh sách đối tượng trừng phạt quốc tế, do liên hệ với một tập đoàn mafia Mêhicô có ảnh hưởng bậc nhất. Hiện tại ngân hàng HSBC từ chối trả lời các câu hỏi của Le Monde. Còn luật sư của người bị cảnh sát Mỹ điều tra đã phủ nhận mọi liên hệ với Anh Ngoc Nguyen. Theo Le Monde, Shimon Yelinek có thể đang sống yên bình tại Israel với vợ và các con.
Luân Đôn : Nơi trú ẩn của tiền ăn cắp
Cũng liên quan đến nạn rửa tiền, phụ trương Le Monde có bài « Khi tiền bẩn được đầu tư vào nhà cửa sang trọng tại Luân Đôn », mô tả thực trạng thủ đô Anh Quốc đã trở thành « nơi trú ẩn của tiền ăn cắp từ khắp nơi trên thế giới ». Phóng viên Le Monde nêu con số (của Land Registry) hơn 40.000 biệt thự tại thủ đô nước Anh, với diện tích khoảng 6 km² được các công ty ma mua lại. Những khu nhà ở sở hữu của các công ty có nguồn gốc bất minh cũng phần lớn không người ở.
Viễn cảnh kinh tế Trung Quốc trước kỳ Quốc hội
« Tăng trưởng, ngân sách, đồng tiền : Trung Quốc đang chờ đợi những sức bật mới » là hồ sơ trang thế giới của báo kinh tế Les Echos, nhân việc Quốc hội Trung Quốc khai mạc hôm nay. Les Echos ghi nhận hơn bao giờ hết, giới quan sát về Trung Quốc theo dõi sát các động thái cải cách của Thủ tướng Trung Quốc được thể hiện qua kỳ họp Quốc hội lần này, trong bối cảnh tỷ lệ tăng trưởng của Trung Quốc ở mức thấp nhất từ 25 năm nay. Đa số nhà quan sát dự báo Bắc Kinh sẽ chấp nhận hạ tỷ lệ tăng trưởng Nhiều người dự đoán Thủ tướng Trung Quốc phải có các tuyên bố khuyến khích các gia đình tăng cường tiêu thụ, mà một trong những biện pháp để thúc đẩy tiêu thụ là cải cách nông nghiệp, với tiêu điểm là để cho người nông dân có quyền chuyển nhượng đất không qua Nhà nước.
Niềm tin tự tin Trung Quốc
Trả lời phỏng vấn của Les Echos về chủ đề Trung Quốc trong quan hệ khu vực, bà Alice Ekman, một chuyên gia về Trung Quốc (Viện quan hệ quốc tế Pháp Ifri), nhấn mạnh đến « sự tự tin không bờ bến » tại Trung Quốc hiện nay về « khả năng chuyển đổi sức hấp dẫn kinh tế của thành trọng lượng địa chính trị », ví dụ qua sáng kiến « con đường tơ lụa mới » tại vùng Trung Á. Nhà nghiên cứu Pháp nhắc lại thực tế, chính bà Hillary Clinton, nguyên Ngoại trưởng Mỹ, là người đầu tiên đã đưa ra sáng kiến này vào năm 2011 để giúp Afghanistan hội nhập khu vực. Bắc Kinh đã nhanh chóng chớp lấy ý tưởng nói trên và tự khẳng định như là người dẫn dắt sáng kiến. Với các dự án cơ sở hạ tầng và phát triển khu vực, Trung Quốc muốn thoát khỏi « tình trạng tương đối bị cô lập tại vùng Châu Á- Thái Bình Dương ».
Hạm đội Trung Quốc qua góc nhìn tàu Charles-de-Gaule
Trên thực tế, sức mạnh của Trung Quốc đang vươn xa khỏi khu vực Châu Á-Thái Bình Dương. Le Figaro có bài phóng sự « Qua cặp ống nhòm của thuyền trưởng ». Tham gia chiến dịch không kích chống lại tổ chức Nhà nước Hồi giáo tại Irak, thuyền trưởng tàu sân bay Charles-de-Gaule của Pháp lần đầu tiên có dịp đối mặt trực tiếp với hạm đội 16 của hải quân Trung Quốc. Le Figaro nhắc lại, về số lượng hải quân Trung Quốc với 400 chiến hạm đang trên đà vươn lên thứ hai thế giới, vượt mặt nước Nga trong những năm tới. Thỏa thuận với tiểu quốc Djibouti bên bờ vịnh Aden cho phép Trung Quốc xây dựng căn cứ hải quân ngay tại cửa ngõ vào Địa Trung Hải. Le Figaro cũng đồng thời lưu ý sự trỗi dậy của hải quân Nga và Ấn Độ tại một khu vực mà Phương Tây « đang để trống ».
Chiến dịch tử hình của nhà cải cách Indonesia « Jokowi »
Vẫn liên quan đến Châu Á, nhiều báo Pháp dõi theo không khí căng thẳng xung quanh việc Tổng thống Indonesia khăng khăng thi hành án tử hình với các tội phạm ma túy, bất chấp áp lực và khẩn cầu. Libération có bài « Tại Indonesia, ‘‘Jokoko’’ thi hành kế hoạch hành quyết ». Tờ báo thiên tả bày tỏ sự thất vọng đối với vị Tổng thống mà nhiều người đã tin tưởng là « nhà cải cách ».
Libération lên án thái độ mâu thuẫn của Tổng thống Indonesia, một mặt kiên quyết thi hành án tử đối với các tội phạm người nước ngoài, vì cho rằng việc này thuộc « chủ quyền quốc gia », mặt khác lại kêu gọi khoan hồng đối với 229 công dân Indonesia bị tư pháp nhiều nước kết án tử hình. Tony Iommi, một nghệ sĩ guitare Úc nổi tiếng, cũng viết thư ngỏ gửi Tổng thống Widodo, người hâm mộ hard-rock, nhưng vô ích. Theo Libération, quyết định của ông Widodo xuất phát từ tình thế chính trị trong nước, trừng phạt tội phạm ma túy là biện pháp để chính trị này gia tăng ảnh hưởng. Trong khi mà, theo Cơ quan kiểm soát ma túy quốc tế, án tử hình « không có hiệu quả » trong việc ngăn chặn ma túy.
Cái chết của nhà đối lập Nemtsov đặt ra câu hỏi lớn
Thời sự nước Nga với đám tang của nhà đối lập Nemtsov tiếp tục được báo Pháp theo sát. Le Monde có bài đáng chú ý « Nước Nga theo quan điểm tự do chôn cất Nemtsov và những hy vọng của mình » (La Russie libérale enterre Nemtsov et ses espoirs). Nhớ về Nemtsov, Le Monde dựng lại số phận của những nhà cải cách Nga theo quan điểm tự do, mà rất nhiều người trong số họ bị quy là « gián điệp nước ngoài ». Cũng có nhiều nhà đối lập cũ chọn đứng về phía Putin. Tuy nhiên, cái chết của Nemtsov đã khiến một số người trong họ giật mình thức tỉnh, như Alexei Koudrine – cựu Bộ trưởng Tài chính của Putin, hay Mikhail Kassianov – Thủ tướng của Putin nhiệm kỳ Tổng thống 2000-2004…
Một cuộc thăm dò dư luận vài ngày trước vụ ám sát cho thấy 58% người Nga cho rằng nước Nga cần có đối lập, nhưng chỉ có 15% « có thiện cảm » hay « ít nhiều thiện cảm » với đối với bốn nhà đối lập tiêu biểu hiện nay, trong đó có người vừa bị ám sát và cựu Thủ tướng Kassianov. Về điều này, nhà chính trị học Alexei Malachenko – trung tâm nhân quyền Carnergie nhấn mạnh hiện tượng nhiều nhà đối lập cũng bị quy là gián điệp, giống như những người theo Trotski tại Liên Xô trong những năm 1930, ông nhận xét : « Đó là một bi kịch, nhưng điều này gắn liền với nền văn hóa chính trị của nước Nga. Chúng tôi tin rằng một thế hệ lãnh đạo chính trị mới đang đến, nhưng trên thực tế, chỉ có từ 20 đến 25% dân chúng đã Âu hóa, còn đa số không thay đổi. Chúng tôi đang sống trong một pháo đài, xung quanh toàn là kẻ thù ».
Kể từ sau vụ ám sát, nhiều tiếng nói cất lên kêu gọi những nhà hoạt động theo quan điểm tự do liên kết lại trong hàng ngũ đối lập. Tại sao không thể lập ra một đối lập theo quan điểm tự do ? Đó là nỗi ám ảnh lớn chưa có câu trả lời. Le Monde kết luận.
Sách mới : « Trong đầu Tổng thống Putin »
Vẫn liên quan đến nước Nga, báo Libération giới thiệu cuốn sách mới ra mắt « Trong đầu Tổng thống Nga Putin » của Michel Eltchaninoff, thạc sĩ Triết học, chuyên gia về Dotstoievski (trợ lý Tổng biên tập tờ Philosophie Magazine của Pháp). Nhà điểm sách của Libération ghi nhận Tổng thống Nga không phải là một nhà ý thức hệ, nhưng ông Putin có một tư tưởng. Tư tưởng của ông chịu ảnh hưởng mạnh của nhà triết học Nga Ivan Iline, một người có lập trường siêu bảo thủ, một người chống chủ nghĩa phát xít vì tính chất phản tôn giáo của nó, nhưng cũng là người bảo vệ cho bạo lực của Nhà nước, ủng hộ những lãnh đạo độc tài như Franco. Hàng loạt ý tưởng của Putin có thể được tìm thấy trong di sản của Ivan Iline, như « sứ mạng lịch sử của người Nga chống lại sự thù địch nghìn năm của Phương Tây », « vai trò của người cầm lái dân tộc trong một nền dân chủ », « tầm quan trọng của tư tưởng bảo thủ »…
« Các ý tưởng chắp vá của ông Putin đã trở thành hình mẫu đối với tất cả các lực lượng cựu hữu dân tộc chủ nghĩa và bài Châu Âu », nhà điểm sách lưu ý. Libération dẫn lời tác giả cuốn sách : « Phong trào bảo thủ mà điện Kremli khai mào và dẫn dắt đã không còn ranh giới nữa. Giống như Liên Xô trước đây không phải (hay không chỉ) là một quốc gia, mà (còn) là một tư tưởng. Nước Nga (của Putin) một lần nữa lại trở thành tên gọi của một quan điểm ».
Đối mặt với đe dọa Nga, đối thủ cũ hợp lại
Về Ukraina, Libération có phóng sự từ thành phố cảng Marioupol, phát hiện ra một thực tế mới : các đối thủ trên quảng trường Maidan cách nay một năm, giờ đang liên kết với nhau để bảo vệ thành phố cuối cùng của vùng Donbass, đang bị quân Nga bao vây. « Ở Marioupol, ‘‘giờ đây, chúng tôi ở cùng một phía’’ » là tựa bài.
