Vụ Kiện Thế Kỷ, Bước Ngoặt Biển Đông

Theo quy định của UNCLOS, phán quyết của Tòa có giá trị chung thẩm và ràng buộc các bên trong tranh chấp. Việc không thực thi phán quyết được coi là hành vi vi phạm luật quốc tế.    Các tin khác »

Vụ Philippines kiện Trung Quốc ở Biển Đông đã kết thúc bằng phán quyết ngày 12/7/2016 của Tòa trọng tài được thành lập theo Phụ lục VII của Công ước liên hợp quốc về Luật biển.[1] Có thể coi đây là vụ kiện thế kỷ vì nhiều lý do. Lần đầu tiên trong lịch sử của mình, nước Trung Hoa – “trung tâm thế giới” bị một nước nhỏ đơn phương kiện về tranh chấp biển. Tranh chấp Biển Đông là tranh chấp phức tạp, có nhiều bên tham gia, nhiều nước quan tâm nhất. Lần đầu tiên Tòa phải trả lời và giải thích cụ thể điều 121.3 của UNCLOS và qua đó góp phần phát triển luật biển quốc tế. Nội dung phán quyết không chỉ tác động đến các bên liên quan chính của vụ kiện mà còn ảnh hưởng đến nhiều nước trong và ngoài khu vực, đến tiến trình thực thi và phát triển của luật biển, luật quốc tế, Sau 17 năm đàm phán song phương bất thành, 3 năm tiến hành các thủ tục khởi kiện và xét xử, phán quyết đưa ra được coi là có lợi cho Philippines. Trung Quốc thi hành chính sách ba không: không công nhận thẩm quyền của Tòa, không tham gia, không chấp nhận thi hành phán quyết. Càng gần ngày phán quyết, Trung Quốc càng hoạt động mạnh mẽ, tung ra cả một chiến dịch tuyên truyền xem mình như nạn nhân của một âm mưu pháp lý-chính trị, tác động dư luận quốc tế mạnh mẽ, điều mà một số nhỏ các quốc gia trong hoàn cảnh tương tự (không tham gia Tòa) chưa từng làm. Đây cũng có thể là lý do Tòa trọng tài đã phải kéo dài thời gian công bố phán quyết theo dự định để có được một phán quyết khách quan nhất, giảm thiểu các chỉ trích của các bên.[2] Phán quyết đã đóng vai trò quan trọng ảnh hưởng đến chính trị, an ninh, kinh tế của các nước trong khu vực Biển Đông, đến đoàn kết nội bộ ASEAN, cạnh tranh Mỹ-Trung và chính sách đối ngoại của các nước có quyền lợi ở Biển Đông. Phán quyết cũng là phép thử về độ tin cậy của luật quốc tế, sự tôn trọng và thiện chí của các bên trong thi hành. Các tác động không dự tính trước được của phán quyết sẽ còn tác động đến nhiều thế hệ.

Philippines đã đệ trình 15 câu hỏi trước Tòa trên cơ sở giải thích và áp dụng Công ước Luật biển.[3] Philippines đã mời đội ngũ luật sư quốc tế danh tiếng, chuẩn bị hồ sơ 4000 trang trình Tòa trong phiên điều trần 1 và bổ sung 3000 trang trong phiên điều trần thứ 2. Nội dung các câu hỏi trên quy lại thành 3 vấn đề chính: 1) giá trị pháp lý của đường yêu sách lưỡi bò của Trung Quốc trong Biển Đông; 2) quy chế pháp lý của một số thực thể đảo, đá, bãi cạn nửa nổi nửa chìm trong quần đảo Trường Sa; 3) các hành vi của Trung Quốc mà Philippines cho là không phù hợp với Công ước, làm tổn hại các quyền Công ước quy định cho Philippines và môi trường biển.

Trung Quốc từ chối tham gia vụ kiện với các lý do: 1) bản chất thực sự của tranh chấp Trung Quốc – Philippines là vấn đề chủ quyền mà Tòa không có thẩm quyền; các đệ trình của Philippines như xác định quy chế các thực thể liên quan đến vấn đề phân định biển và đã bị loại bỏ bởi bảo lưu của Trung Quốc năm 2006 đối với điều 298 của Công ước; Philippines đã không tuân thủ các cam kết giữa hai nước, Tuyên bố ASEAN-Trung Quốc về cách ứng xử của các bên ở Biển Đông, Hiệp ước thân thiện và hợp tác Đông Nam Á, Hiệp ước Đa dạng sinh học… tiến hành giải quyết bằng đàm phán song phương thay vì sự can thiệp của bên thứ ba.[4] Tài liệu lập trường của Trung Quốc đã được Tòa xem xét kỹ lưỡng. Bằng phán quyết về thủ tục và thẩm quyền ngày 29/10/2015 Tòa đã bác các lập luận của Trung Quốc, thừa nhận Tòa có thẩm quyền xem xét 7/15 điểm Philippines đề nghị.[5] Các điểm khác, Tòa sẽ quyết định thẩm quyền của mình khi xem xét các vấn đề nội dung.

Phán quyết nội dung ngày 12/7/2016 dày 501 trang khẳng định Tòa có thẩm quyền xem xét toàn bộ 15 điểm Philippines đưa ra và lần lượt cho câu trả lời từng vấn đề.

Về thầm quyền:

Ngoài các lập luận đã công bố trong phán quyết về thẩm quyền ngày 29/10/2015, Tòa tiếp tục xem xét các ngoại lệ mà bảo lưu năm 2006 của Trung Quốc về điều 298 của Công ước có thể ngăn cản thẩm quyền. Tòa cho rằng ngoại lệ ở Điều 298 chỉ có thể áp dụng nếu Đệ trình của Philippines liên quan đến hoạt động thực thi pháp luật ở vùng đặc quyền kinh tế của Trung Quốc. Tuy nhiên, do Đệ trình của Philippines liên quan đến các sự kiện diễn ra trong chính vùng đặc quyền kinh tế của Philippines hoặc ở vùng lãnh hải, nên Điều 298 không cản trở thẩm quyền của Toà. Ngoại lệ thứ hai là các hoạt động quân sự không thuộc thẩm quyền của Tòa. Xuất phát từ các tuyên bố ở cấp cao nhất của Trung Quốc rằng các hoạt động cải tạo và xây dựng đảo nhân tạo ở bảy cấu trúc thuộc quần đảo Trường Sa chỉ mang tính dân sự và Trung Quốc sẽ không quân sự hóa sự hiện diện của mình trên Trường Sa, Tòa đã quyết định không coi các hoạt động trên có tính quân sự khi mà bản thân Trung Quốc đã liên tục khẳng định điều ngược lại. Lập luận này cho phép Tòa loại bỏ ngoại lệ của Điều 298 cản trở thẩm quyền xem xét các hoạt động quân sự. Kết luận này của Tòa có ý nghĩa khẳng định giá trị của các hành vi đơn phương từ các quốc gia, nhất là từ các lãnh đạo cấp cao, sẽ tạo ra nguồn bổ trợ cho luật quốc tế và mang tính rang buộc. Trên cơ sở các phân tích ở cả 2 phán quyết, Tòa tuyên bố mình có đủ thẩm quyền xem xét các nội dung chính của Đệ trình của Philippines.

Về đường chín đoạn:

Do Trung Quốc không giải thích và yêu sách mơ hồ không rõ ràng, Tòa đã sử dụng phương pháp loại trừ để xác định phần chung nhất giữa yêu cầu của Philippines và đòi hỏi của Trung Quốc mà Tòa có thẩm quyền. Tòa khẳng định không xem xét vấn đề chủ quyền các thực thể trong phạm vi đường chín đoạn. Tòa đã xem xét kỹ khái niệm danh nghĩa lịch sử, một khái niệm có thể mang lại chủ quyền cho quốc gia đòi hỏi và quốc gia này có nghĩa vụ chứng minh.[6] Khái niệm này được Công ước 1982 đề cập trong điều 15 liên quan đến phân định lãnh hải. Xem xét danh nghĩa lịch sử bị hạn chế bởi bảo lưu 2006 của Trung Quốc. Song Trung Quốc đã không bao giờ chứng minh bản chất pháp lý và phạm vi của danh nghĩa lịch sử mà mình đòi hỏi.[7] Các yêu sách của Trung Quốc ngoài việc tuyên bố có chủ quyền trên các đảo và các vùng nước kế cận, còn là yêu sách “các quyền chính đáng ở Biển Đông, được tạo thành trong quá trình lịch sử lâu dài”. Sự mơ hồ, không rõ ràng trong các tuyên bố của Trung Quốc không chứng minh được họ có danh nghĩa lịch sử. Tòa phân tích rõ cái mà Trung Quốc, thông qua các hành vi và tuyên bố khác nhau của mình, đòi hỏi là quyền lịch sử đối vói các nguồn tài nguyên trong phạm vi đường chín đoạn. Quyền này không gắn với các khái niệm danh nghĩa lịch sử hay Vịnh lịch sử. Các quyền đánh cá lịch sử truyền thống đã được các nước trong đó có Trung Quốc thảo luận trong quá trình Hội nghị lần thứ III về luật biển và đã không được chấp nhận đưa vào Công ước. Yêu sách của Trung Quốc về quyền lịch sử đối với tài nguyên sinh vật và không sinh vật trong phạm vi đường chin đoạn không phù hợp với Công ước với nghĩa là nó đã vượt quá phạm vi các vùng biển mà Công ước quy định. Các quyền lịch sử này nếu có đã không phù hợp với các định chế vùng biển mới của Công ước khi có hiệu lực và vì thế không tồn tại. Mặt khác trước khi Công ước có hiệu lực và vùng đặc quyền kinh tế trở thành một định chế mang tính tập quán quốc tế thì các vùng biển nằm ngoài lãnh hải 12 hải lý là vùng biển cả. Mọi hoạt động đánh bắt của ngư dân Trung Quốc, ngư dân các nước khác là thực hiện quyền tự do đánh bắt chứ không mang tính lịch sử. Hoạt động hàng hải và đánh cá lịch sử bên ngoài lãnh hải vì vậy không thể tạo nên cơ sở cho việc hình thành quyền lịch sử. Tòa xác định rằng “mặc dù các nhà hàng hải Trung Quốc và ngư dân của họ, cũng như những người như vậy từ các quốc gia khác, đã từng trong lịch sử sử dụng những hòn đảo này ở Biển Nam Trung Hoa, hiện không hề có chứng cứ gì rằng Trung Quốc đã thực thi về mặt lịch sử sự kiểm soát đặc quyền trên toàn vùng nước hay tài nguyên”. Vì vậy, với các câu hỏi số 1 và 2 của Philippines liên quan đến giá trị pháp lý đường chin đoạn, Tòa tuyên “không có cơ sở pháp lý nào để khẳng định nước này (Trung Quốc) có quyền lịch sử đối với các tài nguyên, theo các quyền được Công ước Liên Hiệp Quốc về Luật biển 1982 (UNCLOS), ở các khu vực biển trong phạm vi đường chín đoạn”.[8] Bằng tuyên bố này, Tòa đã bác bỏ 2 trong số 3 khía cạnh mà các học giả Trung Quốc thường biện hộ cho đường chín đoạn; yêu sách quyền lịch sử đánh cá truyền thống và yêu sách vùng biển. Chỉ còn lại khía cạnh yêu sách chủ quyền các thực thể trong phạm vi đường chín đoạn, điều mà Tòa không có thẩm quyền xét xử.

Về quy chế pháp lý của các thực thể trong quần đảo Trường Sa và bãi cạn Scarborough.

Philippines chỉ nêu cụ thể 7 thực thể. Tòa đồng ý với Philippines rằng Gạc Ma (Johnson South Reef), Châu Viên (Cuarteron Reef), Chữ Thập (Fiery Cross) và Scarborough là các thực thể nổi; Xu Bi, Tư Nghĩa (Hughes Reef), Vành Khăn (Mischief Reef) và Bãi Cỏ Mây (Second Thomas Shoal) là các thực thể nửa nổi nửa chìm trong điều kiện tự nhiên nhưng không đồng ý với Philippines về trường hợp của Ga Ven và Ken Nan và kết luận rằng cả hai đều là thực thể nổi. Tòa Trọng tài giải thích Điều 121.3 và kết luận rằng các quyền được hưởng vùng biển của một thực thể phụ thuộc vào (a) năng lực khách quan của thực thể; (b) trong điều kiện tự nhiên, thực thể đó có thể duy trì hoặc (c) một cộng đồng dân cư ổn định hoặc (d) hoạt động kinh tế mà không phụ thuộc vào tài nguyên bên ngoài và cũng không thuần túy mang tính chất khai thác.[9] Việc các nhân viên công vụ sống và làm việc trên một số thực thể này, hay việc xây dựng, cải tạo mới không làm thay đổi quy chế pháp lý ban đầu của thực thể. Từ lập luận đó, và áp dụng nguyên tắc tương tự Tòa tuyên bố không có thực thể nào tại Trường Sa có khả năng duy trì đời sống con người ở đó nên không điểm nào có vùng đặc quyền kinh tế và hay vùng thềm lục địa. riêng, kể cả trường hợp đảo lớn nhất Ba Bình. Đây là các quyết định quan trọng không chỉ cho Biển Đông mà còn cho biển Hoa Đông, tranh chấp Điếu ngư đảo, đảo Tokto, quần đảo Riukyu và các vụ tranh chấp đảo đá khác khi áp dụng điều 121.3 của Công ước. Nó khẳng định vai trò của Tòa trong giảm thiểu các tranh chấp, tìm kiếm các giải pháp cho hòa bình, ổn định quốc tế. Tòa Trọng tài cũng kết luận rằng Công ước không quy định việc một nhóm các đảo như quần đảo Trường Sa sẽ có các vùng biển với tư cách là một thực thể thống nhất. Nó ngăn chặn mọi toan tính trong tương lai việc thiết lập các đường cơ thẳng cho quần đảo Trường Sa như một thực thể thống nhất như Trung Quốc đã làm với Hoàng Sa năm 1996.

Về các hành vi của Trung Quốc:

Sau khi đã xác định các thực thể ở Trường Sa chỉ có 12 hải lý, Tòa dễ dàng kết luận không có sự chồng lấn vùng đặc quyền kinh tế của Philippines và Trung Quốc ở Trường Sa. Vì vậy không cần đến phân định biển cũng có thể nhận thấy các hành vi của ngư dân và lực lượng chấp pháp của Trung Quôc nằm ngoài phạm vi 12 hải lý từ các thực thể được nêu là nằm trong vùng đặc quyền kinh tế Philippines, “bởi chúng không hề chồng lấn lên bất kỳ khu vực nào có thể thuộc về Trung Quốc”. Hành động cắt mũi, truy đuổi tàu Philippines của lực lượng chấp pháp Trung Quốc trong các vùng biển này là vi phạm các Quy tắc ngăn ngừa va chạm trên biển 1972 và các công ước quốc tế về an toàn hàng hải. Ngư dân Philippines có quyền đánh cá truyền thống ở Scarborough và Tòa cũng có thể nói như vậy về ngư dân Trung Quốc nhưng Trung Quốc đã can thiệp để ngăn chặn ngư dân Philippines tiếp cận vùng biển. Tòa đã yêu cầu chuyên gia phản biện độc lập nghiên cứu và đưa ra kết luận các hoạt động xây đảo nhân tạo, cải tạo bãi gây tổn hại nghiêm trọng tới môi trường biển. Đặc biệt, Tòa cũng chỉ ra rằng ngư dân Trung Quốc đã thực hiện việc khai thác động vật bị đe dọa tuyệt chủng như rùa biển, san hô và trai khổng lồ ở quy mô lớn tại Biển Đông, sử dụng các biện pháp gây hủy hoại nghiêm trọng đối với môi trường rặng san hô. Tòa Trọng tài xác định rằng chính quyền Trung Quốc đã nhận thức được các hành vi này và không thực hiện nghĩa vụ cần thiết theo Công ước để ngăn chặn. Các hành động này của Trung Quốc đã làm trầm trọng thêm xung đột ở Biển Đông. [10]

Phản ứng các bên

Phán quyết đã được đón nhận và hoan nghênh rộng rãi trên toàn thế giới. Phán quyết thúc đẩy tinh thần thượng tôn pháp luật quốc tế, đưa ra các chỉ dẫn quan trọng về giải thích và áp dụng Công ước luật biển 1982, đồng thời yêu cầu các quốc gia liên quan phải làm rõ nội dung và phạm vi tranh chấp phù hợp với luật pháp. Theo Công ước luật biển, phán quyết là chung cuộc, mang tính ràng buộc pháp lý và các bên liên quan phải tuân thủ phán quyết. Tổng thư ký Liên hợp quốc, Mỹ, Nhật Bản, Australia, Ấn Độ..đều kêu gọi các bên tuân thủ luật pháp quốc tế, Công ước Luật biển, kiềm chế, không làm phức tạp tình hình. .[11]

Phán quyết trả lại quyền tự do hàng hải, hàng không cho cả cộng đồng quốc tế trên hầu hết khu vực Biển Đông. Đối với các vùng nước lãnh hải 12 hải lý của các thực thể đảo, tàu thuyền được thực hiện quyền qua lại không gây hại. Tàu bè của Mỹ hay các nước khác có thể đi sát Vành Khăn, vào trong phạm vi 12 hải lý nơi Trung Quốc xây dựng đường băng và căn cứ lớn trên đảo nhân tạo. Phán quyết gián tiếp bác bỏ mọi mưu tính thiết lập một vùng nhận diện phòng không của bất kỳ nước nào trên Biển Đông.

Phán quyết tạo cơ sở để ASEAN dưới sự lãnh đạo của nước Chủ tịch Lào sớm có được lập trường chung về Biển Đông tại Hội nghị thượng đỉnh 21/7 tới, dù còn có ý kiến vụ kiện chỉ liên quan đến Trung Quốc và Philippines. Singapore, điều phối viên quan hệ ASEAN – Trung Quốc, nước quan ngại nhất về tự do hàng hải ở Biển Đông và Indonesia, nước được giải thoát khỏi những khó chịu gần đây khi vùng biển Natuna nằm trong phạm vi đường chín đoạn, sẽ đóng vai trò tích cực chủ động. Malaysia, an tâm về Bãi Tăng Mẫu, sẽ tiếp tục chính sách hợp tác kinh tế với Trung Quốc trong khi hoan nghênh phán quyết của Tòa. BNG Malaysia ra tuyên bố cho rằng “Trung Quốc và tất cả các bên liên quan có thể tìm ra những cách thức mang tính xây dựng để phát triển các cuộc đối thoại, đàm phán và tham vấn một cách lành mạnh, trong khi duy trì tính thượng tôn pháp luật vì hòa bình, an toàn và an ninh của khu vực.”. Một số nước không có quyền lợi trực tiếp ở Biển Đông cũng nhận thấy phán quyết của Tòa tạo cơ sở cho các bên tiếp tuc đàm phán giải quyết tranh chấp. Philippines, nước khởi kiện, đã chủ động đề nghị nối lại đàm phán với Trung Quốc, kể cả trên vấn đề “gác tranh chấp cùng khai thác”. Trên phương diện này, Philippines đã đi một con đường vòng 13 năm, kể từ thỏa thuận ba bên Philippines-Trung Quốc -Việt Nam hợp tác phát triển chung năm 2003. Tuy nhiên đề nghị lần này dựa trên một cơ sở pháp lý rõ ràng là các thực thể trong Trường Sa không có vùng đặc quyền kinh tế và thềm lục địa riêng. Một tuyên bố kêu gọi các bên liên quan tôn trọng phán quyết của Tòa, ủng hộ duy trì trật tự ở Biển Đông dựa trên luật pháp quốc tế sẽ cải thiện hình ảnh một ASEAN bị chia rẽ trong thời gian qua. Trung Quốc giữ được thể diện khi cùng ASEAN tiếp tục đàm phán về Bộ quy tắc ứng xử ở Biển Đông COC. Song một kịch bản xấu, ASEAN không ra được tuyên bố chung vẫn có thể xảy ra khi vẫn có ý kiến trái ngược, phá vỡ cơ chế đồng thuận của khối. Sự đoàn kết ASEAN còn có thể bị ảnh hưởng bởi lập trường của Philippines, nước là Chủ tịch năm tới. Nếu Philippines làm sống lại tranh chấp bang Sabah với Malaysia, Én Ca mà Malaysia đang quản lý có thể nằm trên thềm lục địa yêu sách của Philippines?

Phán quyết của Tòa cũng tác động mạnh đến tiến trình đàm phán trong tương lai nhằm tìm kiếm một giải pháp cơ bản lâu dài cho vấn đề chủ quyền ở Biển Đông. Đài Loan, tác giả của đường chín đoạn, dù không giữ được yêu sách 200 hải lý cho Ba Bình, có thể phản đối nhưng cũng sẽ điều chỉnh chính sách không dựa trên đường chín đoạn. Căn cứ vào vị thế và sức mạnh trong khu vực, trong tương lai Đài Loan có thể tuyên bố từ bỏ yêu sách đường chín đoạn để đổi lấy status quo và được công nhận là một bên tranh chấp, đàm phán với các nước khác. Nếu điều này xảy ra, tình hình Biển Đông sẽ còn thay đổi.

Câu hỏi lớn nhất hiện nay là Trung Quốc sẽ phản ứng thế nào trước phán quyết của Tòa. Phán quyết này đã chặn đứng đà đi lên của Trung Quốc như một siêu cường mới thách thức địa vị của Mỹ cũng như các tham vọng “một hành lang một con đường” và “lợi ích cốt lõi”. Nó đặt Bắc Kinh trước hai lựa chọn: tiếp tục bác bỏ, làm sứt mẻ vị thế và niềm tin từ các nước khác hay điều chỉnh chính sách. Chỉ 4 tiếng sau khi Toà ra phán quyết, trang chủ của Toà trọng tài thường trực (PCA) đã bị hacker Trung Quốc đánh sập. Cùng ngày Tòa ra phán quyết, Chủ tịch Tập Cận Bình tuyên bố chủ quyền lãnh thổ và những lợi ích biển của Trung Quốc tại Biển Đông sẽ không bị ảnh hưởng bởi phán quyết của Tòa trong mọi tình huống. Bộ Ngoại giao Trung Quốc cho rằng phán quyết là vô giá trị và không ràng buộc. Không nghi ngờ gì, trong thời gian tới Trung Quốc sẽ thực hiện một chiến dịch tuyên truyền khổng lồ nhằm bác bỏ phán quyết, duy trì các yêu sách của mình ở Biển Đông.[12] Trong lịch sử tố tụng quốc tế đã có 5 trường hợp các quốc gia không xuất hiện trước Tòa, không chấp nhận thẩm quyền của Tòa như vụ thử vũ khí hạt nhân New Zealand và Australia kiện Pháp năm 1974, Nicaragua kiện Mỹ năm 1985, hay vụ Hà Lan kiện Nga năm 2013 vì Moscow bắt giữ một tàu của Greenpeace [13]… Nhưng cùng với thời gian và sức ép của cộng đồng quốc tế, các nước này đều hợp tác giải quyết tranh chấp theo phán quyết của Tòa. Cộng đồng quốc tế hy vọng Trung Quốc, nước tham gia tích cực Hội nghị luật biển lần thứ III của Liên hợp quốc, một cường quốc luôn tuyên bố trỗi dậy hòa bình, cũng sẽ không phải là ngoại lệ. Trong tuyên bố của NPN BNG Trung Quốc bao gồm cả khả năng mở cửa đàm phán với Philippines sau phán quyết. Cộng đồng quốc tế cũng cần giúp đỡ Trung Quốc âm thầm điều chỉnh chính sách và hành động thực tế phù hợp với luật quốc tế. Do Tòa chỉ bác đường chín đoạn ở khía cạnh yêu sách vùng biển mà không bình luận về yêu sách chủ quyền, Trung Quốc sẽ tiếp tục khẳng định chủ quyền theo đường chín đoạn, thậm chí duy trì yêu sách 200 hải lý đặc quyền kinh tế từ các thực thể này. Họ sẽ tiếp tục tăng cường sự hiện diện quân sự trên các đảo nhân tạo. Bắc Kinh có thể tính đến việc chiếm đóng thêm một số bãi đá không người. Một kịch bản được nhiều chuyên gia dự đoán là Trung Quốc sẽ triển khai xây đảo nhân tạo ở Scarborough. Mỹ đã cảnh báo Trung Quốc không được vượt lằn ranh đỏ. Song Scarborough không phải là lãnh thổ nằm trong cái ô bảo vệ của Hiệp ước phòng thủ Mỹ- Phi. Một khả năng không cao nhưng vẫn có thể xảy ra khi Bắc Kinh sử dụng vũ lực chiếm một số vị trí thuộc quyền kiểm soát của các bên khác. Bắc kinh có thể cho rằng Tòa đã không đúng khi xem xét quy chế pháp lý từng thực thể mà không xem quần đảo Trường Sa là một thực thể. Thay vì thiết lập một vùng nhận diện phòng không kém hiệu quả và khó kiểm soát, Bắc Kinh có thể tuyên bố đường cơ sở quần đảo Trường Sa như đã làm với quần đảo Hoàng Sa năm 1996. Từ đường cơ sở này Trung Quốc sẽ tiếp tục mở rộng các vùng biển tranh chấp, thay cho đường chín đoạn. Trung Quốc không thể dễ dàng từ bỏ mưu tính kiểm soát Biển Đông, làm đối trọng với Mỹ trong cạnh tranh chiến lược. Đấu tranh bảo vệ chủ quyền còn diễn ra khốc liệt. Đụng độ là có thể nhưng các bên đủ tỉnh táo, kiềm chế để không xảy ra chiến tranh. Ngay sau phán quyết, một cuộc chạy đua vũ trang, củng cố sức mạnh đã được các nước âm thầm phát động. Indonesia đã tăng cường an ninh xung quanh các đảo Natuna. Phản ứng của Trung Quốc cùng sự thiếu vắng cơ chế cưỡng chế thực thi phán quyết của Tòa cho thấy dù quan trọng, giải pháp pháp lý không là giải pháp toàn diện giải quyết xung đột ở Biển Đông. Trước mắt tình hình sẽ căng thẳng.

Phán quyết tác động đến Việt Nam:

Là quốc gia ven biển có chủ quyền trên Biển Đông, Việt Nam thi hành chính sách nhất quán bác bỏ đường chín đoạn phi lý và ủng hộ Tòa Trọng tài có thẩm quyền. Ngày 7/12/2014, BNG Việt Nam đã gửi Tuyên bố lưu ý Tòa lập trường của Việt Nam “nhằm bảo vệ các quyền và lợi ích có bản chất pháp lý của mình trong BĐ… mà có thể ảnh hưởng trong tiến trình trọng tài”. Việt Nam cũng thể hiện mạnh mẽ ủng hộ “các nước thành viên CULB tìm kiếm giải quyết các tranh chấp của họ liên quan đến giải thích và áp dụng Công ước… thông qua các thủ tục quy định trong Phần XV của Công ước”. Tuyên bố nêu rõ “Việt Nam không nghi ngờ Tòa có thẩm quyền trong tiến trình vụ kiện” và mong muốn quyết định của Tòa có thể “làm sáng tỏ lập trường pháp lý của các bên trong vụ kiện này và của các bên thứ ba có quan tâm”. Khi thực hiện hồ sơ ranh giới ngoài thềm lục địa cùng Malaysia năm 2009, Việt Nam đã xuất phát từ tiền đề tất cả các thực thể trong quần đảo Trường Sa chỉ có vùng biển không quá 12 hải lý. Quan điểm của Việt Nam hoàn toàn phù hợp với nội dung của phán quyết ngày 12/7/2016.