Bất chấp thỏa thuận ngừng bắn, Marioupol tiếp tục bị vây hãm. Hiện tại thành phố 500.000 dân được bảo vệ bởi ba hàng rào phòng ngự, với 36.000 chiến sĩ, trong số đó có nhiều người từng đứng về phía cựu Tổng thống Yanukovytch. Nỗi lo của nhiều người dân thành phố không chỉ là các cuộc tấn công từ bên ngoài, mà sự nổi loạn bất ngờ từ bên trong, đặc biệt do công nhân luyện kim (như điều từng xảy ra hồi mùa hè), đang làm việc cho nhà tài phiệt Rinat Akhmetov, ông chủ thực sự của vùng Donbass.
Đặc phái viên Libération dẫn lời một số nhân viên ngành luyện kim cư dân Marioupol. Theo họ, tại xí nghiệp người ta đã tuyên truyền rất nhiều khiến công nhân lầm tưởng về vai trò to lớn của nước Nga, trong khi thực tế hàng luyện kim tại khu vực này xuất khẩu sang Nga chỉ chiếm 8%, và phần lớn công nhân – quá hoài niệm về thời Liên Xô – đã quên rằng chính Tổng thống Yanukovytch từng nhận được rất nhiều tín dụng từ Châu Âu để vận hành các nhà máy.
Trang nhất các báo Pháp
Thời sự quốc tế với sự đối đầu giữa Tổng thống Mỹ và Thủ tướng Israel trong hồ sơ hạt nhân Iran là quan tâm chính của Le Monde, với hàng tựa trang nhất « Netanyahou thách thức Obama về Iran ». Cũng về Iran, nhưng tại Irak, Libération chạy tít lớn : « Iran đột phá tại Irak », cảnh báo nguy cơ bùng phát bạo lực giữa hai hệ phái Sunni và Shia, với sự tham gia của quân đội Iran trong hàng ngũ quân chính phủ Irak chống lại tổ chức Nhà nước Hồi giáo tại nước này.
Thời sự trong nước cũng là mối quan tâm lớn của báo Le Figaro với hồ sơ « Bầu cử hàng tỉnh : đảng Xã hội lo sợ một thất bại lịch sử ». Tuy nhiên, hồ sơ tập đoàn điện hạt nhân Areva Pháp đang khủng hoảng trầm trọng mới là tiêu điểm của nhiều tờ báo. Les Echos chạy tựa « Hạt nhân Pháp : Những thách thức của hoạt động giải cứu ». Báo Công giáo La Croix có bài xã luận « Areva trong chặng đường khó khăn ». Về chủ đề này, l’Humanité có tựa lớn : « Areva đe dọa bị giải tán : Báo động ngành hạt nhân ». « Areva, sự kết thúc của một ảo ảnh » là chủ đề phụ trương kinh tế báo Le Monde.
Đầu tháng 5/2014, blogger Anh Ba Sàm, tức ông Nguyễn Hữu Vinh, bị cơ quan an ninh Việt Nam bắt giữ và bị cáo buộc vi phạm điều 258 Bộ Luật Hình sự. Vụ bắt giữ nhân vật truyền thông nổi tiếng bậc nhất trong giới blogger Việt Nam - rơi đúng vào ít ngày sau khi Trung Quốc đặt giàn khoan trên khu vực thềm lục địa Việt Nam – dường như có xu hướng chìm vào quên lãng.
Blogger Nguyễn Hữu Vinh (Anh Ba Sàm) / www.rsf.org
Nghe bài này
Trả lời RFI hôm nay, luật sư Hà Huy Sơn – một trong ba người bào chữa cho ông Nguyễn Hữu Vinh - cho biết tình trạng sức khỏe của thân chủ ông tương đối ổn định, "nhưng không được tốt so với thời gian trước". Hôm thứ Năm 17/07 vừa qua, đã diễn ra phiên hỏi cung lần thứ 6 với sự có mặt của luật sư. Hai luật sư cùng bảo vệ ông Nguyễn Hữu Vinh là luật sư Nguyễn Minh Long (đoàn Luật sư Hà Nội) và luật sư Trịnh Minh Tân (đoàn luật sư Sài Gòn).
Ông Nguyễn Hữu Vinh, 58 tuổi, bị bắt ngày 05/05/2014, cùng với người cộng sự, bà Nguyễn Thị Minh Thúy, 34 tuổi. Luật sư cho biết, theo luật Việt Nam, cơ quan điều tra có quyền tạm giữ người bị bắt để điều tra theo điều 258 trong vòng ba tháng (thời gian bị tạm giữ có thể được triển hạn). Điều 258 Bộ Luật Hình sự Việt Nam quy định về tội "lợi dụng các quyền tự do dân chủ xâm phạm lợi ích của Nhà nước" thường xuyên bị giới bảo vệ nhân quyền trong nước và quốc tế lên án như một công cụ mà chính quyền sử dụng để đàn áp những người có tiếng nói độc lập với chính quyền.
Trong khuôn khổ Cơ chế Kiểm điểm Định kỳ Phổ quát (UPR), ngày 20/06/2014, tại Genève, chính phủ Việt Nam thông báo chấp thuận 182 khuyến nghị về cải thiện nhân quyền của các nước, trong đó có đề nghị 156 (của Úc) và 157 (của Canada) về sửa đổi các điều 79, 88 và 258 Luật Hình sự « để bảo đảm tuân thủ các nghĩa vụ quốc tế của Việt Nam, bao gồm nghĩa vụ theo Công ước quốc tế về các quyền Dân sự và Chính trị ».
Để chuyển đến quý thính giả thông tin về vụ án, về những hoạt động chủ yếu của blogger Anh Ba Sàm và những phản ứng của dư luận trong và ngoài nước, RFI đặt câu hỏi với nhà báo Phạm Đoan Trang, một người từng làm việc nhiều năm trong nước, hiện đang vận động cho nhân quyền Việt Nam tại Hoa Kỳ.
RFI :Trước hết, xin nhà báo Phạm Đoan Trang cho biết nhận định chung của chị về vụ blogger Anh Ba Sàm Nguyễn Hữu Vinh bị bắt.
Phạm Đoan Trang : Cũng như các vụ bắt tương tự, vụ bắt nào đối với những người bất đồng chính kiến hay những người có hoạt động ủng hộ dân chủ, các blogger có khuynh hướng hoạt động nhân quyền… luôn luôn gây tranh cãi. Bao giờ cũng có một bộ phận dư luận cho rằng, những người đó là « sai pháp luật », bộ phận khác cho rằng những người đó là « con bài của chính quyền », « con bài trong một cuộc đấu tranh phe phái » nào đấy, « đấu tranh nội bộ nào đấy », đến khi không dùng đến nữa thì họ bị bắt…
Với quan điểm của tôi, bất cứ cuộc bắt người nào mà vi phạm quyền cơ bản của con người, của công dân, đều đáng lên án cả, không cần biết người đó là của phe phái nào, không cần biết là người đó có mục đích gì trong việc thể hiện quyền tự do ngôn luận của họ. Hơn nữa, việc Anh Ba Sàm bị bắt, đối với tôi, còn nghiêm trọng hơn các vụ khác, hơn tất cả các vụ bắt các blogger khác từ trước đến nay, bởi vì, theo quan điểm cá nhân của tôi, Anh Ba Sàm gần như là một biểu tượng của cuộc đấu tranh của các blogger vì quyền tự do ngôn luận, tự do biểu đạt. Do đó, việc bắt anh ấy gần như là một đòn đánh trực tiếp thẳng cánh, gọi là không kiêng nể gì cả, của chính quyền vào giới blogger, vào quyền tự do biểu đạt, tự do ngôn luận, tự do quan điểm của công dân Việt Nam, của người dân Việt Nam.
RFI : Vì sao chị lại coi Anh Ba Sàm là biểu tượng của cuộc đấu tranh vì tự do ngôn luận ở Việt Nam ?
Phạm Đoan Trang : Khi tôi nói về Anh Ba Sàm, tôi nghĩ rằng ý kiến của tôi không khỏi gây tranh cãi, tuy nhiên tôi cũng sẽ cố gắng khách quan hết sức có thể.
Thứ nhất là, khi mạng xã hội vào Việt Nam năm 2005, đó là lần đầu tiên trong lịch sử xuất bản ở Việt Nam, người dân Việt Nam mới biết đến khái niệm gọi là « mạng xã hội », một diễn đàn tương đối tự do để người ta có thể bày tỏ được quan điểm của mình, mà không sợ bị hậu quả gì sau đó. Trước đó, internet đã vào Việt Nam từ năm 1997, nhưng tôi nghĩ rằng, cái văn hóa Diễn đàn/Forum vẫn không kích thích cái quyền tự do biểu đạt mạnh bằng mạng xã hội. Bởi vì mạng xã hội là nơi chúng ta có thể tự xuất bản, không cần phải chờ người khác xuất bản hộ. Yahoo, blog vào Việt Nam năm 2005 thì được hưởng ứng rất nồng nhiệt, thì đến năm 2007, Anh Ba Sàm đã có blog và đã bắt đầu nổi tiếng rồi. Anh ấy thành lập blog Ba Sàm vào ngày 09/09/2007, tức là trước cả thời điểm Câu lạc bộ Nhà báo tự do của anh Điếu Cày (Nguyễn Văn Hải) được thành lập.
Tôi không muốn so sánh hoạt động của blog Anh Ba Sàm cũng như các trang blog khác, bởi vì, đối với tôi, tất cả đều là « báo chí công dân », đều là góp phần vào thúc đẩy quyền tự do thông tin, thúc đẩy chuyện minh bạch thông tin trong người dân Việt Nam. Nhưng có thể so sánh về mặt văn hóa chẳng hạn, về văn hóa của độc giả, tôi thấy blog của Anh Ba Sàm phù hợp hơn với dân chúng miền Bắc, hay nói đúng hơn những người sống với chế độ cộng sản lâu hơn, (họ) sợ hãi hơn, quy phục hơn. Ở phía Bắc, người ta sợ hơn, và nếu quy phục cũng quy phục hơn, cái thái độ vô cảm, sợ hãi, thái độ thần phục ở phía Bắc cũng nặng hơn, thái độ thân chính quyền cũng nặng hơn. Ngoài Bắc, người ta hay nói « gần lửa rát mặt », gần trung ương thì khiếp sợ hơn là ở xa.
Chính vì thế, blog Anh Ba Sàm ngay từ đầu đã chọn một cách tiếp cận với độc giả một cách bình dân và ở mức họ chấp nhận được, tức là họ không quá sốc trước các thông tin Anh Ba Sàm đưa ra. Anh Ba Sàm ngay từ đầu không chủ trương chửi chính quyền một cách gọi là tát nước vào mặt, không gọi người ta là « cộng sản bán nước », « tay sai Tàu » hay « vẹm nô », « cộng nô »…, tức là ở mức chấp nhận được. Giới chấp nhận được có thể là những người quan tâm đến chính trị, nhưng ban đầu họ còn sợ, hoặc những người chưa có kinh nghiệm gì cả. Tôi thấy độc giả của Anh Ba Sàm có cả sinh viên, có cả thanh niên, có cả cựu chiến binh, tầng lớp cán bộ về hưu, tầng lớp học giả, trí thức, các chuyên gia… Nói chung các tiếp cận của anh ấy nó nhẹ nhàng hơn, thuyết phục hơn, không gây sốc cho họ. Từ đó, anh ấy giúp họ hé màn thông tin, các thông tin mà chính quyền không thích người dân được biết, hoặc biết mà không hiểu gì, không hiểu cần phải nghĩ thế nào…
Tôi rất muốn nhấn mạnh điểm này vì, thực sự mà nói, độc giả Việt Nam nói chung khả năng đọc hiểu, khả năng cảm nhận, hay nói rộng hơn là khả năng tư duy, phản biện bị phá hỏng khá nhiều. Họ thậm chí không biết rằng chính quyền có thể sai, Nhà nước có thể sai. Đến khi thấy có những chính sách quá bất hợp lý. Thí dụ như chuyện năm 2007, 2008, thì có chính sách là người nào vòng ngực dưới 0,72m thì không được cấp bằng lái xe máy. Điều này quá là vô lý, nhưng mà không phải người dân nào cũng hiểu được điều đó, họ ngờ ngợ, không biết nên nghĩ thế nào. Những lúc đó là khi những nhà báo công dân như Anh Ba Sàm lên tiếng. Họ, cụ thể như Anh Ba Sàm bình luận rất dí dỏm, tôi chỉ nhớ là các bình luận rất gần gũi, hài hước và giúp độc giả định hình quan điểm một cách gọi là gần với chân lý nhất, gần với thực tiễn đời sống nhất và nói chung là hợp lý nhất.
Tất nhiên, cũng có những lúc anh ấy định hướng, làm truyền thông sai, không hợp lý, nhưng trường hợp đó ít hơn những trường hợp đúng. Trường hợp khá là rõ ràng là cách đây 2 năm khi phong trào Con đường Việt Nam mới bắt đầu thành lập, Anh Ba Sàm là một trong những người phản ứng dữ dội nhất. Nhưng sau đó hai năm, phong trào Con đường Việt Nam đã thể hiện họ không phải là « chim mồi », không phải là một phong trào do chính quyền lập ra để bẫy dân. Về điểm đó, Anh Ba Sàm đã định hướng sai.
RFI : Giai đoạn Anh Ba Sàm vừa làm trang điểm tin, bình luận… bắt đầu từ năm 2007 kéo dài cho đến thời gian gần đây. Trước khi bị bắt, dường như Anh Ba Sàm có mở thêm một hai trang nữa, đặc biệt là trang Chép Sử Việt. Xin chị cho biết một đôi nét. Phạm Đoan Trang : Trước khi có trang Chép Sử Việt, Anh Ba Sàm có trang Việt sử ký, sau đó trang này bị hacker đánh sập mất, theo tôi hiểu, anh ấy chuyển sang Chép Sử Việt.
Tôi thấy rằng trang Chép Sử Việt đã chạm vào một điểm mà chính quyền ghét nhất. Đó là « chuyện bí mật cung đình ». Đó là một điểm nữa tạo nên sự khác biệt. với nhiều blogger khác. Anh Ba Sàm là thành phần chúng ta hay gọi là thành phần « con ông cháu cha », hay « thái tử đảng ». Cha của anh ấy nguyên là đại sứ Việt Nam tại Liên Xô. Đối với người cộng sản, « bí mật » là sức mạnh của họ, cho nên họ đặc biệt là kỵ và ghét những người nào lộ bí mật của họ ra ngoài. Ngay từ thế hệ cộng sản tiền bối, như ông Phạm Văn Đồng hay ông Võ Nguyên Giáp…, cho dù cuộc đời họ có sóng gió thế nào, họ có trải qua kỷ niệm cay đắng với đồng đội, họ luôn luôn im lặng. Chúng ta không biết thực chất ông Võ Nguyên Giáp, Đại tướng Võ Nguyên nghĩ gì, phản ứng như thế nào khi bị điều đi làm Trưởng ban Sinh đẻ có kế hoạch. Cụ luôn giữ bí mật.
RFI : Nếu đọc lại một số bài viết được cho là của Anh Ba Sàm ngay trước khi bị bắt, đơn cử như « Có thể Bác Hồ và Ban Chấp hành Trung ương đảng Cộng sản Việt Nam sẽ bị Trung Quốc kiện vì ''chôm'' bài hát Kết đoàn » (loạt bài 3 kỳ từ ngày 02 đến 05/05) hay bài « Đại biểu Quốc hội Nguyễn Phú Trọng tiếp xúc cử tri » hay « Giáo hoàng ban phước cho con chiên » ? (bài ngày 04/04) chẳng hạn. Điều mà gọi là « bí mật » trên thực tế phải chăng là nhìn ra những gì mà người quan sát bình thường không thấy được, và nói với một giọng điệu ít người có, giọng điệu mang tính giễu cợt hay là châm chọc, châm biếm thẳng các lãnh đạo cao cấp nhất… như chị vừa cho biết.
Phạm Đoan Trang : Tôi cũng nghĩ như vậy : đã tiết lộ « bí mật », mà lại còn thêm tính hài hước vào đây, thì đảng Cộng sản không thể chịu nổi. Nhìn chung, họ ghét những người moi « bí mật » của họ ra và chưa kể còn biết cách truyền tải những bí mật đến với công chúng nữa.
RFI : Ở Việt Nam, những gì được gọi là các thông tin mật và những gì được coi là « mật » được đăng tải trên do trang blog Anh Ba Sàm ?
Phạm Đoan Trang : Đó là tất cả những thông tin nào mà không có trên mặt báo (chính thức). Ví dụ như chuyện Ban Tuyên giáo chỉ đạo, sau vụ chìm tàu ở Hạ Long, tháng 2/2010 hay 2011. Sau vụ này, Ban Tuyên giáo chỉ đạo không đưa đậm, không đưa về vụ đó nữa, sợ ảnh hưởng đến Vịnh Hạ Long. Bản thân « tin » đó chẳng báo nào đưa cả. Không báo nào dám đưa, ví dụ « hôm nay Ban Tuyên giáo chỉ đạo chúng tôi » như vậy. Không báo nào đưa, nhưng Anh Ba Sàm đưa như thế. Đó là chuyện hậu trường của báo chí. Rồi quá trình hợp tác ra quyết định, chính sách của các quan, rồi quá trình các cuộc họp…, có phần thông tin công khai, có phần không, thì anh ấy thường (mang đến cho công luận ?) các phần "không công khai", không đưa lên mặt báo (chính thức) được.
Ngoài ra « bí mật » còn là thái độ, hành xử của quan chức nào đấy. Những bài đó, chẳng báo nào đưa. Chúng ta thấy, kể cả chuyện ông quan chức này chỉ đạo cái này, ông kia cái kia…, được tin ông ấy nhảy dựng lên, la lối chẳng hạn… Không bao giờ chúng ta biết được đời thường hay đầu óc các quan chức ở ngoài (thực chất - ndr) như thế nào. Anh Ba Sàm cũng công khai hết những cái đó.
Thực ra những điều đó chẳng có gì bí mật đối với một nước có nền báo chí bình thường, còn ở ta nó khác. Phải có một lớp hào quang bao xung quanh, quá trình hoạch định chính sách phải bí mật, nhất là phải tạo cảm giác khó lắm, phức tạp lắm, đòi hỏi những bộ óc ghê gớm lắm…
Nhìn chung họ ghét những người moi « bí mật » của họ ra, rồi lại biết cách truyền tải « bí mật » ấy đến công chúng nữa. Nếu như không phải là Anh Ba Sàm, mà là một người khác may mắn lấy được những thông tin gọi là « bí mật cung đình » như vậy, chưa chắc họ đã biết cách truyền đạt đến công chúng, chưa chắc họ đã biết cách gọi là diễn giải nó, bình luận nó, đưa đến công chúng để người dân hiểu được, để định hình được quan điểm… Anh Ba Sàm rất thông minh, rất nhiều ý tưởng, đấy chính là điều khiến blogger này trở thành rất nguy hiểm đối với chính quyền. Tôi nói thế này, có thể là so sánh làm không vừa lòng nhiều người, nhưng tôi nghĩ rằng chính quyền sẽ không sợ một blogger « chửi đổng », cứ lên mạng « chửi Đảng, chửi Nhà nước »…, họ không sợ bằng một blogger thông minh, hài hước, biết cách kể chuyện, biết cách truyền tải thông tin đến độc giả, và từ việc đó, lại biết cách kết nối với độc giả nữa, có khả năng kết nối trước cả khi có facebook. Với tất cả những cái đó, Anh Ba Sàm trở nên « nguy hiểm » hơn so với các blogger khác trong mắt chính quyền.
Họ ý thức được điều « bí mật » là đoàn kết và sức mạnh của Đảng. Anh Ba Sàm, con của một công thần, lại tiết lộ những chuyện đó. Tiết lộ những chuyện đó là chạm vào « tử huyệt », chạm vào điểm mà đảng Cộng sản ghét nhất, nên họ phải bắt sớm. Chúng ta có thể tự hỏi, tại sao bao nhiêu năm nay anh ấy làm việc bình luận, điểm tin, các bình luận ngày càng sắc hơn, mà không sao cả, tôi nghĩ rằng chính bởi vì anh ấy chưa đụng đến các « tử huyệt » kia.
Ngoài ra tôi có một ý, mà nhiều người nói, nhưng chưa kiểm chứng được : Anh Ba Sàm bị bắt chỉ ba ngày sau khi Trung Quốc kéo giàn khoan 981 (ngày 02/05/2014) và vài ngày trước cuộc biểu tình lớn (11/05/2014). Có người cho rằng việc bắt Anh Ba Sàm là để ngăn chặn trước phe chống Trung Quốc trong chính quyền và tâm lý chống Trung Quốc trong người dân, bởi vì, theo tôi biết, Anh Ba Sàm là người có tinh thần dân tộc chủ nghĩa rất mạnh, một người chủ trương dùng lòng yêu nước chống Trung Cộng. Suy đoán như vậy tôi nghĩ cũng có thể có lý.
RFI : Blogger Anh Ba Sàm dù được coi là « lề trái », tức truyền thông nằm ngoài Nhà nước, nhưng dường như quan hệ của blogger này với giới báo chí của truyền thông Nhà nước không gặp trở ngại ?