Ngày 12/7/2016, Việt Nam đã nhanh chóng tuyên bố hoan nghênh việc ra phán quyết. NPN BNG Việt Nam tuyên bố: “Việt Nam một lần nữa khẳng định lập trường nhất quán về vụ kiện, ủng hộ mạnh mẽ việc giải quyết các tranh chấp ở Biển Đông bằng biện pháp hòa bình, bao gồm các tiến trình ngoại giao và pháp lý, không sử dụng hoặc đe dọa sử dụng vũ lực theo quy định của luật pháp quốc tế, trong đó có Công ước của Liên Hợp Quốc về Luật Biển (UNCLOS) năm 1982. Việt Nam ủng hộ duy trì hòa bình, ổn định trong khu vực, an ninh, an toàn, tự do hàng hải và hàng không ở Biển Đông, tôn trọng nguyên tắc thượng tôn pháp luật trên các vùng biển và đại dương. Việt Nam tiếp tục khẳng định chủ quyền của mình đối với hai quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa, chủ quyền đối với nội thủy và lãnh hải, quyền chủ quyền và quyền tài phán đối với vùng đặc quyền kinh tế và thềm lục địa của Việt Nam được xác định phù hợp với UNCLOS cũng như tất cả các quyền và lợi ích pháp lý của Việt Nam liên quan đến các cấu trúc địa lý thuộc hai quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa”.[14] Việt Nam cần nghiên cứu kỹ phán quyết để có những chính sách và phản ứng phù hợp

Phán quyết của Tòa tạo điều kiện pháp lý bảo vệ toàn vẹn vùng đặc quyền kinh tế và thềm lục địa của Việt Nam từ đất liền tách khỏi vùng nước tranh chấp. Hợp đồng công ty Trung Quốc Hai Zi Yang ký với công ty Mỹ Crestone năm 1992 trên bãi Tư Chính thuộc thềm lục địa Việt Nam sẽ không còn giá trị. Cũng như vậy là 9 lô dầu khí mà CNOOC (Công ty dầu khí ngoài khơi Trung Quốc) gọi thầu năm 2012 trên thềm lục địa Việt Nam. Đây là ví dụ đã được Tòa đề cập trong phán quyết ở tr.89.

Việt Nam và Malaysia có thể yêu cầu Ủy ban ranh giới thềm lục địa của Liên hợp quốc xem xét sớm hồ sơ chung về ranh giới ngoài thềm lục địa hai nước đã đệ trình năm 2009. Phillipines sẽ rút lại yêu cầu Ủy ban chưa xem xét hồ sơ của Việt Nam và Malaysia và nước này có thể gia nhập hồ sơ chung.

Các hoạt động cắt cáp, truy đuổi ngư dân Việt Nam thực hiện quyền đánh bắt chính đáng tại các vùng biển của mình phải được chấm dứt. Quyền tiếp cận tài nguyên của ngư dân Việt Nam tại các vùng biển Hoàng Sa, Trường Sa phải được đảm bảo.

Việt Nam cùng các nước có cơ sở đòi hỏi Trung Quốc chấm dứt lệnh cấm đánh bắt cá trái phép trong Biển Đông ban hành từ 1998.

Việt Nam cũng như các nước liên quan có cơ sở làm rõ đòi hỏi vùng biển quần đảo Trường Sa trên cơ sở yêu sách chủ quyền các thực thể.

Việt Nam có thể học hỏi kinh nghiệm, sử dụng giải pháp pháp lý để xác định quy chế pháp lý của các thực thể tại quần đảo Hoàng Sa, bác bỏ đường cơ sở quanh quần đảo Hoàng Sa năm 1996, giảm bớt các tranh chấp biển ngoài cửa Vịnh Bắc Bộ trên cơ sở duy trì đòi hỏi chủ quyền. Việt Nam cũng có cơ sở để đấu tranh với các vi phạm môi trường biển.

Phán quyết của Tòa cũng tạo điều kiện thuận lợi cho Việt Nam thực hiện Nghị quyết khoá IX, kỳ họp thứ 5, ngày 23 tháng 6 năm 1994 của nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam phê chuẩn Công ước của Liên hợp quốc về Luật biển năm 1982. Nghị quyết cho phép nghiên cứu để có những sửa đổi, bổ sung cần thiết đối với các quy định liên quan của pháp luật quốc gia cho phù hợp với Công ước 1982, bảo đảm lợi ích của Việt Nam.

Giải pháp cho Biển Đông là tổng thể chính trị, ngoại giao, pháp lý, kinh tế, an ninh quốc phòng. Công cụ pháp lý là quan trọng, thu hẹp các bất đồng, giúp các bên điều chỉnh chính sách, có các quyết sách đúng, giải quyết thỏa đáng tranh chấp chủ quyền vì hòa bình, ổn định, thịnh vượng của khu vực và toàn thế giới.

Việt Long
Đại Sự ký Biển Đông

Chú thích:

[1] PCA Case No. 2013-19:  The South China Sea Arbitration (The Republic of the Philippines v. The People’s Republic of China), http://www.pca.org
  http://thediplomat.com/wp-content/uploads/2016/07/thediplomat_2016-07-12_09-15-50.pdf
Thông cáo Báo chí và Tóm tắt phán quyết về thẩm quyền và nội dung các đệ trình của Philippines: http://nghiencuubiendong.vn/vu-kien-philippines-trung-quoc/5988-thong-cao-bao-chi-va-tom-tat-phan-quyet-cua-pca-ve-vu-kien-bien-dong
[2] Ngày 23/6/2016, Malaysia gửi Công hàm yêu cầu Tòa xem xét phán quyết không ảnh hưởng đến yêu sách chủ quyền và các quyền lợi biển của nước này.
[3] Vũ Ngọc Diệp, Vì sao Philippines có thể khởi kiện Trung Quốc về vấn đề Biển Đông, http://nghiencuubiendong.vn/vu-kien-philippines-trung-quoc/5977-vi-sao-philippines-co-the-khoi-kien-trung-quoc-ve-van-de-bien-dong
[4] http://www.fmprc.gov.cn/mfa_eng/zxxx_662805/t1217147.shtml
[5] Nguyễn Hồng Thao, Vụ kiện ở Biển Đông – khởi đầu cuộc chiến pháp lý, http://nghiencuubiendong.vn/y-kien-va-binh-luan/5113-vu-kien-o-bien-dong-khoi-dau-cuoc-chien-phap-ly
[6] Award on Merits, par. 226
[7] Award on Jurisdiction, par. 160, Award on Merits, par. 180
[8] Award on Merits, par. 239.
[9] Award on Merits, par.500
[10] Robert Beckman, Phán quyết của Tòa Trọng tài trong tranh chấp Biển Đông – sự thay đổi luật chơi trong tranh chấp biển, http://nghiencuubiendong.vn/vu-kien-philippines-trung-quoc/6013-phan-quyet-cua-toa-trong-tranh-chap-bien-dong-su-thay-doi-luat-choi-trong-tranh-chap-bien
[11] Phản ứng của các nước về phán quyết của PCA, Vietnamnet 12.7.2016: http://vietnamnet.vn/vn/the-gioi/315344/phan-ung-cua-cac-nuoc-ve-phan-quyet-cua-pca.html
[12] Phản ứng của Trung Quốc sau phán quyết vụ kiện Biển Đông, RFI 13.7.2016: http://vi.rfi.fr/chau-a/20160713-phan-ung-cua-trung-quoc-sau-phan-quyet-vu-kien-bien-dong
[13] Arctic Sunrise, (Kingdom of Netherland v. Russian Federation), Provisional Measures, Order of 22 November 2013, ITLOS Report 2013, p.230 at p.243, par. 56
[14] Việt Nam hoan nghênh PCA ra phán quyết về Biển Đông, Vietnamnet 12.7.2016: http://vietnamnet.vn/vn/thoi-su/chinh-tri/315323/viet-nam-hoan-nghenh-phan-quyet-cua-pca.html
Một phiên bản rút gọn của bài viết đã được đăng trên Vietnamnet ngày 14.7.2016 tại http://vietnamnet.vn/vn/tuanvietnam/315653/vu-kien-the-ky-buoc-ngoat-bien-dong.html
Tư liệu liên quan:
Toàn văn Thông cáo: https://www.documentcloud.org/documents/2990594-PH-CN-20160712-Press-Release-No-11-English.html
Và Phán quyết của Toà trọng tài: https://www.documentcloud.org/documents/2990595-PH-CN-20160712-Award.html

'Học tập cải tạo' hay khổ sai, lưu đày?

Khung cảnh một trại tù 'cải tạo' dựng lại trong phim "Vượt Sóng" được nhiều người tù 'cải tạo' nhìn nhận là trung thực 80%. 'Journey from the fall' trailer.

Sau ngày 30 tháng Tư 1975 chỉ trong vòng hai tháng hằng trăm ngàn quân cán chính Việt Nam Cộng Hòa bị đưa vào các trại tập trung cài tạo, nói là  để học tập tư tưởng tiến bộ theo chủ nghĩa xã hội rồi trở về sinh sống hài hòa trong xã hội mới. Sĩ quan cấp úy được dặn đem theo 10 ngày tiền ăn, và 1 tháng cho cấp tá trở lên. Điều gì xảy đến với họ sau đó? Chính sách tập trung cải tạo được thực hiện thế nào?

Đài Á Châu Tự Do phỏng vấn hai cựu sĩ quan  và một nhân viên dân chính trung cấp của Việt Nam Cộng Hòa về đề tài này. Vào tháng tư 1975 họ là Trung úy Nguyễn Ngọc Tiên, 8 năm tù 'cải tạo', đại úy Hồ Công Bình, 9 năm, và ông Đỗ Mạnh Trường, sĩ quan quân đội biệt phái sang một nhiệm sở dân sự, 8 năm tù.

Nhẹ dạ, cả tin?

Trả lời câu hỏi vì sao trong tháng 5 và tháng 6-1975 cả quân đội miền Nam đã trình diện đúng theo lệnh gọi để vào các trại tập trung, ông Nguyễn Ngọc Tiên nói:

Ông Nguyễn Ngọc Tiên: Khi mà họ chiếm hết cả miền Nam rồi thì tất cả các sĩ quan, binh sĩ Quân lực Việt Nam Cộng Hòa ở trong tay họ. Chúng tôi, một số những người , theo tin tức thì còn những tàn quân ở trong rừng, cũng có một số người cố gắng kiếm đường để vào. Cá nhân chúng tôi cũng kiếm đường để đi vào bưng nhưng cho tới giờ chót thì không còn cách nào khác hơn là đi trình diện để rồi nhận cái án tập trung của họ thôi. Nếu không thì cũng nằm trong tay họ vì sau đó bị bắt thì cũng nằm trong tay họ thôi.

Việt Long: Thưa, lúc đó ông có tin là học tập cải tạo 10 ngày hay 1 tháng rồi sẽ được trở về hay không?

Ông Nguyễn Ngọc Tiên: Tôi hoàn toàn không tin vào điều đó bởi vì có kinh nghiệm của gia đình chúng tôi. Khi ở ngoài Bắc, việc Cộng sản kêu gọi đi tập trung vào để gọi là cải tạo hay học tập thì chúng tôi không biết chắc được rằng là đi như thế nào. Tôi không tin vào thời hạn 1 tuần, 10 ngày hay 1 tháng, hay là bao lâu. Chúng tôi cũng không nghĩ rằng là họ có thể kéo dài như là họ đã làm.
Việt Long: Và ông Hồ Công Bình, cựu đại úy Biệt động quân tiếp lời:

Ông Hồ Công Bình: Lúc đó chúng tôi là Liên đoàn 4 Biệt động quân và tôi là Tiểu đoàn phó 43, Biệt động quân. Liên đoàn 4 Biệt động quân tổng trừ bị của chúng tôi được lệnh rút về Sài Gòn để phòng thủ phía Đông của Sài Gòn. Miền Nam thất thủ rồi, thì có những đường lối của họ mà mình cũng không ngờ tới. Thứ nhất họ cho binh sĩ và hạ sĩ quan học tập 7 ngày. Họ chỉ cho học có 7 ngày đó và xong xuôi thì thấy binh sĩ và hạ sĩ quan phơi phới đi ra về. Mình thấy họ nói là họ đã thống nhất và họ nói đi học tập đi rồi sẽ trở về trong 1 tháng. Như vậy, mình cũng tạm yên chí để đi vô coi như thế nào. Đến khi vào rồi mới biết rằng đó là cả một sự việc mà mình không ngờ đến.

Cải tạo hay tù khổ sai? 

Việt Long: Thưa, sau đó thì ông bị đưa đi những trại tập trung nào, ở đâu?

Ông Hồ Công Bình: Họ chuyển tôi về Long Giao. Khi ở đó 8 tháng thì chúng tôi đã biết rằng đây là trại tù đầu tiên mà chúng tôi đến. Bắt đầu thấy những cơn đói đến hành hạ. Gạo tồn trữ trong rừng từ lâu đã thành mối mọt, họ cho mình ăn. Có một số anh em đã bị phù thủng rồi. Sau 8 tháng đó rồi thì xuống tàu Sông Hương. Khi xuống tàu Sông Hương rồi thì lúc đầu chúng tôi vẫn tưởng là đi ra Phú Quốc hoặc là Côn Sơn.

Không ngờ rằng trên đường thẳng đi ra lộ trình hướng Bắc. Ghé đến Hải Phòng, khi lên xe lửa thì nhốt chúng tôi vào wa-goong chở toàn súc vật. Khi tới phà Ô Lâu để qua Yên Bái thì xuống tàu để bắt đầu qua phà, chúng tôi đã bị dân ở nơi đó ném đá.

Trên đường ra Bắc, ghé đến Hải Phòng, khi lên xe lửa họ nhốt chúng tôi vào wa-goong chở toàn súc vật. Khi tới phà Ô Lâu để qua Yên Bái thì xuống tàu để qua phà, chúng tôi đã bị dân ở nơi đó ném đá. Ô. Hồ Công Bình

Sau này, chúng tôi mới được những người đó họ nói với chúng tôi rằng đã được học tập là có tù đi qua đây và những đám này là có nợ máu với nhân dân và học tập nói là phải hành động, cư xử với họ như thế nào. Sau đó thì tụi tôi vào tới trại Sơn la, Yên Bái...nhiều trại lắm.

Ở Yên Bái gồm có những đoàn 776, hồi đó do quân đội quản lý, bắt phải đi rừng leo lên chặt nứa, chặt cây để về làm trại để nhốt mình ở trong đó.

Trong rừng thì làm sao có gạo được. Chúng tôi chỉ duy nhất có ăn khoai, ăn sắn (khoai mì) và bo bo. Buổi sáng họ chỉ phát 3 củ khoai mà leo lên rừng mà chặt cây. Tụi tôi phải đi ra ngoài, tìm kiếm rau.

May là tụi tôi là Biệt động quân đã được huấn luyện về “mưu sinh, thoát hiểm” nên có thể tìm ra được những rau quả để mà đỡ đói; Còn hơn là những ông sĩ quan phục vụ văn phòng thì rất là tội cho họ trong vấn đề đó.

Việt Long: Sau một thời gian dài như vậy thì tỉ lệ tử vong có nhiều không? Có người nào trốn trại thoát hay không?

Ông Hồ Công Bình: Thứ nhất là ăn uống thiếu thốn vệ sinh. Thứ hai là sốt rét. Có những người bị như thế này, thế kia. Con số tử vong có thể nói là khá. Tụi tôi ở trong rừng như vậy nên khi mà (có ai) chết  thì đưa từ trại này lên trên đoàn của họ rồi phải chôn tại chỗ của họ. Cho đến bây giờ cái sĩ số đếm được người chết ở ngoài Sơn La với lại Yên Bái rất nhiều.

Tôi không thể ước lượng được khoảng bao nhiêu, tại có rất nhiều trại nằm trong đoàn 776. Do đó chỉ biết rằng một cái trại của tôi là đã chết khoảng mười mấy, hai chục người với trong số độ khoảng hai trăm mấy tù nhân.

Số lượng bịnh tật nặng nề rất là nhiều; Mà đã bịnh tật thì chỉ có ‘xuyên tâm liên’ không chứ đâu có thuốc gì nữa đâu để mà chữa. Do đó số còn sống được đây là cả một điều may.

Việt Long: Trong thời gian đó thì gia đình của quí vị, vợ con… sinh sống như thế nào, được đối xử ra sao, ông Đỗ Mạnh Trường nói:

Ông Đỗ Mạnh Trường: Khi tôi về, tôi nghĩ là cò lẽ đời sống của tù là khốn nạn nhất nhưng qua câu chuyện của gia đình thì tôi thấy hóa ra là mình còn may mắn hơn người ở nhà. Người ở nhà đã phải nhịn ăn, nhịn mặc để lo kiếm sống cho chính mình và cho con cái, mà còn phải nhịn ăn để dành để thăm nuôi chống con ở ngoài trại nữa.

Đời sống của người dân miền Nam trong giai đoạn đó, ít nhất là cho đến năm 1980, những người có gia đình đi cải tạo, đời sống của gia đình rất là khó khăn và bi thảm- phải dùng chữ bi thảm.

Đời sống của người dân miền Nam trong giai đoạn đó, những gia đình có người đi cải tạo, rất là khó khăn và bi thảm- phải dùng chữ bi thảm. Ô. Đỗ Mạnh Trường

Mưu đồ chính sách lưu đày?

Việt Long: Ông có nghĩ đến lý do vì sao mà chính quyền Cộng sản lại giam nhốt các vị lâu như vậy không?

Ông Đỗ Mạnh Trường: Tôi có thể nhìn thấy chứ. Đó là chính sách: một là muốn giam để vô hiệu hóa những thành phần có thể chống đối sau này.

Thứ hai chính là làm tê liệt, hủy hoại nguyên cả một thế hệ-đó là những thế hệ của miền Nam. Nên nếu mà họ có khả năng giam càng lâu thì càng tốt.

Việt Long: Thưa ông, có một sử gia trong nước mới đây nói rằng chính sách cải tạo đó không phải là ngượi đãi hay là tù tội mà chỉ là cải tạo cho tốt rồi cho về thôi. Nói rằng ngược đãi là không đúng sự thật.

Ông Đỗ Mạnh Trường: Hỏi anh chàng đó là có người nhà đi tù cải tạo hay không. Tôi đã nghe rất nhiều câu chuyện. Những người miền Nam mà có gia đình ở miền Bắc vào thăm. Họ cũng khuyên câu đầu tiên là các bác, các chú ráng cải tạo cho tốt để được về với gia đình; Nhưng sau đó một thời gian thì những người đó họ không dám nói những điều đó nữa.

Đó là sự ngụy biện hoàn toàn. Bỏi vì đã quá rõ ràng, nếu không có áp lực của thế giới thì chắc chắn là tất cả những cựu quân nhân, với danh nghĩa là đi tù cải tạo, sẽ chẳng còn mấy người về.

Xin nhấn mạnh rằng, cho đến năm 1979, khi đã có một số người được chở vào Thanh Phong, Thanh Hóa để biến thành trại viên thay vì phạm nhân, theo danh nghĩa họ nói. Họ đã được trả lại đồng hồ, được phép đi ra khỏi trại mà không phải có tụi nó dẫn theo, thì họ lại được khuyến khích là chỉ trong một thời gian ngắn nữa các anh sẽ đưa vợ con các anh ra ngoài này.

Thế hỏi anh, giả sử chính sách tiếp tục, những thế hệ, giai cấp đó có còn hay không hay là tất cả con cái chúng ta đã trở thành người Thượng hết rồi, chỉ trong một thời gian rất ngắn.

Ông Hồ Công Bình: Cái cha đó chưa bao giờ ổng ở trong tù hết. Khi nào chính những người ở bên Mỹ này họ có cần diet, tức là họ cần làm cho con người của họ nhỏ bớt đi, ốm bớt đi thì nhiều khi tôi cũng nói đùa với họ ‘Anh cần chi uống thuốc.

Anh chỉ cần về Việt Nam, chỉ cần xin Cộng sản cho anh vô ở tù thì 1 tháng anh có thể xuống 30 lbs rồi”. Tôi nghĩ tôi không cần nói nhiều. Sử gia đó cứ vô trong tù ở đi sẽ biết nó như thế nào, thưa anh.

Đâu là hoà giải, đoàn kết?

Việt Long: Thưa ông, câu hỏi cuối là ngày đó, thời gian đó, các ông nghĩ chính quyền Cộng sản Việt Nam có thể làm điều gì tốt hơn thế đối với các sĩ quan, viên chức Việt Nam Công hòa để thực hiên điều họ nói là hòa hợp và đoàn kết toàn dân xây dựng  đất nước?

Ông Hồ Công Bình: (nói đến) Người Cộng sản thì tôi không biết sẽ nói như thế nào. Tôi cũng đọc sách sử nhiều. Tôi cũng thấy được Civil War của Mỹ, cuộc nội chiến của Mỹ. Sau khi Bắc quân đã thắng rồi và Nam quân đã đầu hàng rồi, những người thuộc Nam quân đầu hàng vẫn được giữ vũ khí, trở về địa phương của họ sinh sống. Ngay cả những nghĩa trang của họ tất cả đều được giữ nguyên như vậy.

Ngay cả bên Thổ Nhĩ Kỳ cũng có những gương như vậy. Nếu những cấp lãnh đạo của Cộng sản, ít ra họ có hiểu được sử, và hiểu và áp dụng những cái như vậy để cho nhân dân có tự do. Họ biết trọng dụng lại những người như vậy để xây đắp lại. Họ cởi mở hơn. Và họ làm như vậy, tôi nghĩ là không có cảnh người ta bỏ đi ra vượt biên “cho đến cột đèn cũng bỏ đi nữa”.

Họ sử dụng một chính sách thù địch đối tất cả những người còn lại, họ đã cắt đứt con đường gọi là hòa hợp, hòa giải dân tộc ngay từ những ngày đầu tiên. Ô. Nguyễn Ngọc Tiên

Cho đến bây giờ, báo chí hay truyền thông vần còn nói có một số người họ vẫn còn đi tới bên Úc và bị Úc phân loại ngay trên biển để trả về. Như vậy anh tính nó như thế nào. Họ vẫn chưa có một sự chuẩn bị ở trong đó.

Ông Nguyễn Ngọc Tiên: Thưa ông, ở trên thế giới này, rất là nhiều bài học mà bài học tốt nhất là sau khi Hoa Kỳ chấm dứt cuộc chiến tranh Nam Bắc.

Đó là nếu quả thực họ có ý hướng hòa hợp, hòa giải dân tộc thì (lúc đó) họ đã chiếm toàn thể đất nước rồi, những người ở miền Nam gọi là đối nghịch với họ không có vũ khí trong tay và họ đang nắm giữ quyền lực thì tôi nghĩ rằng họ phải tận dụng tất cả những nguồn nhân lực, tài lực ở miền Nam mà khi họ vào họ đã thấy được để sử dụng.
Tôi nghĩ không phải tất cả những người ở miền Nam đều là thù địch với chính sách muốn thay đổi để mà cải tiến dân tộc như vậy. Bởi vì họ sử dụng một chính sách thù địch đối tất cả những người còn lại, họ đã cắt đứt con đường gọi là hòa hợp, hòa giải dân tộc ngay từ những ngày đầu tiên.

Việt Long: Và cuối cùng, kết thúc cuộc phỏng vấn này ông Đỗ Mạnh Trường cho rằng:

Ông Đỗ Mạnh Trường: Làm gì có hòa giải, hòa hợp dân tộc. Đó là lời “ranh” để dụ dỗ những người nhẹ dạ. Mục tiêu của Cộng sản là tiêu diệt nguyên cả chế độ của miền Nam Việt Nam hay nói chung của cả dân tộc Việt Nam. Không hề có hoà giải, hòa hợp dân tộc đâu. Người nào tin vào cái chuyện đó là điều rất là khôi hài và ngu xuẩn.

Việt Long
phóng viên RFA
Theo RFA

Hiệp ước Xuyên Thái Bình Dương

Thủ tướng Shinzo Abe của Nhật Bản tại sân bay quốc tế Tokyo ngày 21 tháng 4, 2015. Ông Shinzo Abe lên đường tham dự Hội nghị cấp cao Á-Phi tại Jakarta

Trong một tuần công du Hoa Kỳ vào tuần tới, Thủ tướng Nhật Shinzo Abe hy vọng sẽ đạt thỏa thuận với Mỹ về Hiệp ước Đối tác Chiến lược Xuyên Thái Bình Dương, gọi tắt là TPP. Tuy nhiên, hiệp ước này vẫn còn bị nhiều trở ngại trong Quốc hội Hoa Kỳ và ngay trong đảng Dân Chủ của Tổng thống Barack Obama. Diễn đàn Kinh tế tìm hiểu hồ sơ ấy qua phần phân tích của chuyên gia kinh tế Nguyễn-Xuân Nghĩa.

Việt Long: Xin kính chào ông Nguyễn-Xuân Nghĩa. Thưa ông, tuần tới thì Thủ tướng Nhật Bản Shinzo Abe sẽ thăm viếng Hoa Kỳ trong một tuần, sẽ hội kiến với Tổng thống Barack Obama và đọc bài diễn văn trước hai viện của Quốc hội Mỹ, là điều chưa từng có từ nửa thế kỷ nay. Vào dịp này, ông Abe cũng hy vọng rằng hai nước có thể đạt thỏa thuận về Hiệp ước Đối tác Chiến lược Xuyên Thái bình dương, thường được gọi tắt là TPP. Nếu hai quốc gia có nền kinh tế mạnh nhất trong 12 nước đang đàm phán hiệp ước này mà đạt được sự đồng thuận thì đấy là biến cố có lợi cho các nước khác. Người ta cũng không quên là Trung Quốc không có mặt trong dự án TPP và đấy có thể là khía cạnh kinh tế của việc Hoa Kỳ chuyển trục về Đông Á để xác định vị trí của mình trước ảnh hưởng của Trung Quốc. Vì vậy, chương trình chuyên đề của chúng ta sẽ chú trọng tới hồ sơ ấy. Theo ý kiến của ông thì hai nước Mỹ Nhật có hy vọng khai thông trở ngại để đạt môtt bước tiến quan trọng này không?

Nguyễn-Xuân Nghĩa: - Đây là một hồ sơ cực kỳ phức tạp về nhiều mặt, và bên trong cả hai nước là Hoa Kỳ và Nhật Bản đều có những thế lực ủng hộ hoặc chống đối khiến cho việc thỏa thuận dự trù cách nay đúng một năm khi Tổng thống Mỹ thăm viếng Á Châu đã lại không thành. Năm nay thì phía Nhật Bản tin rằng sẽ có bước đột phá nhưng bên trong Hoa Kỳ vẫn còn nhiều trở ngại. Tôi xin được tóm lược bối cảnh trước khi ta tìm hiểu về các trở ngại đó.