Phạm Đoan Trang : Đó cũng là một đặc điểm thú vị của Anh Ba Sàm, đó là anh ấy không chủ trương chống lại « lề phải ». Tôi cũng muốn nhấn mạnh điều này. Bởi vì các vị biết, người cộng sản ý thức rất rõ sức mạnh của thông tin và sức mạnh của sự bí mật. Nói cách khác, bí mật tạo nên quyền lực của họ. Vì vậy cho nên họ quản lý rất chặt. Họ quản lý thông tin theo cách là chỉ có những đối tượng nhất định mới có được một số thông tin nào đó, chỉ có tầng lớp cao nhất mới nắm được thông tin đầy đủ nhất. Thông tin sẽ được rót xuống dưới theo hướng ít dần đi. Trong xã hội có một lực lượng có được tương đối thông tin so với các thành phần khác, đó là nhà báo. Ngay trong giới báo chí cũng vậy, họ cũng quản lý theo lối là nhà báo nào càng thân chính quyền, và có khả năng làm công cụ tốt cho họ thì có được đặc quyền đặc lợi, và có thông tin. Còn những thành phần đã mang tính « chống đối », mang tính « lề trái », như kiểu tôi chẳng hạn, thì rất khó có thông tin. Luôn luôn ở cấp dưới, không bao giờ được dự những hội nghị quan trọng, được tiếp cận với những cuộc gặp quan trọng, để có được những thông tin « mật ».
Anh Ba Sàm chắc cũng nhìn được điểm đó và thấy rằng, nền báo chí công dân của chúng ta, của các blogger không thể nào chuyên nghiệp được, hấp dẫn được, hay được, nếu không dựa trên nền tảng sự thật và thông tin. Nghĩa là nếu không có thông tin từ chính quyền, chính thống, thì nó sẽ mãi mãi là một thứ báo chí chỉ có « chửi đổng » và gọi là « tự sướng » với nhau, chứ không tiếp cận được người dân nhiều bằng báo chí chính thống. Hiểu được điều đó cho nên anh ấy rất chú trọng quan hệ với giới báo chí chính thống, báo chí « lề phải ». Anh ấy không chống lại họ ngay từ đầu. Ví dụ, mọi người có thể để ý là anh ấy không bao giờ chửi « lề phải » là lũ « lưỡi gỗ », gộp hết vào một bọn, « lũ vẹt », hay « báo lá cải », những từ xúc phạm họ. Mà anh luôn lọc tìm trong nền báo chí « lề phải » ấy, có những gương mặt nào, cá nhân nào, hoặc tờ báo nào có xu hướng tiến bộ, ủng hộ dân chủ, thì anh ấy tìm cách quan hệ tốt với họ để có thông tin.
Tôi phải nói thành thật là, giới báo chí lề phải của chúng tôi rất nhiều người quý Anh Ba Sàm. Và trong chúng tôi, có những người bí mật hợp tác với anh ấy, và một điều hay nữa là anh ấy bảo mật điều đó, bảo mật thông tin cho chúng tôi, đúng theo nguyên tắc bảo vệ nguồn tin. Nên Anh Ba Sàm được nhiều nhà báo rất tin cậy.
Tôi nghĩ rằng bây giờ, khi Anh Ba Sàm bị bắt rồi, thì chúng ta không còn một blog nào ở cái mức độ như vậy được nữa, ở mức độ có thể làm cầu nối được nữa. Mà cũng không còn blogger nào có nhiều thông tin « cơ mật » như Anh Ba Sàm được nữa. Có thể họ có, nhưng họ không biết cách làm truyền thông, không lan truyền được các thông tin đó đến cộng đồng như Anh Ba Sàm nữa. Anh Ba Sàm bị bắt là một tổn thất, một mất mát lớn cho cộng đồng blog Việt Nam, nền dân báo của Việt Nam.
RFI : Xin chị cho biết mọi người, những blogger, những người quan tâm đến truyền thông, cụ thể ở hải ngoại, phản ứng như thế nào về vụ Anh Ba Sàm bị bắt.
Phạm Đoan Trang : Đây cũng là một điểm mà tôi thấy có sự khác biệt lớn giữa người trong nước và người Việt hải ngoại. Ở ngoài này, người ta không biết Anh Ba Sàm nhiều. Có thể vì cách tiếp cận của Anh Ba Sàm là bình dân, nhẹ nhàng và không quá gay gắt, được người trong nước hưởng ứng, đặc biệt là phía Bắc, thì phía Nam và phía hải ngoại không chấp nhận được kiểu đó chăng ? Họ cho rằng đó là kiểu "hai mang", "mập mờ", "không quyết liệt", "không dứt khoát", "không thẳng thắn". Có thể vậy ?!
Ngoài này, tôi thấy người ta không biết anh ấy nhiều, không ủng hộ nhiều, đặc biệt là quan điểm (nghi ngờ) chắc lại là thành phần « thái tử », con ông cháu cha ! Quan điểm này rất nặng. Người ta không tin rằng những thành phần như vậy có thể tốt được, có thể tiến bộ được.
Tôi nói như vậy không phải là về tất cả cộng đồng người Việt hải ngoại, nhưng một số gặp gỡ tạo cho tôi một ấn tượng chung như vậy.
Và tôi cũng chưa biết làm thế nào để (anh ấy) không bị rơi vào quên lãng. Nếu tất cả mọi người không làm gì cả, để nó rơi vào quên lãng, thì tôi nghĩ rằng bản án sẽ là khá nặng với Anh Ba Sàm.
Với Anh Ba Sàm, nếu chuyện đó xảy ra, thì tôi nghĩ khá là bất công cho anh ấy, tội nghiệp cho Anh Ba Sàm, vì đó là một người đóng góp quá nhiều cho việc công khai hóa, tự do hóa thông tin ở Việt Nam, nâng cao dân trí. Như anh ấy nói « khai dân trí, phá vòng nô lệ ». Anh ấy đóng góp rất nhiều cho quá trình đó, mà nếu mà lúc anh ấy lâm nạn mà không được cứu giúp, thì tôi nghĩ là một điều bất công và có phần bất nhẫn với anh ấy.
Nếu được, mong quý vị thính giả, cũng như Đài, nỗ lực giúp đỡ trong trường hợp Anh Ba Sàm. Xin hãy làm những việc mà trong nước không thể làm được.
Rất là mong muốn quý vị hãy tìm hiểu nhiều hơn về trường hợp blogger Anh Ba Sàm, hãy cố gắng nỗ lực, giúp đỡ, gây tiếng nói để Anh Ba Sàm Nguyễn Hữu Vinh sớm được trả tự do.
RFI : Xin chân thành cảm ơn nhà báo Phạm Đoan Trang.
Anh Huỳnh Anh Trí (phải) khi mới ra tù tại nhà chị Bùi Thị Minh Hằng (giữa). Người bên trái là anh Huỳnh Anh Tú. (DR)
∇ Bấm vào để nghe bài tường thuật
Cựu tù nhân lương tâm Huỳnh Anh Trí, người vừa mãn hạn tù được sáu tháng, sau 14 năm bị giam cầm, vừa qua đời hôm nay, 05/07/2014, ở tuổi 43, tại bệnh viện Phạm Ngọc Thạch ở Sài Gòn. Ít ngày nay, có nhiều thông tin được lưu truyền về các xét nghiệm y tế cho thấy ông Huỳnh Anh Trí có thể đã bị nhiễm HIV trong thời gian ở tù, và trước khi mất, sức khỏe ông suy yếu trầm trọng do bệnh đã chuyển sang giai đoạn AIDS.
Sau sự ra đi của nhà giáo Đinh Đăng Định, ông Huỳnh Anh Trí là cựu tù nhân lương tâm thứ hai từ trần ít lâu sau khi ra tù trong năm 2014. Dư luận đặt nhiều câu hỏi về những nguyên nhân khiến ông Huỳnh Anh Trí bị mắc căn bệnh hiểm nghèo trong tù.
Trong một chương trình phỏng vấn được ghi hình (4 phần, dài tổng cộng 60 phút) do Truyền thông Dòng Chúa Cứu thế thực hiện cuối tháng 6/2014 (www.ducme.tv), ông Huỳnh Anh Trí cùng với các nhân chứng – những cựu tù nhân lương tâm như ông, Bác sĩ Nguyễn Đan Quế, Hòa Thượng Thích Thiện Minh, ông Nguyễn Hữu Cầu, ông Huỳnh Anh Tú, Nhà báo Trương Minh Đức, ông Nguyễn Bắc Truyển -, nêu lên nhiều chứng cứ tố cáo các giám thị trại giam, quản giáo..., đặc biệt tại trại giam Z30 Xuân Lộc (tỉnh Đồng Nai). Cụ thể là các hành động hãm hại các tù nhân, như buộc hàng trăm tù nhân phải dùng lưỡi dao cạo chung, dùng cùm chung với những người bị nhiễm HIV… Bác sĩ Nguyễn Đan Quế, Chủ tịch Hội tù nhân lương tâm, lên án « thái độ phi nhân tính » đối với các tù nhân, kêu gọi Nhà nước Việt Nam khẩn trương cải thiện chế độ lao tù, « chấm dứt sử dụng sức khỏe, sinh mạng để làm áp lực với tù nhân lương tâm », phải trả tự do ngay cho các tù nhân lương tâm bị bệnh nặng, hoặc ít nhất có « biện pháp thích đáng » để chăm sóc họ trong thời gian còn ở tù, « toàn bộ chế độ nhà tù Việt Nam phải được công bố minh bạch »…
Về cái chết của ông Huỳnh Anh Trí và phản ứng từ phía chính quyền Việt Nam, RFI đặt câu hỏi với ông Nguyễn Bắc Truyển, Tổng thư ký Hội Ái hữu Tù nhân Chính trị và Tôn giáo, người đã có thời gian cùng sống trong một trại giam với người tù lương tâm vừa qua đời.
RFI : Thưa ông, chúng tôi được tin cựu tù nhân lương tâm Huỳnh Anh Trí vừa qua đời. Xin ông cho biết thính giả biết cụ thể sự việc này.
Ông Nguyễn Bắc Truyển : Anh Trí bị bắt vào tháng 12/1999, và vừa ra tù vào tháng 12/2013. Khi ở trong cùng trại với anh, tôi thấy sức khỏe của anh vẫn bình thường trước tháng 5/2010. Sau tháng 5/2010, tôi ra tù. Sau ngày anh ra về, tôi thấy sức khỏe anh vẫn bình thường cho đến sau tháng 3/2014.
Sau chuyến đi vận động nhân quyền ở Hà Nội trở về, thì sức khỏe anh rất xuống. Đầu tiên anh bị ói ra máu, thì đầu tiên nghi rằng anh bị chấn thương, do bị đánh đập vào tháng 6/2013, khi tù nhân thường phạm ở phân trại số 1 (trại Z30) nổi loạn thì anh là người trả lời phỏng vấn trên diễn đàn Paltalk. Sau đó anh bị chuyển trại và bị đánh đập rất nhiều, bị chấn thương phổi, bị ói ra máu nhiều lần. Ban đầu anh cũng nghĩ (sức khỏe suy yếu là do nguyên nhân) như vậy, nhưng gần đây, sau khi anh đi xét nghiệm về HIV, thì bác sĩ tại hai nơi, một bệnh viện và Viện Pasteur, xác định anh bị dương tính HIV và đang ở giai đoạn cuối, thì tôi nghĩ rằng chắc chắn anh mắc HIV trong thời gian 14 năm anh ở tù.