Xuất phát từ một hiệp định cách nay 10 năm của một số quốc gia nhỏ tại Á Châu và Nam Mỹ trong vành cung Thái bình dương, Hoa Kỳ đã tham gia từ năm 2008 và vận động nhiều nước cùng hợp tác để tiến tới chế độ tự do và mậu dịch cho cả khu vực » Nguyễn-Xuân Nghĩa

- Xuất phát từ một hiệp định cách nay 10 năm của một số quốc gia nhỏ tại Á Châu và Nam Mỹ trong vành cung Thái bình dương, Hoa Kỳ đã tham gia từ năm 2008 và vận động nhiều nước cùng hợp tác để tiến tới chế độ tự do và mậu dịch cho cả khu vực. Một bước then chốt là việc Nhật ngỏ ý tham dự từ năm 2013 và 12 quốc gia đang đàm phán hiện có sản lượng kinh tế bằng 40% của sản lượng toàn cầu, và gồm có Hoa Kỳ, Nhật Bản, Canada, Mexico, Úc, New Zealand, Brunei, Singapore, Chile, Peru, Malaysia, và Việt Nam. Các nước đã có 20 vòng đàm phán mà chưa xong.

- Về phía Nhật, Thủ tướng Shinzo Abe có kế hoạch cải tổ kinh tế rộng lớn và chấp nhận tham gia hiệp ước với ý hướng thúc đẩy việc cải cách ở nhà. Khi tham dự, Nhật phải giải tỏa thị trường nông sản để nhập lương thực từ các xứ khác, nhất là từ Hoa Kỳ, nhưng đổi lại thì dễ xuất khẩu  phụ tùng xe hơi qua Mỹ. Trở ngại về phía Nhật là sự chống đối của nông gia và về phía Mỹ là áp lực của các tập đoàn xe hơi, doanh nghiệp chế biến cùng nghiệp đoàn thợ thuyền vì phải cạnh tranh với hàng Nhật.

Việt Long: Thưa ông, cho đến Thứ Ba thì hai phái bộ Mỹ Nhật đã thu hẹp được một số dị biệt nên Thủ tướng Nhật Bản mới có vẻ lạc quan là hai nền kinh tế dẫn đầu cả khối TPP này có thể làm gương cho xứ khác và ông Abe sẽ tới Hoa Kỳ với một tin vui. Liệu sự thể có được như vậy không?

Tổng thống Mỹ Barack Obama và Thủ tướng Shinzo Abe của Nhật Bản sau cuộc họp song phương ở Phòng Bầu dục tại Nhà Trắng, Washington ngày 22 tháng 2, 2013. AFP

Nguyễn-Xuân Nghĩa: - Tôi nghĩ rằng sự thể vẫn còn một bất trắc lớn đến từ phía Quốc hội Mỹ.

- Trước hết, cả Thượng viện và Hạ viện Hoa Kỳ nay đang do đảng Cộng Hòa lãnh đạo và đảng này có khuynh hướng phát huy tự do mậu dịch và muốn ủng hộ một Tổng thống bên Dân Chủ để khai thông các trở ngại. Bên trong nước Mỹ lại có một đạo luật rắc rối là ủy quyền cho Hành pháp việc đàm phán các hiệp định thương mại theo thủ tục gọn nhẹ và khi hoàn thành thì mới đưa qua Quốc hội phê chuẩn trọn gói. Đạo luật đó gặp sự chống đối của nhiều dân biểu nghị sĩ Dân Chủ theo xu hướng bảo hộ mậu dịch và bị gạt qua một bên từ năm 2012.

Nếu hiệp định TPP hoàn thành năm nay như dự kiến thì lượng giao dịch có thể tăng mạnh từ năm tới. Nhưng ngược lại, nếu muốn gia nhập cuộc chơi vì mối lợi kinh tế thì các nước phải tuân thủ một số điều kiện về lao động, môi sinh, về chế độ bảo vệ tác quyền hay quyền sở hữu trí tuệ với một số hậu quả về xã hội và cả chính trị nữa » Nguyễn-Xuân Nghĩa

- Tuần qua, một số dân biểu nghị sĩ đã đạt thỏa thuận về dự luật gọi là Phát huy Thẩm quyền Thương mại và tuần này thì dự luật đó sẽ được đưa ra Quốc hội phê chuẩn trong một phiên họp khoáng đại. Nếu đa số thông qua đạo luật thì Chính quyền Obama và vị Đặc sứ Thương mại của Tổng thống mới có rộng quyền thương thảo với các nước cho đến khi hoàn thành, chứ không phải trong từng bước lại phải xin phép Quốc hội. Nghịch lý ở đây là đảng Cộng Hòa thì muốn một Tổng thống Dân Chủ được rộng quyền thương thuyết, nhưng ông Obama lại bị trở ngại từ phía Dân Chủ.

Việt Long: Thính giả của chúng ta có thể thắc mắc về chuyện đó. Thưa ông nếu hiệp định thương mại này có lợi cho kinh tế và được Tổng thống Mỹ cổ võ thì vì sao vẫn còn nhiều người chống ở ngay trong đảng của Tổng thống?

Nguyễn-Xuân Nghĩa: - Câu hỏi này rất hay vì cho thấy hai khía cạnh kinh tế và chính trị.

- Về kinh tế thì câu hỏi được nêu ra là hiệp định có lợi cho ai, bao giờ thì có lợi và ngược lại ai gặp sự cạnh tranh của hàng hóa hay dịch vụ ngoại quốc từ nay sẽ dễ nhập vào Mỹ? Chẳng hạn như giới bán nông sản hay linh kiện điện tử thì ủng hộ việc ấy vì có thêm cơ hội xuất cảng và tuyển người, mà giới sản xuất cơ phận chế biến thì sợ mất thị phần đang có của mình và phải sa thải nhân viên. Cả hai đều nói đến nhu cầu bảo vệ lao động mà lại có hậu quả trái ngược về mặt xã hội.

-Ngoài ra, và như chương trình của chúng ta đã đề cập cách nay ba tháng, việc Mỹ kim lên giá và nhiều nước mặc nhiên phá giá đồng bạc qua biện pháp bơm tiền cũng khiến cho hàng Mỹ thì đắt hơn và hàng xứ khác lại rẻ và dễ bán hơn. Cho nên, cũng vì lý do kinh tế mà nhiều doanh nghiệp và giới dân cử bên đảng Dân Chủ mới yêu cầu bao gồm cả hồ sơ ngoại hối vào việc đàm phán với các đối tác kia.

- Đã vậy, trong tiến trình thương thuyết hiệp định, các viên chức phụ trách đàm phán đều giữ kín nội dung để tránh bị tác động nên các thế lực liên hệ đều khó biết hậu quả. Họ mới vận động giới dân cử mở ra phong trào chống đối và đòi xét hỏi về từng cam kết từ phía Mỹ. Ngoài ra, xã hội Mỹ cũng còn xu hướng bảo hộ mậu dịch hoặc bảo vệ môi sinh, thậm chí chống toàn cầu hóa vì e ngại những thay đổi bất lợi cho họ. Vì Hoa Kỳ là một xứ dân chủ nên ngần ấy xu hướng đều mở chiến dịch tác động rất ồn ào mà nhiều người chẳng rõ bên trong là vì những lý do gì.

- Sau cùng, chúng ta cũng không nên quên rằng Hoa Kỳ đang thương thuyết một hiệp định tương tự với các nước Âu Châu gọi là Đối tác Xuyên Đại Tây Dương về Thương mại và Đầu tư, trong khi các nước Âu Châu chưa ra khỏi những khó khăn vì vụ khủng hỏag của khối Euro.

Việt Long: Nhìn từ các nước Á Châu thì hiệp định TPP này có lợi như thế nào?

Nguyễn-Xuân Nghĩa: - Các nước Á Châu đều mong là hiệp định này mở ra cơ hội bán hàng nhiều hơn vào thị trường rộng lớn của Hoa Kỳ. Thí dụ như năm ngoái thì kim ngạch ngoại thương giữa Việt Nam và Hoa Kỳ lên tới hơn 36 tỷ đô la, giữa Hoa Kỳ và Nhật Bản thì đã vượt 200 tỷ. Nếu hiệp định TPP hoàn thành năm nay như dự kiến thì lượng giao dịch có thể tăng mạnh từ năm tới. Nhưng ngược lại, nếu muốn gia nhập cuộc chơi vì mối lợi kinh tế thì các nước phải tuân thủ một số điều kiện về lao động, môi sinh, về chế độ bảo vệ tác quyền hay quyền sở hữu trí tuệ với một số hậu quả về xã hội và cả chính trị nữa.

- Nói chung, với Hoa Kỳ thì hiệp định này chỉ ảnh hưởng đến hơn 10% của lượng hàng mà nước Mỹ mua bán với cả thế giới - là gần bốn ngàn tỷ đô la. Nhưng hơn 400 tỷ nước Mỹ mua bán với các nước của nhóm TPP là một triển vọng đáng kể và có thể dẫn đến nhiều đổi thay trong khu vực cho nhiều thập niên sắp tới.

Việt Long: Khi ấy, chúng ta lại nhìn về một đại gia trong khu vực là Trung Quốc. Thưa ông, xứ này có nền kinh tế đứng hạng nhì thế giới mà cũng là triển vọng làm ăn của nhiều nước Á Châu. Trong khi Hoa Kỳ đang xoay trở với hồ sơ TPP này thì Bắc Kinh cũng đề xướng một Hiệp định Thương mại Tự do Á châu Thái bình dương gọi tắt là FTAAP với 10 nước trong Hiệp hội ASEAN và năm nước bên ngoài là Nhật, Nam Hàn, Ấn Độ, Úc và New Zealand, tức là không có Hoa Kỳ. Ông nghĩ sao về sáng kiến ấy khi ta chẳng thể quên dự án thành lập Ngân hàng Đầu tư Hạ tầng Cơ sở Á châu mà mình có đề cập trong một chương trình trước?

Tuần qua Quốc hội Mỹ mới hoàn thành dự luật về quyền đàm phán của Hành pháp sẽ được biểu quyết trong tuần này. Đấy là bước khai thông quan trọng cho hiệp định TPP và nếu lại đạt thỏa thuận với Nhật Bản vào tuần tới thí đấy là một sự đột phá có lợi Nguyễn-Xuân Nghĩa

Nguyễn-Xuân Nghĩa: - Tôi e rằng nhiều người Mỹ đã quên sáng kiến này của Trung Quốc khi cứ loay hoay vật lộn với hồ sơ TPP!

- Bắc Kinh có dự kiến lớn là mở ra kỷ nguyên phát triển Đông Á với Trung Quốc là trung tâm để thiết lập mạng lưới an ninh và kinh tế dưới cái dạng của "Con Đường Tơ Lụa" ngày xưa, ngày nay sẽ trải rộng trên biển và trong đất liền, từ Indonesia của Đông Nam Á qua đến Trung Á với kinh phí hơn 40 tỷ đô la. Để thực hiện dự kiến, Bắc Kinh tung tiền mua chuộc các nước Á châu qua đầu tư và mậu dịch và từ Thượng đỉnh APEC vào tháng 11 năm ngoái còn đề nghị Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện của Khu vực trải rộng từ Úc châu về tới Trung Quốc. Nếu tham gia dự án này, các nước Á châu sẽ có lợi thế buôn bán với thị trường đông dân nhất thế giới. Nhưng vì lý do an ninh trước sự bành trướng đáng ngại của Trung Quốc, các nước cũng muốn củng cố quan hệ với Hoa Kỳ và Nhật Bản, việc gia nhập nhóm TPP có thể là một bước có lợi cho chiều hướng ấy. Việt Nam nên cân nhắc sự lợi hại với cái nhìn toàn cảnh và tìm cơ hội ra khỏi bóng rợp của Bắc Kinh.

Việt Long: Ông nói đến một cái nhìn toàn cảnh về lợi và hại, liệu Quốc hội Hoa Kỳ có cái nhìn đó không nếu vẫn gây nhiều trở ngại cho một cơ hội hợp tác được chính nước Mỹ đề xướng từ năm 2008 mà đến nay vẫn chưa thành hình?

Nguyễn-Xuân Nghĩa: - Hoa Kỳ là một xã hội dân chủ đa nguyên và phức tạp với nhiều quyền lợi mâu thuẫn và chằng chịt nên khó đạt được sự đồng thuận và thường làm các nước khác thất vọng.

- Tuy nhiên, chính là các sáng kiến dồn dập của Bắc Kinh đi cùng nỗ lực bành trướng về quân sự ngoài vùng biển Đông Nam Á lại đang lay động nước Mỹ về thứ tự ưu tiên. Có lẽ đấy là một lý do khiến tuần qua Quốc hội Mỹ mới hoàn thành dự luật về quyền đàm phán của Hành pháp sẽ được biểu quyết trong tuần này. Đấy là bước khai thông quan trọng cho hiệp định TPP và nếu lại đạt thỏa thuận với Nhật Bản vào tuần tới thí đấy là một sự đột phá có lợi.

- Ngược lại, ta cũng chẳng quên rằng Trung Quốc đang có nhiều vấn đề nghiêm trọng ở bên trong cho nên chẳng thể tung tiền mua bạn như lãnh đạo xứ này trù tính từ nhiều năm nay.

Việt Long: Xin cảm tạ ông Nghĩa về cuộc phỏng vấn này.

Việt long & Nguyễn Xuân Nghĩa
phóng viên RFA
Theo RFA

Muốn Là Ngoại Tệ Dự Trữ

Bộ trưởng Tài chính Trung Quốc Lou Jiwei tại lễ ký kết thành lập Ngân hàng Đầu tư Hạ tầng Cơ sở Châu Á (AIIB) ở Bắc Kinh, 24 Tháng Mười, 2014.

Qua dự án thành lập Ngân hàng Đầu tư Hạ tầng Cơ sở Á châu, gọi tắt là AIIB, lãnh đạo Bắc Kinh có thể còn mong ước xây dựng một kiến trúc tài chính mới để thay thế hệ thống do Tây phương lập ra, trong đó, đồng Nguyên của Trung Quốc sẽ giữ vị trí trọng yếu với hy vọng sẽ thay thế đồng Mỹ kim khi sản lượng kinh tế của họ sẽ vượt Hoa Kỳ. Diễn đàn Kinh tế sẽ tìm hiểu vì sao đấy chỉ là một ảo vọng nguy hiểm ngay cho kinh tế Trung Quốc.

Việt Long: Xin kính chào ông Nghĩa. Thưa ông, khi Bắc Kinh đề nghị lập ra Ngân hàng Đầu tư Hạ tầng Cơ sở Á châu, gọi tắt là AIIB, với số vốn 100 tỷ và tính đến ngày 14 thì đã có 50 nước hưởng ứng, thì dư luận thế giới cho rằng các nước này đã công nhận vị thế kinh tế của Trung Quốc, mặc dù Hoa Kỳ vẫn muốn cưỡng chống. Bên cạnh sự kiện đó, người ta còn cho là Bắc Kinh đang muốn xây dựng một kiến trúc tài chính quốc tế khác để dần dần thay thế hệ thống do Tây phương thành lập sau Đệ nhị Thế chiến và muốn đồng Nhân dân tệ của họ sẽ trở thành ngoại tệ dự trữ có thể cạnh tranh rồi thay thế đồng đô la của Hoa Kỳ. Ông nghĩ thế nào về chuyện này?

Nguyễn-Xuân Nghĩa: - Tôi cho là trong vụ ngân hàng AIIB, người ta bị nhiều hiểu lầm tai hại.
- Trước hết, hàng năm các nước Á châu cần ngàn tỷ đô la để xây dựng hạ tầng cơ sở, chứ không chỉ là 800 tỷ theo một báo cáo từ năm năm trước của Ngân hàng Phát triển Á châu ADB. Trong điều kiện đó và sau khi bị lỗ nặng vì tự mình thực hiện các dự án hạ tầng trên thế giới, Bắc Kinh muốn lập ra một cơ chế quốc tế với sự hùn vốn và đóng góp kỹ thuật của các nước khác thì đấy cũng là điều tốt. Đáng lẽ khéo hướng dẫn việc này cho mối lợi chung của Châu Á thì Chính quyền của Tổng thống Barack Obama lại muốn cản mà không thành, và gây ra một ấn tượng xấu về một nước Mỹ già nua và bất lực trước sự trỗi dậy của Trung Quốc. Thật ra, đây là một ấn tượng sai.

Việt Long: Xuyên qua vụ AIIB, rất nhiều người cho là Trung Quốc còn có tham vọng thay thế Hoa Kỳ với một đồng bạc có thể cạnh tranh với đồng Mỹ kim. Ông thấy rằng việc ấy có khả thi không?

Nguyễn-Xuân Nghĩa: - Tôi nghĩ đến câu “dê cỏn húc dậu thưa” của bà Hồ Xuân Hương và xin riêng nói về chuyện ấy dù sẽ phải nói tới một số khía cạnh khá chuyên môn.

- Từ nhiều năm qua, một số quốc gia đã nêu vấn đề về vị trí quá lớn của Mỹ kim trong hệ thống tài chính được thiết lập từ 70 năm trước, đấy là quan điểm của Trung Quốc, Ấn Độ, Liên bang Nga hay Brazil. Chúng ta có thể hiểu tâm lý đó của các nước đi sau để theo kịp và vượt qua các nước công nghiệp hóa với ảo tưởng là mình đã đủ mạnh để phát huy ảnh hưởng và bảo vệ quyền lợi. Trong số đó, dĩ nhiên là có Trung Quốc với nền kinh tế có sản lượng đứng hạng nhì thế giới sau Hoa Kỳ. Nhưng không phải ngẫu nhiên mà các nước có tham vọng đó đều đang bị khủng hoảng!.

- Bước sang vai trò của đồng Nguyên thì ngoài ảo tưởng, Bắc Kinh còn mắc bệnh quên trí nhớ. Hoa Kỳ từng có nền kinh tế dẫn đầu thế giới từ những năm 1870 về sau mà các nước khi ấy vẫn dùng đồng Bảng Anh, Phật lăng Pháp và đồng Đức Mã của  Đức làm ngoại tệ chính để thanh toán các giao dịch. Phải năm chục năm sau, và khi nước Mỹ đã lập ra hệ thống Ngân hàng Trung ương độc lập cách nay trăm năm, thì đô la mới thay thế dần các ngoại tệ kia của Âu Châu và lên tới vị trí có thể gọi là thống trị từ sau Thế chiến II. Cho nên, sức mạnh kinh tế không nhất thiết làm cho đồng bạc của mình trở thành ngoại tệ thông dụng nhất.

Bắc Kinh chưa có sức mạnh kinh tế ấy và dù đã cố vận động thì đồng bạc của họ vẫn chưa được sử dụng một cách phổ biến. Mãi tới cuối năm ngoái thì đồng Nguyên mới là một trong năm ngoại tệ chính của thiên hạ mà chỉ để thanh toán có 2,2% lượng giao dịch, so với tỷ lệ 45% của Mỹ kim hay 28% của Euro Nguyễn-Xuân Nghĩa

- Bắc Kinh chưa có sức mạnh kinh tế ấy và dù đã cố vận động thì đồng bạc của họ vẫn chưa được sử dụng một cách phổ biến. Mãi tới cuối năm ngoái thì đồng Nguyên mới là một trong năm ngoại tệ chính của thiên hạ mà chỉ để thanh toán có 2,2% lượng giao dịch, so với tỷ lệ 45% của Mỹ kim hay 28% của Euro, thế rồi qua Tháng Hai thì tỷ lệ của đồng Nguyên lại còn sụt tới số 1,8%.

Việt Long: Xin hỏi ông một câu rất chuyên môn là thế nào là một ngoại tệ phổ biến và vì sao đồng Nguyên chưa được sử dụng nhiều hơn dù Trung Quốc đã giao dịch với nhiều nước trên thế giới?

Nguyễn-Xuân Nghĩa: - Đồng bạc là phương tiện thanh toán nghiệp vụ mua bán giữa các nước, cho nên phải là một đơn vị khả tín, đáng tin, vì giá trị tự nhiên của nó trên thị trường, chứ không vì một quốc gia hay chính quyền nào đó tự tiện tuyên bố là nó đáng giá chừng này. Theo tiêu chuẩn ấy thì đồng tiền của một quốc gia nào giao dịch nhiều với các nước thì dễ thành thông dụng hơn.

- Thứ nữa, đồng bạc cũng là một phương tiện bảo vệ giá trị của tài sản nên chỉ trở thành ngoại tệ dự trữ, là được cất giữ trong lâu dài, nếu được các nước hay nói chung là thị trường tin cậy. Một yếu tố tin cậy là không bị chính quyền phát hành ra đồng bạc tự ý can thiệp để thay đổi giá trị.

- Cứ theo các tiêu chuẩn đó thì đồng Nguyên chưa thể là ngoại tệ phổ biến và càng khó là ngoại tệ dự trữ cho dù kinh tế Trung Quốc có thể vượt sản lượng của Hoa Kỳ, là điều chưa chắc. Nếu lại duy ý chí vì tưởng sẽ bành trướng ảnh hưởng nhờ đồng Nguyên là ngoại tệ dự trữ thì Trung Quốc càng sớm bị khủng hoảng. Nhìn từ giác độ chủ quan dễ hiểu của một người Việt Nam trước sự hung hăng của Trung Quốc, tôi thầm mong là Bắc Kinh sẽ nuôi tham vọng đó mà chóng tan tành!

Việt Long: Chúng ta bắt đầu đi vào phần hấp dẫn của đề tài. Vì sao ông cho rằng đồng bạc của Trung Quốc chưa thể là một ngoại tệ dự trữ có giá trị phổ biến? 

Nguyễn-Xuân Nghĩa: - Tôi xin đi vào một số chi tiết chuyên môn và mong thính giả của chúng ta cùng nắm vững để hiểu ra thực tế ở ngoài đời.

- Trước hết, nếu ta tin là một đồng bạc nào đó, giả dụ là đồng Nguyên, có hy vọng thành ngoại tệ dự trữ đáng tin cho tương lai thì ta sẽ mua đồng Nguyên về trữ trong nhà hay trong ngân hàng để bảo vệ giá trị tài sản của mình. Khi ấy, ta mua bằng gì, ở đâu? Ta mua bằng đồng bạc của mình ở nơi có bán đồng Nguyên, và sau đó, đồng bạc ấy của mình sẽ chạy qua bên Tầu. Kết quả của những tính toán như vậy trên thị trường là đồng Nguyên sẽ lên giá vì được nhiều người ưa và Bắc Kinh thì ôm vào một số đồng bạc của thiên hạ, thường thì là những tờ giấy nợ vì thật ra đồng bạc là tờ giấy nợ có in trên đó sự cam kết thanh toán của quốc gia phát hành. Nhìn vào tờ đô la thì thấy liền.

- Từ chuyện ấy ta có thể suy ra một vấn đề rất nhỏ sau đây. Có những nơi nào trên địa cầu mà nhà đầu tư có thể thoải mái gõ cửa mua đồng Nguyên của Tầu cũng dễ như đổi đồng đô la của Mỹ? Câu trả lời là rất ít! Vài chục năm nữa thì may ra.

- Chuyện thứ hai là nếu thiên hạ chiếu cố đồng Nguyên khiến đồng tiền lên giá thì hàng của Tầu cũng lên giá và khó cạnh tranh với bên ngoài. Trung Quốc vẫn quá lệ thuộc vào xuất khẩu, lại chưa dám thả nổi đồng bạc để được giao dịch tự do, thì nói gì đến vai trò ngoại tệ dự trữ của thiên hạ?

- Lên đến tầng cao hơn thì cả triệu nghiệp vụ mua bán ấy cần một mạng lưới trung gian và kết quả sau cùng tập trung về các ngân hàng trung ương là tổ chức tài chính then chốt có thẩm quyền điều tiết lượng tiền giao dịch này. Các ngân hàng trung ương, kể cả của Hoa Kỳ, Âu Châu hay Trung Quốc, thì nhìn vào cái mà ta gọi là “tài khoản vãng lai” hay “cán cân chi phó”. Nếu thiên hạ ham đồng bạc của mình mà mua về thì điều ấy có nghĩa là tư bản của mình lặng lẽ chảy ra ngoài, làm cán cân vãng lai của mình bị thâm hụt. Người ta cứ than Hoa Kỳ bị thiếu hụt chi phó, là tư bản vào ít ra nhiều, mà không thấy rằng đấy là cái giá phải trả khi đồng Mỹ kim là ngoại tệ dự trữ phổ biến!

Chẳng ai muốn mua tiền của Tầu về nhà khi đảng Cộng sản đằng sau Nhà nước và Ngân hàng Trung ương họp kín rồi bất ngờ ra lệnh có ảnh hưởng bất lợi cho tài sản của thiên hạ! Nguyễn-Xuân Nghĩa

Việt Long: Ông nêu ra một chi tiết lý thú. Thế nếu Bắc Kinh mở rộng mạng lưới giao dịch để đồng Nguyên dễ được trao đổi thì sẽ có một vấn đề về tài khoản vãng lai. Khi ấy thì họ có thể làm gì?

Nguyễn-Xuân Nghĩa: - Khi ấy họ sẽ gặp vấn đề tam tứ nan chứ chẳng phải là lưỡng nan.

- Một là Bắc Kinh phải can thiệp vào thị trường ngoại hối để đồng bạc khỏi lên gía mỗi khi được thiên hạ mua vào. Khi can thiệp như vậy thì mặc nhiên làm đồng bạc mất chức năng phản ảnh quy luật cung cầu. Chẳng ai muốn mua tiền của Tầu về nhà khi đảng Cộng sản đằng sau Nhà nước và Ngân hàng Trung ương họp kín rồi bất ngờ ra lệnh có ảnh hưởng bất lợi cho tài sản của thiên hạ!

- Hai là Bắc Kinh phải giữ thế vô tư như nhà cái trong sòng bạc, là không can thiệp vào trị giá của các đồng bạc được trao đổi hàng ngày hàng giờ hàng phút trên sòng bạc quốc tế. Khi ấy, đồng Nguyên mà lên giá vì được các nước mua vào sẽ dẫn đến một hiện tượng kế toán là số thặng dư của tài khoản vãng lai cứ giảm dần và mức thiếu hụt của cán cân tư bản lại tăng. Ít ai chú ý đến chuyện kế toán rắc rối này mà chỉ phản ứng theo cảm quan là Bắc Kinh muốn làm gì cũng được! Nếu họ lại tưởng rằng khôn mà cứ để Ngân hàng Trung ương ngồi yên nhưng ra lệnh cho các tập đoàn quốc doanh kín đáo mua vào tài sản của xứ khác để giảm đà lên giá của đồng Nguyên thì vẫn là có can thiệp vào thị trường, nghĩa là nhà cái thanh toán bằng bạc giả.

Việt Long: Câu chuyện này của chúng ta quả là phức tạp đến bất ngờ chứ không đơn giản là việc Bắc Kinh có thể tự tung tự tác với khối dự trữ ngoại tệ gần bốn ngàn tỷ đô la của họ.

Nguyễn-Xuân Nghĩa: - Chúng ta không quên hàng ngày hàng giờ các nước trao đổi với nhau trên thị trường ngoại hối một lượng tiền tương đương hơn năm ngàn tỷ đô la. Và ngoài thị trường có sức tiếp nhận cả trăm tỷ bạc chảy ra chảy vào mỗi giờ mà kinh tế không bị chấn động là nước Mỹ thì các trung tâm giao dịch sầm uất nhất vẫn nằm ở ngoài Trung Quốc. Sau cùng, cả mạng lưới của các ngân hàng hay công ty thanh toán việc giao dịch ấy đều được công khai hóa, với tiêu chuẩn kế toán minh bạch và kiểm soát chặt chẽ, được mọi quốc gia cùng chấp nhận. Bắc Kinh thì chưa đi tới trình độ tổ chức ấy mà mọi chi tiết liên hệ đến các doanh nghiệp nhà nước của họ đều là bí mật quốc gia được luật pháp lạc hậu của họ bảo vệ.