Xin ông cho biết đôi chút về ông Huỳnh Anh Trí ?
Anh Huỳnh Anh Trí sinh năm 1971 tại Sài Gòn. Những năm 1980, anh cùng gia đình định cư tại Bangkok, Thái Lan. Anh tham gia tổ chức Việt Nam Tự do, và khi trở về Việt Nam hoạt động, thì bị bắt vào tháng 12/1999. Sau đó, anh bị kết án 14 năm tù, cùng với người anh Huỳnh Anh Tú.
Xin ông cho biết về gia cảnh hiện nay của người tù lương tâm vừa qua đời.
Hai anh Huỳnh Anh Trí và Huỳnh Anh Tú chỉ còn một người chị ruột ở Sài Gòn. Cha đang sống ở Malaysia, mẹ đã qua đời. Đa số anh chị em đều ở Thái Lan. Khi hai anh em Tú, Trí ra tù thì không có nhà, vì thế không được nhập hộ khẩu, và không được làm căn cước, nên tạm thời đang ở nhà trọ và sống không được ổn định, vì công an thường xuyên theo dõi sách nhiễu.
Đây cũng không phải là trường hợp bất thường, vì theo quy định của nhà cầm quyền cộng sản Việt Nam, thì sau khi ra tù phải trở về địa phương nơi anh bị bắt. Nhưng vì trước đây hai anh ở Thái Lan, nên nhà cửa không có, chỉ có căn nhà cũ trước 1975, thì nay đã có người khác ở rồi, nên anh không được nhập hộ khẩu vào. Mà theo quy định, không được nhập hộ khẩu, thì không có căn cước. (…)
Xin ông cho biết chính quyền Việt Nam có phản ứng gì trước thông tin người cựu tù nhân lương tâm Huỳnh Anh Trí mắc HIV ?
Sau khi tin anh Huỳnh Anh Trí bị HIV và chuyển sang giai đoạn AIDS, nhà cầm quyền chưa có ý kiến phản hồi gì về điều này.
Chắc chắn là họ từ chối trách nhiệm của họ. Nhưng tôi xin khẳng định, anh Huỳnh Anh Trí bị nhiễm HIV là thời gian ở trong nhà tù. Còn nguyên nhân thế nào để bị nhiễm, thì chúng ta cần phải tìm hiểu thêm. Tôi chưa xác định nguyên nhân nhiễm, nhưng trách nhiệm là thuộc về nhà tù Xuân Lộc.
Thưa ông, hiện tại ông có biết những ai trong số các tù nhân lương tâm bị mắc "căn bệnh thế kỷ" như ông Huỳnh Anh Trí ?
Theo tôi được biết, có rất nhiều tù nhân chính trị bị mắc HIV, chuyển sang AIDS và chết tại nhà tù Xuân Lộc, ít nhất là khoảng 10 người. Những người này tôi chỉ nghe kể lại khi vào nhà tù Xuân Lộc năm 2007, nhưng chưa được gặp họ. Nhưng một người tù hiện nay đang bị nhiễm HIV và chuyển sang giai đoạn AIDS, và hiện nay đang còn sống là anh Đỗ Quang Thái, tù chính trị, hiện đang bị giam giữ tại phân trại số 2, trại giam Xuân Lộc. Cho tới nay anh ấy cũng đang bị vào giai đoạn cuối. Tình trạng sức khỏe của anh đang bị suy giảm nghiêm trọng. (…)
Thầy giáo Đinh Đăng Định cũng bị rơi vào trường hợp sau khi được thả, đã qua đời. (…) Chúng ta cũng nên cảnh báo một trường hợp đang ở tình trạng hết sức nguy hiểm, đó là cô Mai Thị Dung, đang bị giam giữ tại trại giam Thanh Xuân – Hà Nội. Người vừa ra tù, cô Đỗ Thị Minh Hạnh, đã thông báo trường hợp hết sức nghiêm trọng này. Sau 9 năm tù giam, cô Mai Thị Dung mang nhiều chứng bệnh, nhưng cũng không được điều trị đúng chuyên khoa.
Nhà cầm quyền cộng sản ký Công ước chống tra tấn năm 2013, nhưng cho đến nay, chế độ lao tù chưa được cải thiện. Người bị bắt trong nam bị đưa ra phía bắc, người ở bắc thì bị đưa vào nam,. mà nước Việt Nam thì trải dài. Những người bị bệnh như ông Điếu Cày Nguyễn Văn Hải, cô Tạ Phong Tần, cô Mai Thị Dung, ông Nguyễn Xuân Nghĩa và rất nhiều tù nhân khác đang ở trong tình trạng mắc bệnh nhưng không được chăm sóc.
Tôi kính mong rằng, các tổ chức quốc tế và chính phủ các nước hãy áp lực và ảnh hưởng lên nhà cầm quyền cộng sản Việt Nam, để buộc họ thực thi các công ước mà họ đã tham gia về vấn đề giam giữ tù nhân, cũng như những quyền căn bản của con người khác.
RFI xin chân thành cảm ơn ông Nguyễn Bắc Truyển.
Theo Hội Ái hữu Tù nhân Chính trị và Tôn giáo, lễ cầu nguyện cho ông An Phong Huỳnh Anh Trí diễn ra lúc 20 giờ ngày 05/07/2014 tại nhà nguyện Đức Mẹ Thăm Viếng, đường Hoàng Sa (cạnh nhà thờ Kỳ Đồng), quận 3, Sài Gòn.
Một phiên họp của Hội đồng Nhân quyền Liên hiệp Quốc tại Genève (Ảnh : LHQ)
Hôm qua, 20/06/2014, trong phiên họp thông qua báo cáo Kiểm điểm Định kỳ Phổ quát (UPR) chu kỳ 2, dưới sự chủ tọa của Hội đồng Nhân quyền Liên Hiệp Quốc, tại Genève, chính phủ Việt Nam thông báo giữ lại 182 khuyến nghị trong số 227 khuyến nghị do các nước đề xuất, và bác bỏ 45 khuyến nghị còn lại.
Từ Genève, trả lời RFI, Tiến sĩ Nguyễn Quang A, một trong bốn đại diện của nhóm 10 tổ chức xã hội dân sự Việt Nam, cho biết diễn biến của phiên họp, các hoạt động của đoàn và quan điểm của ông về quyết định nói trên của chính quyền.
RFI : Thưa ông, xin ông cho biết một số nhận xét của ông về phiên họp ngày hôm qua ?
TS Nguyễn Quang A : Trong phiên họp này, đầu tiên đoàn Việt Nam trình bày bản báo cáo của mình, trong đó nêu rất nhiều thành tích, nhiều tiến bộ, cũng như là thông báo chấp nhận đến trên 80% kiến nghị. Sau đó, đến các nước phát biểu, như Lào, Myanmar, Malaysia, Philippines, Singapore, một loạt các nước khác như Maroc, Srilanka đều rất hoan nghênh việc cam kết của Việt Nam, đã chấp nhận khuyến nghị của họ…
TS Nguyễn Quang A (Genève)
Trong các ý kiến này, EU – Liên Hiệp Châu Âu - thì tôi không thấy phát biểu gì, duy nhất chỉ có của Mỹ nói nhiều về vấn đề nhân quyền, vấn đề nghị định 72, đích danh nêu tên anh Ba Sàm (Nguyễn Hữu Vinh), kêu gọi thả tù nhân chính trị. Đó là về phía các nước.
Sau đó đến các tổ chức xã hội dân sự, một số lên tiếng rất mạnh mẽ, như Human Rights Watch, nêu rất chi tiết. Nhiều tổ chức xã hội dân sự cũng nêu ý kiến là Việt Nam còn rất nhiều khiếm khuyết trong vấn đề nhân quyền. Trong đấy có một số tổ chức xã hội dân sự, như Hội đồng Hòa bình Thế giới, và Hội chất độc màu da cam rất hoan nghênh Việt Nam, đã có thành tích nhân quyền rất tốt, đòi Mỹ phải bồi thường cho nạn nhân chất độc màu da cam. Trong các tổ chức xã hội dân sự từ Việt Nam đến, có Hội dân số, kế hoạch hóa gia đình ca ngợi việc « kế hoạch hóa dân số » đang rất tốt, bảo đảm được rất nhiều quyền. Cũng có đại diện một hội nữa của xã hội dân sự Việt Nam (ISEE/Viện nghiên cứu Xã hội, Kinh tế và Môi trường), bảo vệ cho tiếng nói của những người đồng tính phát biểu khá là tốt, cũng khen một số tiến bộ, nhưng cũng cho biết luật Hôn nhân gia đình vừa rồi vẫn không được ghi nhận (không công nhận hôn nhân giữa những người đồng tính - ndr)… Đoàn của chúng tôi, đại diện cho hơn 10 tổ chức xã hội dân sự, rất đáng tiếc là vì xếp ở quá sau, nên hết giờ, không còn thời gian, nên không được phát biểu.
RFI : Xin ông cho biết mục tiêu của phái đoàn đại diện các tổ chức xã hội dân sự độc lập của Việt Nam lần này tại Genève ?
TS Nguyễn Quang A : Mục tiêu đầu tiên là vận động quốc tế, các tổ chức quốc tế, các tổ chức xã hội dân sự của các nước khác, cũng như là các đoàn ngoại giao ở đây để họ biết rõ hơn, kỹ hơn về tình hình nhân quyền ở Việt Nam. Bởi vì, chúng tôi thấy có một số tổ chức đến dự bảo là Việt Nam rất tiến bộ, người dân được tham khảo ý kiến về luật pháp, về Hiến pháp, đủ mọi thứ. Thế thì người ta chỉ dựa trên các thông tin do Nhà nước, hoặc do báo chí (của Nhà nước – ndr) nêu ra. Nhưng cái thực chất như thế nào thì người ta không biết. Cho nên nhiều khi các thông tin một chiều như thế khiến họ có những đánh giá không thật chính xác lắm. Mục tiêu của chúng tôi là làm cho họ rõ thêm về chuyện đó.
Ở tại Genève, chúng tôi còn làm việc đến ngày 25/06. Chúng tôi sẽ tiếp tục công việc như đã làm. Chúng tôi nghĩ rằng hoạt động ở bên ngoài cuộc họp chính mới là chuyện quan trọng. Còn chuyện trong một cuộc họp chính, mà nếu còn thời gian để được đọc, ví dụ như anh Trịnh Hữu Long, người được phân công đại diện cho đoàn đọc bài phát biểu, thì cũng rất tốt, nhưng điều đó chỉ là một phần.