Việt Long: Kết luận ở đây là khi nào thì Bắc Kinh có hy vọng phát triển đồng bạc của họ thành một ngoại tệ dự trữ phổ biến, chứ chưa nói đến việc trở thành ngoại tệ sẽ thay thế đồng đô la?

Nguyễn-Xuân Nghĩa: - Sau khi dẫn đầu kinh tế thế giới, Hoa Kỳ đã mất nửa thế kỷ rồi mới thấy Mỹ kim lên tới vị trí ngoại tệ giao hoán thông dụng. Trung Quốc chưa dẫn đầu kinh tế thế giới mà còn bị nguy cơ khủng hoảng. Nếu họ nóng vội can thiệp vào thị trường bằng sự chủ quan duy ý chí thì bị khủng hoảng còn sớm hơn nữa. Cho nên thế giới đừng vội lo về sức mạnh kinh tế của Trung Quốc mà nên lo về hậu quả của một hiện tượng đã từng xảy ra nhiều lần, là khi nước Tầu có loạn!

Việt Long: Xin cảm tạ ông Nghĩa về bài phân tích bất ngờ này.

Việt long & Nguyễn Xuân Nghĩa
phóng viên RFA
Theo RFA

"Vạn sa Trường thành": vẳng nghe trống trận đâu đây

Khu trục hạm USS Fitzgerald, một trong hai chiến hạm Mỹ thao dượt với hải quân Việt Nam, tháng tư 2015

Ra ngoài cầu hòa, ở nhà tập võ

Việt Nam và Trung Quốc vừa ký kết những thỏa ước hợp tác quan trọng tại Bắc Kinh, trong khi hải quân Việt-Mỹ vừa bắt đầu cuộc thao dượt hoạt động chung hằng năm, và Bộ trưởng quốc phòng Hoa Kỳ Ashton Carter đã đến Tokyo, đang bay qua Hàn quốc trong chuyến đi Đông Á đầu tiên của ông.

Sự trùng hợp về thời gian của những sự kiện này hoàn toàn là ngẫu nhiên. Tuy nhiên sự trùng hợp về mục đích của những hoạt động ngoại giao-quân sự đó lại bắt nguồn từ những hành động bành trướng của Trung Quốc trên biển Đông.

Hạm Trưởng và sĩ quan chiến hạm USS Fort Worth gặp đối tác phía Việt Nam, chuẩn bị cuộc thao dượt Tháng 4-2015

ại Bắc Kinh Việt Nam và Trung Quốc cam kết "duy trì đại cục quan hệ Việt-Trung", ký kết kế hoạch hợp tác trong 5 năm tới, đồng thời cam kết sẽ tìm ra giải pháp hoà bình cho vấn đề tranh chấp ở biển Đông. TBT Nguyễn Phú Trọng nhiều lần nhắc lại  ý hướng hòa bình của Việt Nam trong mối giao hảo với Trung Quốc. Nhưng ở ngoài khơi Đà Nẵng, hai chiến hạm US Fitzgerald và USS Fort Worth của Hoa Kỳ cùng hải quân Việt Nam đang tập luyện thực hành những "Quy tắc hành động trong tình huống đụng độ bất ngờ trên biển", và thao dượt kế hoạch cứu cấp dưới mặt biển, tức là cứu hộ cho những trường hợp nguy cấp liên quan đến tàu ngầm.

Trong khi ông TBT bày tỏ ý hướng tôn xưng "16 chữ vàng và 4 tốt" ở Bắc Kinh thì ngoài khơi Đà Nẵng, Quảng Ngãi, nơi tàu cá Việt Nam thường bị cướp phá, hải quân Việt Nam vẫn chuẩn bị đề phòng chiến tranh.  Những tình huống nguy cấp đối với tàu ngầm thường xảy ra trong chiến tranh nhiều hơn là trong hoà bình, tuy rằng tai nạn tàu ngầm trong thời bình không phải là không có. Bên cạnh đó, những cuộc thao dượt thực hiện "quy tắc hành động khi đụng độ bất ngờ" trên biển, mà trên lý thuyết nói là để giảm nhẹ nguy cơ leo thang xung đột, thực chất là để chuẩn bị đối phó với nguy cơ xung đột quân sự hay an ninh trên biển.

Cảnh cáo "vạn sa trường thành"

Phía Hoa Kỳ, trước khi lên đường đi Tokyo, Bộ trưởng quốc phòng Hoa Kỳ một lần nữa đã xác định quyết tâm của Hoa Kỳ trong chính sách tái quân bình lực lượng hướng về châu Á Thái Bình Dương. Nói chuyện tại đại học Arizona, Bộ trưởng Ashton Carter cho biết Hoa Kỳ đã chuyển vũ khí, tái phối trí quân đội và thi hành nhiều kế hoạch khác để hiện đại hóa tầm vóc quân sự của Hoa Kỳ trong khu vực, mặc dù những xung đột diễn ra ở Trung Đông, Ukraine và nhiều cuộc khủng hoảng khác đòi hỏi sự quan tâm của những người lập chính sách.

Bộ trưởng Carter nói thế lực của Trung Quốc không tranh giành được những quyền lợi của Hoa Kỳ và đồng minh:

"Hoa Kỳ và Trung Quốc không phải đồng minh, nhưng không cần phải đối nghịch. Mối quan hệ song phương sẽ trở nên phức tạp vì hai phía vừa hợp tác, vừa cạnh tranh." và ông nói thêm: "Mỹ và các đồng mình đều quan ngại sâu xa trước tính cách thiếu minh bạch của Trung Quốc về  các chi phí quốc phòng, những hoạt động liên quan đến không gian ảo và những nỗ lực phô trương sức mạnh trong những hải phận tranh chấp xa khỏi bờ biển Trung Quốc."

Tại Tokyo hôm thứ tư, Bộ trưởng Ashton Carter cao giọng nói thẳng với Trung Quốc là đừng thay đổi hiện trạng ở biển Đông, quân sự không phải là giải pháp cho những cuộc tranh chấp chủ quyền lãnh hải.

Dường như đây là lần đầu tiên một Bộ trưởng quốc phòng Mỹ nói đến "phản ứng mạnh mẽ" của Hoa Kỳ đối với bất kỳ quốc gia nào muốn sử dụng quân sự trong những cuộc tranh chấp đang diễn ra ở Biển Đông và biển Hoa Đông. Trước nay giới lãnh đạo Hoa Kỳ chỉ ôn tồn kêu gọi các bên hành xử ôn hòa trong khi cùng nhau tìm giải pháp hoà bình qua thương lượng. Người Mỹ hầu như chưa bao giờ hay rất hiếm khi nói đến phản ứng quân sự của Hoa Kỳ và đồng minh ở châu Á, đặc biệt là ở biển Hoa Đông và biển Đông.

Hai Bộ trưởng quốc phòng Mỹ Nhật họp báo tại Tokyo, 8 tháng 4, 2015

Những lời phát biểu mạnh mẽ như vậy dường như nằm trong một lập trường chung của các nhà lãnh đạo Hoa Kỳ, vừa được tô vẽ lại cho rõ ràng trong một tình hình mới.

Mỹ-Úc phối hợp tác chiến

Tại hội nghị hàng hải ở Canberra, thủ đô Australia, vào cuối tháng ba, Tư lệnh Hạm đội Thái Bình Dương của Mỹ lần đầu tiên chỉ trích công khai, trực tiếp và mạnh mẽ việc Trung Quốc đang bồi đắp những rạn san hô, đá chìm ở Trường Sa thành những đảo nhân tạo kiên cố dùng vào mục đích quân sự.

Đô đốc Harry Harris gọi đó là hành động chưa từng có của Trung Quốc, đang kiến tạo một bức 'Trường thành bằng cát", gây nghi vấn về ý hướng của Trung Quốc là đối đầu hay hợp tác với các cường quốc khác trong khu vực. Đô đốc Tư lệnh Hạm đội Thái Bình Dương đồng thời chỉ trích cả "đường Chín đoạn" do Trung Quốc áp đặt để giành chiếm chủ quyền biển Đông, mà theo ông nói là trong bối cảnh bất cân xứng sâu xa giữa sức mạnh của Trung Quốc so với các nước láng giềng nhỏ bé hơn.

Sự kiện này cho thấy giới quốc phòng và quân sự của Hoa Kỳ đã chuẩn bị cho một kế hoạch nhằm xác định dứt khoát chính sách của Hoa Kỳ ở châu Á Thái Bình Dương là phải đương đầu với chính sách bành trướng quân sự của Trung Quốc ở biển Đông cũng như biển Hoa Đông, nếu không Trung Quốc sẽ bành trướng xa hơn nữa.

Tại hội nghị Canberra Đô đốc Tư lệnh Hạm đội Thái Bình Dương cũng nhấn mạnh quyết tâm tái quân bình lực lượng Mỹ cho châu Á Thái Bình Dương, cho biết ông đang thực hiện kế hoạch phối trí 60% lực lượng hải quân Mỹ vào Hạm đội Thái Bình Dương trước thời hạn năm 2020. Các cấp chỉ huy hải quân của Mỹ và Úc đã thảo luận cặn kẽ và sôi nổi về khả năng phối hợp tác chiến giữa các loại chiến hạm nổi của hai nước ở Thái Bình Dương. Đặc biệt các tướng lãnh Mỹ Úc còn thảo luận về học thuyết chiến tranh mới, tạm gọi là "Gây tổn thất đồng loạt" (Distributed Lethality) nhắm tăng cường và phân bố đều lực lượng tàu nổi của hải quân để có thể cùng lúc tấn công tiêu diệt nhiều mục tiêu ở khắp nơi.

Điều đáng chú ý ở hội nghị Canberra là hải quân Australia rất quan tâm tới khả năng hoạt động phối hợp của các chiến hạm Úc với hải quân Mỹ trong vùng biển tây Thái Bình Dương, bao gồm vùng biển bao bọc Trung Quốc ở phía đông, phía nam, trải rộng qua phía đông Philippines, và xuôi nam qua biển Java, qua tới tận Ấn Độ Dương. Tin tức về hội nghị này còn cho hay Lầu Năm Góc đang nghiên cứu một kế hoạch theo đó các chiến hạm Mỹ thường xuyên đi qua vùng biển châu Úc, và mở rộng những cuộc tập trận hải quân bao gồm Úc và Ấn Độ. Tin này về hội nghị Canberra không nói tới Nhật Bản, nhưng kế hoạch thao dượt hải quân bốn nước Mỹ Nhật Úc Ấn đã được nói tới từ hai ba năm nay.

Tuần dương hạm Australia HMAS Canberra

Thêm vào đó, khi báo chí ở Tokyo hỏi cuộc tập trận chung của Mỹ và Philippines sắp diễn ra vùng biển Trường Sa có phải để phản ứng với hành động của Trung Quốc không, Bộ trưởng Ashton Carter trả lời rằng Mỹ và Philippines chia sẻ với nhau quyền lợi chung trong  khu vực này, hai nước muốn bảo đảm rằng không ai có thể thay đổi hiện trạng bằng sức mạnh, và cuộc tranh chấp lãnh hải không biến thành xung đột quân sự.

Dấu hỏi ở đây là Mỹ và Philippines thường tố cáo Trung Quốc đang thay đổi hiện trạng ở biển Đông, nay cuộc tập trận Mỹ-Philippines làm sao để "bảo đảm không ai thay đổi hiện trạng"? Mục đích của các cuộc thao dượt hải quân tại Việt Nam cũng như Philippines nhắm tránh xung đột là mục đích được nói công khai. Đằng sau đó, mục tiêu đích thực của nó đã không được ai nói ra.

Với bức "Vạn sa Trường thành" như người Mỹ mô tả, Trung Quốc đã tỏ ra nhất quyết và công khai thực hiện chiến lược bành trướng về địa chính trị và quân sự, làm căn cứ tiến hành kế hoạch chiếm giữ toàn bộ hải phận Trường Sa rồi tiến tới công bố vùng nhận dạng phòng không, sau đó sẽ là toàn thể hải phận biển Đông.

Tiếng trống trận?

Diễn đàn này từng nói tới mùi thuốc súng phảng phất trên biển Đông vì chính sách bành trướng cả quân sự lẫn kinh tế của Trung Quốc để giành chiếm thị trường châu Á, đụng đầu trực tiếp với chính sách của Hoa Kỳ.

Nay vào khi Bắc Kinh tung ra kế hoạch tài chính mới, AIIB, để giành thị trường vốn với Hoa Kỳ, giữa lúc thế giới nghi ngờ khả năng đối phó của Mỹ cùng một lúc với những cuộc khủng hoảng vì quân ISIS, tình hình Yemen, châu Phi, Afghanistan, Ukraine, thì tiếng trống trận từ Washington dường như đang văng vẳng đâu đây.

Ngày thứ năm, tiếp sau những lời cảnh cáo của giới quân sự Mỹ về những "nỗ lực phô trương sức mạnh trong những hải phận tranh chấp xa khỏi bờ biển Trung Quốc", từ Bắc Kinh phát ngôn viên bộ ngoại giao Trung Quốc Hoa Xuân Oánh công bố kế hoạch chi tiết về hoạt động cải tạo các bãi đá và rạn sạn hô tại khu vực tranh chấp quần đảo Trường Sa.