Chúng tôi đi với lời mời của tổ chức CIVICUS, một tổ chức xã hội của Nam Phi rất nổi tiếng. Bài mà lẽ ra anh Long được phát biểu, tôi được người phụ trách CIVICUS nói là đã phân phát cho các đoàn tham dự hội nghị.
RFI : Thưa ông, xin ông cho biết nhận định của đoàn về các khuyến nghị nhân quyền mà chính phủ Việt Nam vừa thông báo chấp thuận và bác bỏ tại phiên họp toàn thể hôm qua ?
TS Nguyễn Quang A : Một chuyện ghi nhận là (chính phủ Việt Nam – ndr) chấp nhận nhiều như thế là rất tiến bộ. Vấn đề là các tổ chức xã hội dân sự và người dân Việt Nam, cũng như là các tổ chức quốc tế, sẽ yêu cầu trong thời gian tới là 182 cái khuyến nghị được chấp nhận, thì hãy cố gắng thực hiện được tốt một nửa số đấy cũng là tốt rồi. Còn nếu mà không làm, thì có thể họ chấp nhận 182 điều, nhưng họ chỉ thực hiện 15, 16 cái dễ dàng thôi, còn những điều khác mà lờ đi, thì cũng không phải là hay.
Cái việc tới là phải thúc đẩy để thực hiện cả 182 điều thì càng tốt, nếu không, chí ít cũng phải được một nửa chẳng hạn.
RFI : Thưa ông, thế còn về 45 điều bị bác bỏ ?
TS Nguyễn Quang A : 45 kiến nghị mà Việt Nam bác bỏ, theo nhận định của tôi, đấy là những kiến nghị cốt lõi nhất về vấn đề nhân quyền. Hay nói một cách tóm tắt là, trong một cái « cây nhân quyền » có rất nhiều lá, người ta chấp nhận 182 lá và các cành con (trong trường hợp này – ndr) , nhưng các cành chính và thân của nó là 45 kiến nghị của các nước Châu Âu, của Séc, của Ba Lan, của Mỹ… thì đều bị từ chối cả. Đó là những vấn đề đa nguyên, đa đảng, về thả tù nhân chính trị, về quyền tự do ngôn luận, vấn đề bỏ điều 79, bỏ điều 88, điều 258. Tất cả những điều cốt lõi nhất của sự vi phạm nhân quyền đều nằm trong 45 kiến nghị ấy.
Cũng như, một điều rất quan trọng là Việt Nam ký những thỏa ước quốc tế, nhưng bên dưới những thỏa ước ấy, thì có những nghị định thư, những protocole, buộc phải công nhận các tài phán quốc tế, thì tất cả những khuyến nghị có cái đó đều bị từ chối cả. Hay nói cách khác, những thỏa ước quốc tế dù có được ký, nhưng chỉ tồn tại trên danh nghĩa thôi, chứ Việt Nam không chấp nhận thực hiện theo đúng như tinh thần các thỏa ước quốc tế về quyền con người, quyền dân sự và chính trị. Vì chính quyền Việt Nam không chấp nhận phán quyết của các tổ chức độc lập, nếu Việt Nam có sự vi phạm ấy. Như thế cũng giống hệt như Trung Quốc, ký vào Công ước Liên Hiệp Quốc về luật biển, nhưng không công nhận quyền tài phán của bất kể tổ chức tài phán nào. Và việc ký đấy chỉ để cho vui, để trang trí cho « bức tranh nhân quyền » của Việt Nam.
RFI : Dường như đây cũng là trường hợp của khuyến nghị liên quan đến Công ước chống tra tấn ?
TS Nguyễn Quang A : Thí dụ như là Công ước ấy chẳng hạn. Trong phiên họp hôm qua, ông trưởng đoàn Việt Nam tuyên bố rất hùng hồn, cuối năm nay Quốc hội Việt Nam sẽ phê chuẩn hiệp ước đó. Nhưng điều đáng chú ý là, người ta từ chối ký nghị định thư đi kèm với Công ước ấy (Đây là trường hợp Việt Nam bác bỏ khuyến nghị 31 của Tunisia « Tăng cường khuôn khổ pháp lý và thể chế bằng cách phê chuẩn Công ước Chống Tra tấn và Nghị định thư tùy chọn kèm theo … », trong khi đó lại chấp nhận khuyến nghị 21 của Burkina Faso về « Phê chuẩn Công ước về Quyền của Người Khuyết tật, Công ước Chống Tra tấn... » - ndr).
Vì nếu theo nghị định thư này, Việt Nam phải sẵn sàng chấp nhận những phán xét của các tổ chức (quốc tế) về việc vi phạm Công ước đó. Tôi giả sử một người nào ở trong tù, bị tra tấn, người ấy khiếu nại lên các cơ quan quốc tế theo thỏa ước đó, thì đều vô hiệu cả. Vì người ta không chấp nhận. Hay nói cách khác, việc ký như thế có vẻ như để thể hiện là : chúng tôi có vẻ cũng tôn trọng nhân quyền thôi, nhưng thực bụng thì chúng tôi không ký những cam kết đằng sau. Và như thế, thì thực sự là vô hiệu.
Nói tóm lại, tôi quay lại với 227 kiến nghị của các nước, được coi như là một cây nhân quyền sum suê đấy, có 182 lá và cành con, còn các cành lớn và thân cây – tức 45 khuyến nghị đấy, đều bị bác bỏ cả. Cái cây nhân quyền mà cành và thân cây chính mà không có, thì nó cũng héo thôi.
Biểu tình tại Hà Nội, 11/05/2014. Ông Trương Văn Dũng (ở giữa), người mang khẩu hiệu "Tổ Quốc và Nhân Dân đời đời ghi ơn anh hùng Ngụy Văn Thà và đồng đội". REUTERS/Kham
Các vụ biểu tình tự phát và bạo động đã đưa lên sân khấu chính trị Việt Nam một nhân vật mới : xã hội dân sự, hay nói cách khác xã hội của người dân thường, vốn chỉ được coi là các « công dân hạng hai » trong một xã hội do Đảng Cộng sản lãnh đạo toàn diện. Nhiều người ghi nhận rằng từ 40 năm nay, ít nhất là từ cuộc chiến biên giới Việt – Trung năm 1979, chưa có biến cố nào gây chấn động toàn quốc như vậy.
Sự kiện Trung Quốc đặt cố định giàn khoan tại vùng biển thuộc đặc quyền kinh tế của Việt Nam đầu tháng 5 này gây một làn sóng phẫn nộ chưa từng có. Đi kèm với nhiều cuộc biểu tình, tuần hành tại một số thành phố lớn, và địa phương, là bạo động tại một số khu công nghiệp liên doanh với nước ngoài, gây thiệt hại về tài sản và cả nhân mạng, khiến dư luận quốc tế đặc biệt chú ý.
Giải thích về vai trò hàng đầu bất ngờ của « xã hội dân sự » trong biến cố này, nhiều nhà quan sát dễ dàng nhất trí với nhau ở một điểm. Chính sự bất lực của chính quyền Việt Nam trước hành động xâm lược trắng trợn của Trung Quốc đã đưa xã hội Việt Nam đối mặt với thách thức căn bản nhất của mình : trách nhiệm của giới lãnh đạo (Đảng Cộng sản) trước toàn dân tộc. Nhiều ngày sau biến cố nói trên, chính quyền mới có phản ứng dè dặt như thường lệ (không kể việc buộc phải đưa tàu kiểm ngư và cảnh sát biển ra khu vực giàn khoan để làm công việc phản đối không thể khác), các lãnh đạo cao cấp nhất mãi một tuần sau mới lên tiếng, thông báo kết thúc Hội nghị Trung ương Đảng Cộng sản lần thứ 9 vẫn bày tỏ hy vọng lãnh đạo Trung Quốc tôn trọng thỏa thuận cam kết…
Bấm vào để nghe bài này
Phản ứng quyết liệt đầu tiên nhất tại Việt Nam, về mặt nguyên tắc, trước hành động gây hấn của Trung Quốc là các hội nhóm xã hội dân sự độc lập. Nhiều tuyên bố được các hội nhóm đưa ra để kêu gọi người dân xuống đường bày tỏ thái độ. Sau rất nhiều đắn đo, cất lên đặt xuống trong nội bộ Đảng, cuối cùng chính quyền mới quyết định « bật đèn xanh » cho cuộc biểu tình thể hiện lòng yêu nước đầu tiên diễn ra vào Chủ nhật 11/05, để rồi ít ngày sau đó ra quyết định ngăn chặn biểu tình vào Chủ nhật 18/05, sau làn sóng bạo động tại các khu công nghiệp.
Biến cố chính quyền Bắc Kinh cho đặt giàn khoan mới đây được nhiều nhà nghiên cứu chỉ ra là một hành động mới đây nhất trong một loạt các hành động nguy hiểm của Trung Quốc tại Việt Nam, rất nhiều trong số đó được sự tiếp tay của những người được coi là thân Trung Quốc trong giới chính trị Việt Nam. Chỉ đơn cử một số những hành động bị lên án nhiều như : cho thuê dài hạn các vùng đất chiến lược, ưu tiên cho thầu các công trình công nghiệp trọng điểm quốc gia, để hàng hóa độc hại, kém chất lượng tràn ngập thị trường Việt Nam…
Sự kiện Trung Quốc đặt giàn khoan tại Biển Đông mà một số nhà nghiên cứu cho là bất ngờ, nhưng thực ra đó chỉ là sự tiếp nối hết sức lô gíc, không sớm thì muộn của yêu sách đường Lưỡi bò 9 đoạn ôm trọn Biển Đông, của đe dọa thôn tính nốt quần đảo Trường Sa, của những lệnh cấm đánh bắt cá được đưa ra hàng năm, của bao lần đánh giết ngư dân, cướp phá tài sản trên tàu…
Sự bị động của Đảng Cộng sản và sự thống nhất của xã hội dân sự
Sự bị động có thể nói là tuyệt đối của Đảng Cộng sản, phản ứng rời rạc của chính quyền Việt Nam là một bằng chứng rõ ràng cho thấy người thực sự lo lắng đến vận mệnh đất nước, không chỉ trong những giờ phút lâm nguy, mà quan trọng hơn là trước khi mối đe dọa xảy ra, không ai khác hơn là những người dân. Mối đe dọa từ Trung Quốc đã được cảnh báo từ rất sớm bởi nhiều người dân thường, nhiều chuyên gia, nhiều giới chức trong chính quyền có lòng với đất nước. Kể từ năm 2007, khi hải quân Trung Quốc xả súng bắn chết ngư dân Thanh Hóa, rất nhiều cuộc xuống đường đã được tổ chức, nhưng phần lớn đã bị chính quyền đáp lại bằng trấn áp.
Điều khó lòng tưởng tượng đã xảy ra trong cuộc biểu tình 11/05, nhất là tại Hà Nội và Sài Gòn, khi những người biểu tình bị trấn áp trước đây đã tuần hành bên cạnh những bạn bè, thân nhân của những người từng trấn áp họ, và có thể cả với chính một vài trong số những người đã từng trấn áp họ, với mục tiêu chung phản đối hành động xâm lược của Trung Quốc. Một xã hội của người dân đang cùng nhau đứng lên khẳng định tiếng nói quyết định của mình trong việc bảo vệ nền độc lập và tự chủ dân tộc, không chỉ về lãnh thổ, mà còn trên tất cả các phương diện khác, không chấp nhận vị trí lệ thuộc, chư hầu của Bắc Kinh, điều mà rất nhiều người nhận thấy trên thực tế và qua thái độ thần phục của một bộ phận giới lãnh đạo hiện nay trước Trung Quốc.
Trong ngày biểu tình nói trên đặc biệt tại Sài Gòn, ngoài một số hành động hung bạo xảy ra chỗ này chỗ khác, có sự phân chia thành các đoàn tuần hành có thành phần hoàn toàn khác nhau, được xác định qua tiêu chí xu theo chính quyền hay không, thỏa hiệp với chính quyền hay không… Chủ đề « nỗi lo chia rẽ trong xã hội dân sự » này chúng tôi sẽ trở lại trong phần tiếp theo của tạp chí. Nhưng điều đáng chú ý trước hết là, cuộc biểu tình vừa qua là một biểu hiện hiếm hoi cho thấy sự thống nhất của xã hội dân sự Việt Nam, ít nhất trong một thời điểm, trước cảm nhận hết sức rõ ràng về mối đe dọa từ phương Bắc.
Xã hội dân sự là gì ? tại sao xã hội dân sự lại là một vấn đề hệ trọng đến như vậy ? những gì làm nên xã hội dân sự Việt Nam ?
Để chuyển đến quý vị đôi chút hiểu biết chung về xã hội dân sự, một khái niệm phức tạp, một lĩnh vực thường gây tranh luận trong giới chuyên gia, trước hết, xin mời quý vị nghe tiếng nói của nhà nghiên cứu Lữ Phương (xem chú thích 1).
Nhà nghiên cứu Lữ Phương (Sài Gòn)
1 - Vấn đề xã hội dân sự là một vấn đề lý thuyết chính trị rất là phức tạp. Từ xã hội dân sự này, nếu phân tích thì rất phiền phức và cần phải có nhiều thời gian. Nói đơn giản là thế này. Người ta dùng chữ xã hội dân sự, xã hội công dân, xã hội thị dân, có nhiều cách dịch từ civil society. Nhưng về cơ bản đó là mối quan hệ giữa Dân và Nhà nước. Gọi đúng nó là xã hội dân, còn bên kia là xã hội quan, xã hội Nhà nước.
2 - Về lịch sử, xã hội dân sự ra đời khi từ chế độ thần quyền, phong kiến chuyển sang một chế độ dân chủ, tức là Nhà nước do xã hội dân sự tạo thành, chứ không phải là do Mệnh trời, hay một đấng bậc nào ở trên áp xuống. Do dân đồng ý, một khế ước được tạo ra, những người đại diện cho dân phải tuân phục nó. Gốc rễ là dân quyết định tất cả. Nhà nước chỉ là biểu hiện bên trên thôi, sự thỏa thuận để cai trị, để thể hiện ý chí chung. Về nguồn gốc, đại thể là như vậy.
3 - Ở Việt Nam, Nhà nước này tự cho là đại biểu cho Nhân dân, là của Nhân dân. Vai trò của dân không còn gì nữa cả, trở lại một thời kỳ giống như thần quyền trước đây. Có một đấng bậc nào đó, quy luật nào đó ở ‘‘bên trên’’ chi phối và cải tạo, uốn nắn bên dưới. Tức là hoàn toàn phủ nhận xã hội công dân hay xã hội dân sự.
4- Bây giờ, do một quá trình phát triển, do sự thất bại của mô hình xã hội chủ nghĩa Mác Lê-nin, do đó người ta (giới lãnh đạo) đi đến làm kinh tế thị trường, giao lưu với thế giới, tự nhiên mở ra các điều kiện để xã hội dân phục hồi trở lại. Do các điều kiện sinh hoạt mới (đi đứng, làm ăn, học hành ở nước ngoài…), tự nó vùng vẫy. Nhất là nhờ các điều kiện kinh tế, xã hội dân sự ngày càng tạo sức ép lên trên Nhà nước, buộc Nhà nước phải có chuyển đổi trong chừng mực nào đó thích hợp với ý nguyện của xã hội dân này. Suốt thời kỳ từ 1986 đến giờ, sự tiến triển, phát triển của xã hội dân nó ngày càng trở nên mạnh mẽ, càng ngày càng được khẳng định. Nhất là trong những năm gần đây, với cái sự suy sụp, yếu kém của ‘‘bên trên’’, tức là của lãnh đạo Đảng và Nhà nước, thì giới lãnh đạo ngày càng phải mở ra với thế giới, dần dần đi đến thừa nhận kinh tế thị trường, thừa nhận thế giới bên ngoài. Không còn một thế giới như cũ nữa, mà toàn bộ là thế giới thị trường, thế giới tư bản, dưới nhiều hình thức khác nhau.
Cái xã hội dân sự này càng ngày càng khẳng định vị trí của nó bằng rất nhiều hình thức, rất phong phú. Đầu tiên là nó tìm một cuộc sống, một sự khẳng định độc lập tự chủ, tự lập, không dính dấp gì với Nhà nước cả, tự lo lấy cái đời sống của mình, học hành buôn bán làm ăn, đi đứng… Không cần phải cám ơn Đảng, cám ơn Bác gì nữa cả. Từ những khẳng định rất là cơ bản đó, họ dần dần hình thành các tổ chức khác, các hình thái tập hợp khác, và nó có tác động là, trước hết là tách rời cái ‘‘bên trên’’, thứ hai là ép lên ‘‘bên trên’’, từ đó hình thành ra một sức mạnh buộc Nhà nước phải có những chánh sách thay đổi.
5 - Tôi nghĩ, càng ngày các hình thức đó càng phát triển và nó biểu hiện trước khi có hiện tượng giàn khoan Trung Quốc đặt tại vùng biển Việt Nam. Đã có rất nhiều hình thức manh mún, chưa có được quy mô, nhưng đã biểu hiện trong các cuộc đấu tranh buộc Nhà nước phải chuyển đổi chính sách. Thí dụ như trước khi Nhà nước mở đèn xanh cho biểu tình, thì trước đó đã có những cuộc đấu tranh rất dữ, để mà đòi Nhà nước có một thái độ thích đáng trong việc Trung Quốc bành trướng, xâm lăng chẳng hạn. Cuộc biểu tình vừa qua biểu hiện sức mạnh đó.
RFI xin chân thành cảm nhà nghiên cứu Lữ Phương, dù đang đau bệnh, đã dành thời gian để chia sẻ với thính giả về chủ đề xã hội dân sự và xã hội dân sự tại Việt Nam.
Có thể thấy, xã hội dân sự mang hai vẻ mặt, vừa là một xã hội trong đời sống thường nhật thì hoạt động độc lập, không dính đến guồng máy chính trị, nhưng trong những thời điểm cần thiết lại là sức mạnh quyết định vận mệnh đất nước, ở thời điểm đó người ta thường nói đến một xã hội công dân hay toàn dân. Xã hội dân sự vừa là một bộ phận của xã hội, để phân biệt với Nhà nước, vừa là tuyệt đại đa số đông đảo người dân, những người mà - về nguyên tắc - nắm quyền quyết định vận mệnh đất nước, bằng việc cử ra những lãnh đạo tối cao điều hành quốc gia hay qua các cuộc trưng cầu dân ý. Tuy nhiên, trong xã hội Việt Nam hiện tại, cả hai vai trò nói trên, xã hội dân sự Việt Nam đều chưa được đảm nhiệm thực sự (hay chưa đảm nhiệm được).
Quá trình mà một xã hội dân sự tồn tại và phát triển trong một chế độ độc đảng như Việt Nam hẳn có nhiều điểm khác với mô hình xã hội lý tưởng gồm ba thành tố Nhà nước, Thị trường và Xã hội dân sự mà ngày càng nhiều người kêu gọi thực thi ở Việt Nam.
Nỗi lo chia rẽ trong xã hội dân sự Việt Nam
Trong một đất nước mà xã hội dân sự đang một mặt ở trạng thái manh nha, phân tán, mặt khác bị hệ thống chính trị thao túng, nỗi lo chia rẽ trong xã hội dân sự Việt Nam, là một thực tế đầy ám ảnh, thì làm thế nào đi tới một xã hội lý tưởng như vậy ?
Trong thời gian hơn một năm gần đây, phổ biến một quan điểm trong giới những người hoạt động vì dân chủ-nhân quyền cho rằng Nhà nước Việt Nam vốn không thừa nhận và mới bắt đầu xem xét, nghiên cứu để vận dụng xã hội dân sự trong tương lai (một người tiêu biểu cho ý kiến này là nhà báo độc lập Phạm Chí Dũng). Cũng trong thời gian này, đã xuất hiện hàng chục hội nhóm bảo vệ nhân quyền, có điểm chung là thành lập không cần được Nhà nước cho phép, thường được gọi chung là « các tổ chức xã hội dân sự độc lập ».
Trên thực tế, giới khoa học Nhà nước ở Việt Nam đã chú ý đến các tổ chức xã hội dân sự từ hơn mười năm nay. Không kể các tổ chức quần chúng mang tính toàn quốc (như Đoàn thanh niên, Công đoàn, Hội cựu chiến binh…), được coi là các bộ phận ngoại vi của Đảng Cộng sản, còn có nhiều tổ chức mang tính dân sự nhiều hơn như Liên hiệp các hội khoa học và kỹ thuật, Hội người cao tuổi… Nhất là một loạt các hình thức trung tâm, hội nhóm hết sức đa dạng, gần như không nằm dưới sự lãnh đạo trực tiếp của Đảng, đặc biệt trong các lĩnh vực thiện nguyện vì các nhóm yếu thế, dễ tổn thương, như người nghèo, trẻ em, người bệnh, người tàn tật,… các tổ chức hoạt động vì môi trường.... Nhiều tổ chức dân sự vốn nằm trong hệ thống do Đảng kiểm soát cũng ngày càng hoạt động độc lập hơn…
« Diễn biến hòa bình », điều mà các thành viên thủ cựu và độc đoán trong Đảng Cộng sản lo ngại trước đây, trên thực tế đã hiện hữu và âm thầm phát triển trong lòng thể chế toàn trị mục ruỗng, đang trong quá trình tìm cách lột xác. Chấp nhận các tổ chức của xã hội dân sự và tìm cách « quản lý » chúng là một đòi hỏi của chính bộ máy Nhà nước, cũng đang trên đường thay đổi.
Trong một nghiên cứu của Viện khoa học tổ chức nhà nước (Bộ Nội vụ Việt Nam), năm 2010, về các tổ chức xã hội dân sự, có đoạn : « Ngày nay, dân chủ hóa đời sống xã hội đang trở thành xu thế phổ biến ở hầu hết các quốc gia dân tộc, cường quyền và áp đặt bởi quyền uy đang ngày càng bị phủ nhận và bị đẩy lùi. Đặc điểm đó mở ra một triển vọng rộng lớn cho hoạt động của các tổ chức xã hội ». Trước đó, năm 2006, nghiên cứu « đánh giá ban đầu về xã hội dân sự tại Việt Nam » (do Civicus – Liên minh thế giới vì sự tham gia của các công dân) được công bố. Cũng vào năm này Tiến sĩ Đặng Ngọc Dinh, đồng chủ trì chương trình trên, có lời kêu gọi được lưu truyền : « Đừng sợ xã hội dân sự ! ». Đối tượng của lời kêu gọi này có lẽ không ai hết ngoài thành phần sợ thay đổi trong Đảng.
Gần 10 năm trôi qua, nỗi lo ngại dường như vẫn còn trong một bộ phận giới lãnh đạo. Với sự xuất hiện của các hội nhóm dân sự độc lập, bức tranh của xã hội dân sự Việt Nam giờ đây trở nên đa dạng hơn và sự đối kháng giữa các nhóm xã hội dân sự khác nhau có vẻ là một thực tế gây lo ngại ở một số người trong cuộc.
Mới đây, Tiến sĩ Phạm Gia Minh (xem chú thích 2), một trong 72 trí thức nhân sĩ ký kiến nghị về Sửa đổi Hiến pháp 1992, trong bài viết « Những ước vọng của một người dân », trong phần đề nghị cải cách thể chế chính trị có một nhận định đáng chú ý về tình trạng hiện nay của xã hội dân sự Việt Nam.
« Ở Việt Nam XHDS (Xã hội dân sự) đang bị chính trị hóa bởi cả hai phía – Nhà nước thì quản lý chặt chẽ một hệ thống các Hội và Hiệp Hội nhằm thực hiện các nhiệm vụ chính trị đề ra, trong khi đó phong trào tự phát trong dân thành lập các tổ chức như Diễn đàn XHDS, Hội các bloger, Hội Dân oan v.v… nhìn chung cũng mang nặng màu sắc chính trị và bầu không khí chung là nghi kỵ và đối đầu nhau một cách không đáng có ».
Một vấn đề hệ trọng mà Tiến sĩ Phạm Gia Minh đặt ra là có một không khí nghi kỵ và đối đầu giữa hai phía XHDS. Về vấn đề này, trả lời RFI, TS Phạm Gia Minh cho biết :
TS Phạm Gia Minh (Hà Nội)
TS Phạm Gia Minh : "Phản bác sự ra đời của các tổ chức tự phát thường là cơ quan truyền thông, cơ quan tuyên truyền. Còn các hiệp hội ngành nghề, tôi không thấy là họ phản bác các tổ chức như thế này. Lập ra diễn đàn để góp ý về kinh tế, hay là giúp những người tàn tật. Tôi chưa thấy có một tổ chức chuyên môn nào của Nhà nước lập ra mà lại lên tiếng phản bác người anh em của mình, thuộc diện ngoài quốc doanh. Hoặc có thể có nhưng hiếm. Chủ yếu (phản bác) là trên báo chí".
Nguồn gốc gây nghi kỵ giữa hai phía XHDS trước hết và chủ yếu do hệ thống truyền thông do Đảng kiểm soát như nhận định của TS Phạm Gia Minh và các quan sát cho thấy. Tuy nhiên, hệ quả của việc tuyên truyền dẫn đến các nghi kỵ và đối đầu ở các tổ chức thuộc hai phía XHDS (như nhận định của TS Phạm Gia Minh) cụ thể như thế nào, đến mức nào là một hiện tượng rất cần được soi tỏ.
Một nhận định quan trọng khác của Tiến sĩ Phạm Gia Minh là « Về bản chất XHDS là “khoảng đệm" hay không gian trung lập giữa Nhà nước và nhân dân nên chỉ khi nào phục vụ mục đích dân sinh và phi chính trị thì XHDS mới thực sự phát huy chức năng vốn có của nó ».
Tuy nhiên, bản thân các tổ chức ngoại vi của Đảng đứng trước thực trạng bị tha hóa trầm trọng. Sau đây là một số nhận định của Tiến sĩ Phạm Gia Minh :
TS Phạm Gia Minh (Hà Nội)
TS Phạm Gia Minh : "Về mặt nguyên tắc, các hiệp hội do Nhà nước lập ra cũng là những hội ngành nghề, hội giải quyết các vấn đề cuộc sống bình thường, nghe thì đều là vì Dân sinh, về mặt nguyên lý là như thế, về mặt điều lệ đều là như thế cả. Thế nhưng hình như các tổ chức này bị xơ cứng, bị xơ cứng theo mô hình chính trị xô viết, thiếu tính dân chủ, thiếu hơi thở cuộc sống. Nó mang tính chất quan liêu nhiều. Thế nên, không phải ngẫu nhiên mà những vấn đề thực tiễn cuộc sống, như giống lúa ra sao, vấn đề nông thôn, nông nghiệp (hiện giờ tại sao người nông dân không đưa khoa học, kỹ thuật vào cuộc sống được), rồi là tại sao để thương lái Trung Quốc sang tung hoành mua bán lung tung, gây ra các thảm họa về nông nghiệp như thế… Vai trò của các hội khoa học về nông nghiệp tại sao không thấy đâu cả ? Bởi vì cách hoạt động của các hội đó nó xơ cứng !
Hay là vấn đề người nông dân bị mất đất, tại sao không thấy họ lên tiếng bảo vệ ? Rồi vụ anh Đoàn Văn Vươn hay rất nhiều vụ người dân mất đất khác, sao không lên tiếng ? Hay các vấn đề dân sinh trong các khu công nghiệp họ lương bị thấp, rồi chủ nó cúp tiền, rồi là vấn đề tệ nạn trong công nhân, vấn đề an sinh xã hội cụ thể của họ, ký túc xá… Tổ chức Công đoàn cũng xơ cứng không bảo vệ họ được đúng nghĩa của nó ! ".
Một khi đã bị xơ cứng, quan liêu hóa, các tổ chức được mệnh danh là XHDS làm thế nào có thể được coi là thuộc về XHDS, các tổ chức bị Nhà nước hóa là tên gọi chính xác nhất để nói về những trường hợp như vậy.
Cần phải nhấn mạnh là điểm mới của làn sóng các phong trào dân sự-dân chủ độc lập với Nhà nước ra đời gần đây là đối lập trực diện với không những nhiều « chủ trương lớn » của Đảng, bị đánh giá là sai lầm tai hại, mà nhiều lúc còn đối lập thẳng với nền tảng căn bản của chế độ độc tài độc đảng. Sự ra đời của phong trào này là để trả lời cho các thách thức xã hội, mà nhiều tổ chức dân sự trước đây đã bất lực hoặc không dám đề cập tới : như dân oan mất đất, người dân bị công an bức hiếp, những người có tiếng nói trái với chính quyền bị bỏ tù, bị hành hạ, bộ máy tư pháp không đủ năng lực để bảo vệ công lý…
"Dân sinh" phải đi cùng cải cách chính trị
Tuy nhiên, không phải tất cả các tổ chức dân sự tồn tại trước làn sóng xã hội dân sự độc lập một hai năm mới đây, đều bị Nhà nước hóa. Một số thực tế cho thấy, cũng có không ít tổ chức đã đi theo được tôn chỉ phục vụ mục tiêu dân sinh, mà Tiến sĩ Phạm Gia Minh mong muốn.
Làm thế nào để các tổ chức xã hội dân sự có vị thế « độc lập » rất lớn với Nhà nước này có thể tìm được tiếng nói chung với các tổ chức dân sự khác ?
Tiến sĩ Phạm Gia Minh nhấn mạnh đến việc cần đề cao các mục tiêu dân sinh, thay vì các mục tiêu xa vời khác, đây là điều mang lại cơ may cho việc xích lại gần nhau giữa hai phía XHDS. Tuy nhiên, thực trạng Việt Nam hiện nay cho thấy, để làm được tốt những việc Dân sinh dù là đơn giản (trong trường hợp không nhận được bảo trợ từ phía chính quyền), thường thì không thể không tác động đến thể chế, và đó không phải chỉ là việc của giới trung gian, có chức quyền, hay các nhân sĩ, trí thức, mà đó còn là công việc của toàn dân, của toàn thể xã hội dân sự. Phong trào chống dự án khai thác bauxite ở Tây Nguyên theo cam kết của ban lãnh đạo Đảng Cộng sản Việt Nam với Trung Quốc, sở dĩ có được tiếng vang và đã thuyết phục một phần giới lãnh đạo, chính là vì vừa cụ thể, vừa nhằm vào cái gốc rễ thể chế này.
Việc thay đổi luật chơi, cụ thể là khẩn trương ra các luật để thực thi các nguyên tắc về nhân quyền và quyền công dân trong Hiến pháp là công cụ hữu hiệu để tạo thuận lợi cho các tổ chức xã hội dân sự thực hiện được các mục tiêu Dân sinh, điều này cũng sẽ đồng thời giúp cho việc tiến hành nhanh chóng các cải cách thể chế chính trị mong muốn.
Trước các đe dọa ngày càng gia tăng từ Trung Quốc và thái độ cho đến nay vẫn tỏ ra là không xứng tầm của chính quyền để giải quyết mâu thuẫn một cách căn bản, sự tự thức tỉnh và hướng đến đoàn kết của mọi thành phần trong xã hội dân sự Việt Nam ắt hẳn là vấn đề cấp thiết, « Mồi lửa đã ở dưới đống củi » như lời nhà báo Huy Đức trong một bài viết mới đây.
RFI xin chân thành cảm ơn Tiến sĩ Phạm Gia Minh và nhà nghiên cứu Lữ Phương.
(1) Học giả Lữ Phương nguyên là một thứ trưởng trong chính phủ lâm thời Cộng hòa Miền nam Việt Nam, ông đã từ bỏ chính quyền cộng sản, để dành toàn bộ phần còn lại của cuộc đời để nghiên cứu về chủ nghĩa Mác-Lê nin, cột trụ trong hệ tư tưởng chính thống của đảng Cộng sản Việt Nam, cũng là của chế độ Việt Nam hiện hành. Xã hội dân sự là đề tài mà ông hết sức quan tâm.
(2) Tiến sĩ Kinh tế học Phạm Gia Minh là Phó Tổng thư ký Hội Liên lạc với người Việt Nam ở nước ngoài.
HOT VIDEO CHANNEL - TV 