Bắc Kinh công khai nhìn nhận những nơi cải tạo sẽ được sử dụng vào mục đích quốc phòng, nhưng không tiết lộ chi tiết, mà nói thêm những căn cứ hải đảo cạnh nhau đó đồng thời cũng cung ứng những dịch vụ dân sự mà Bắc Kinh cho rằng có lợi cho nước khác. Họ Hoa cho biết Trung Quốc đang xây dựng những nơi trú ẩn, hỗ trợ hoạt động của tàu thuyền, cũng như cung cấp các dịch vụ tìm kiếm- cứu nạn, dự báo khí tượng biển, dịch vụ về ngư nghiệp cùng những dịch vụ hành chính khác cho chính Trung Quốc cũng như các nước láng giềng và tàu thuyền tư nhân đi trên Biển Đông.

Phát ngôn viên họ Hoa vẫn khẳng định các hoạt động xây dựng đảo nhân tạo hoàn toàn trong phạm vi chủ quyền của Bắc Kinh, đó là hoạt động công bằng, hợp lý và hợp pháp, không ảnh hưởng và không nhắm vào nước nào, không thể nào chỉ trích được!

Giới quan sát quốc tế cho rằng những căn cứ đảo nhân tạo này sẽ không làm đảo ngược ưu thế của Hoa Kỳ trong khu vực; trong khi công binh Trung Quốc vẫn tiếp tục xây dựng những cảng, trạm tiếp liệu, cùng với hai đường băng mà giới chuyên gia cho là sẽ giúp Bắc Kinh tạo thế lực sâu vào trung tâm hàng hải của khu vực Đông Nam Á.

Câu trà lời của Bắc Kinh cho biết Trung Quốc đã thấy rõ Hoa Kỳ một lần nữa mạnh mẽ xác định chính sách quyết giữ châu Á trong vòng ảnh hưởng của mình.

Không ai mong chiến tranh; nhưng rõ ràng Hoa Kỳ muốn chứng tỏ đang thực sự chuẩn bị đối phó và khống chế tham vọng bành trướng của Trung Quốc, ngay ở ngưỡng cửa đại lục, là các hải phận biển Đông và biển Hoa Đông. Liệu Trung Quốc sẽ bước lui, hay tiến tới?

Việt Long
phóng viên RFA
Theo RFA

Lãi Suất và Đồng Đô La

Một mối nguy đang đe dọa Âu Châu và các nền kinh tế nhỏ trên thế giới. Đó là tiền Mỹ lên giá quá mạnh khiến tư bản chảy ngược về Hoa Kỳ. Nếu Ngân hàng Trung ương Mỹ lại tăng lãi suất làm tiền Mỹ càng lên giá thì tình hình còn nguy ngập hơn nữa. Diễn đàn Kinh tế tìm hiểu chuyện ấy qua cuộc phỏng vấn sau đây của Việt Long với chuyên gia kinh tế Nguyễn-Xuân Nghĩa.

Việt Long: Xin kính chào ông Nguyễn-Xuân Nghĩa. Thưa ông, sáu tháng về trước, ông phân tích việc Mỹ kim lên giá so với các ngoại tệ khác và nói rằng việc đó có  thể dẫn đến nhiều biến động cho các nền kinh tế đang phát triển trong năm 2015 này. Quả nhiên là chúng ta thấy ngay một vụ khủng hoảng về ngoại hối vào Tháng 10 năm ngoái khi Liên bang Nga đột ngột tăng lãi suất để vực giá đồng bạc mà tiền Nga vẫn rớt giá. Tuần qua, người ta còn chứng kiến việc tư bản Âu Châu cùng nhiều xứ khác tiếp tục chảy về Mỹ và chiều hướng này sẽ gia tăng khi Ngân hàng Trung ương Hoa Kỳ nâng lãi suất trong mấy tháng tới. Vì vậy, kỳ này, chúng ta tìm hiểu về việc vì sao Hoa Kỳ có thể tăng lãi suất và hậu quả sẽ là những gì cho các nước khác.


Nguyễn-Xuân Nghĩa: - Tôi xin được bắt đầu với chuyện Âu Châu, rồi mình sẽ theo dõi tình hình các nước khác, sau đó mới phân tích chuyện lãi suất tại Hoa Kỳ.

Trước hết, Âu Châu chưa ra khỏi khủng hoảng và hồ sơ Hy Lạp đe dọa sự vẹn toàn của đồng Euro khi xứ này đã cạn tiền mà phải trả nợ theo một lịch trình rất khắt khe từ nay đến cuối năm. Tình trạng đó đã là một mối nguy khiến tiền Âu Châu mất giá so với tiền Mỹ và sẽ còn mất giá nữa.

Âu Châu chưa ra khỏi khủng hoảng và hồ sơ Hy Lạp đe dọa sự vẹn toàn của đồng Euro khi xứ này đã cạn tiền mà phải trả nợ theo một lịch trình rất khắt khe từ nay đến cuối năm. Tình trạng đó đã là một mối nguy khiến tiền Âu Châu mất giá so với tiền Mỹ và sẽ còn mất giá nữa     Nguyễn-Xuân Nghĩa

Việt Long: Thưa ông, Liên hiệp Âu châu có 28 quốc gia và chỉ có 19 nước là sử dụng đồng Euro, còn nhiều xứ khác tương đối vẫn còn vững mạnh. Thế thì vì sao giới đầu tư không rót tiền về các xứ đó mà lại chọn thị trường Mỹ?

Nguyễn-Xuân Nghĩa: - Việc tư bản Âu châu ra khỏi khối Euro để dồn vào các nước Âu châu khác đã xảy ra, như khi người ta mua đồng Phật lăng của Thụy Sĩ hay đồng Krone của Đan Mạch. Nhưng hậu quả là lại làm các đồng bạc Âu châu ngoài khối Euro lên giá và gây bất lợi cho việc xuất khẩu nên các xứ này cũng ráo riết cắt lãi suất, bơm thêm tiền, thậm chí còn bắt giới ký thác phải trả thêm tiền thay vì được thưởng khi đem tiết kiệm bỏ vào ngân hàng. Vì thế mà tư bản mới tháo khỏi Âu Châu mà chảy về Mỹ. Ngoài ra, nhiều xứ Trung Đông hay Đông Á cũng tính như vậy và dồn tiền về Mỹ cho an toàn và có lời hơn. Mà điều ấy cũng gây bất lợi cho Hoa Kỳ vì làm cho đồng đô la và Công khố phiếu càng lên giá.

Việt Long: Bây giờ ta mới trở lại chuyện nước Mỹ có thể tăng lãi suất. Sự thể ấy là như thế nào?
Nguyễn-Xuân Nghĩa: - Đầu tiên, ta cần phân biệt lãi suất dài hạn và lãi suất ngắn hạn.

Tại Hoa Kỳ, lãi suất dài hạn được thả nổi cho thị trường quyết định theo quy luật cung cầu. Đấy là “phân lời” hay yield của tờ Trái phiếu là tờ giấy nợ. Nó tăng hay giảm là do thị trường. Nếu tiền nhiều và đi vay dễ thì trị giá trái phiếu sẽ tăng mà phân lời lại giảm. Đấy là điều bất lợi cho ai có tiết kiệm vì được trả tiền lời quá thấp. Khi theo dõi tin tức thị trường, ta nên nhớ đến quy luật đó, giả dụ như qua đề tựa của bản tin là “Trái phiếu lên giá” thì có nghĩa là tiền lời giảm. Ngược lại, khi có tin là “Trái phiếu sụt giá”, điều ấy có nghĩa là phân lời tăng.

Việt Long: Thưa ông, đấy là lãi suất dài hạn. Còn lãi suất ngắn hạn thì sao?


Nguyễn-Xuân Nghĩa: - Lãi suất ngắn hạn là thuộc thẩm quyền của Ngân hàng Trung ương Mỹ.
Đây là định chế độc lập có quyền quyết định về lãi suất ngắn hạn theo hai yêu cầu là 1) ổn định tiền tệ, là không để lạm phát xảy ra tại Hoa Kỳ và 2) là tạo điều kiện phát triển kinh tế cho dân Mỹ có công ăn việc làm, tức là giảm thiểu nạn thất nghiệp. Định chế này có một ủy ban hữu trách về chính sách tiền tệ và tín dụng, gọi tắt là FOMC, thường thì sáu bảy tuần lại họp một lần, một năm tám lần, để rà soát tình hình kinh tế và quyết định về lãi suất ngắn hạn nếu thấy cần.

Lãi suất ấy được gọi là “federal funds rate”, hay Fed Fund, hay lãi suất liên ngân hàng mà các ngân hàng tính cho nhau khi nhất thời thiếu thanh khoản hay bạc mặt. Từ lãi suất nền đó, các ngân hàng tính thêm nhiều nấc tiền lời cho thân chủ đi vay tùy mức rủi ro. Nếu lãi suất cơ bản này mà thấp thì người ta vay tiền rẻ và dễ hơn nên sẽ nâng mức lưu hoạt kinh tế. Ngược lại, nếu tiền quá rẻ thì dễ gây ra lạm phát nên lãi suất có thể tăng, làm lượng tiền lưu hành trong kinh tế lại giảm.

Tại Hoa Kỳ, lãi suất dài hạn được thả nổi cho thị trường quyết định theo quy luật cung cầu. Đấy là “phân lời” hay yield của tờ Trái phiếu là tờ giấy nợ. Nó tăng hay giảm là do thị trường. Nếu tiền nhiều và đi vay dễ thì trị giá trái phiếu sẽ tăng mà phân lời lại giảm     Nguyễn-Xuân Nghĩa

Việt Long: Thưa ông, khi người ta nói rằng Ngân hàng Trung ương Mỹ bơm tiền hoặc in bạc thì chuyện ấy có nghĩa cụ thể như thế nào?

Nguyễn-Xuân Nghĩa: - Khi ta nghe tin Ngân hàng Trung ương bơm tiền hoặc in tiền thì đấy không là việc có ai vào nhà máy in của viện phát hành bấm nút để in ra vài tỷ bạc rồi đưa cho ai đó xài. Việc “phát hành tiền tệ” là do hành động của các ngân hàng và người đi vay để tiêu thụ hay sản xuất. Mỗi nghiệp vụ đi vay hay chi tiêu lại là một quyết định phát hành tiền tệ của thị trường và lãi suất cao thấp là quyết định của Ngân hàng Trung ương để điều tiết lượng tiền hút vào hay bơm ra của thị trường. Lãi suất ấy có thể chỉ nhích vài điểm - một điểm cơ bản là một phần trăm của 1% - là ảnh hưởng đến nhiều tỷ bạc và đến trị giá của đồng đô la. Tức là một cách gián tiếp và trong lâu dài sau nhiều tháng thì lãi suất ngắn hạn ấy cũng chi phối phân lời trái phiếu, là lãi sất dài hạn của thị trường.


Việt Long: Bây giờ ta mới tìm hiểu về yếu tố quyết định của Ngân hàng Trung ương Mỹ. Như ông vừa trình bày thì có phải là định chế này tập trung chú ý vào tình hình vật giá hay thất nghiệp tại Hoa Kỳ chứ chẳng mấy quan tâm đến hậu quả rộng lớn cho các nước khác?

Nguyễn-Xuân Nghĩa: - Câu hỏi rất hay vì cho thấy cơ quan chuyên môn này có chức năng phục vụ các mục tiêu viết trên giấy trắng mực đen dưới sự giám sát của Quốc hội. Nội việc đó cũng đã không dễ, mà Ngân hàng Trung ương Mỹ còn hay bị phê phán theo hai hướng. Xu hướng thiên tả thường muốn có lãi suất hạ và tiền nhiều mà chẳng sợ lạm phát. Xu hướng hữu khuynh bảo thủ thì cho là nên canh chừng lạm phát và nâng lãi suất để giới tiết kiệm có lời khi gửi tiền vào ngân hàng cho người khác vay. Cả hai xu hướng này đều không mấy quan tâm đến hiệu ứng cho xứ khác.

Điều ấy cho thấy là nhiều người có thể nghĩ sai khi lý luận rằng Hoa Kỳ có âm mưu tăng lãi suất hay nâng giá đồng bạc để đánh gục kinh tế của một xứ nào khác, thí dụ như Nga hay Tầu!

Việt Long: Ra khỏi lập luận thiên về chính trị như ông vừa giải thích mà chỉ lưu tâm vào quyền lợi của Hoa Kỳ theo hai mục tiêu là ổn định vật giá và giảm thiểu thất nghiệp với hậu quả lâu dài là làm hạ lãi suất dài hạn, thì giới chức Ngân hàng Trung ương Mỹ họp hành tính toán ra sao?

Nhìn vào tình hình vật giá tại Mỹ. Lãi suất có thể tăng khi lạm phát lên gần tới 2%, nhưng các chỉ số đều cho thấy vật giá của nhu yếu phẩm như lương thực và xăng dầu lại giảm. Việc dầu thô sụt giá có góp phần làm giảm nguy cơ lạm phát nên Ngân hàng Trung ương Mỹ chưa vội tăng lãi suất     Nguyễn-Xuân Nghĩa

Nguyễn-Xuân Nghĩa: - Định chế này có cả chục trung tâm nghiên cứu rất có uy tín của hệ thống ngân hàng dự trữ ở 12 khu vực trên toàn quốc và tại trung ương họ cũng có bộ phận thường xuyên theo dõi tình hình kinh tế Hoa Kỳ để dự đoán về tương lai. Từ nhiều năm nay, họ thông báo là sẽ áp dụng một chính sách linh động để thứ nhất duy trì mức lạm phát ở khoảng 2% mà thôi và thứ hai là đạt tỷ lệ thất nghiệp trong dài hạn ở khoảng từ 5% đến 5,5%. Sau mỗi kỳ họp của Ủy ban Tiền tệ FOMC thì Thống đốc cũng có một thông báo ngắn gọn về quyết định của Ủy ban.

Vì lãi suất ngắn hạn được duy trì quá lâu ở gần số không, khi thất nghiệp tại Mỹ đã giảm tới mức 5,5%, các thị trường tài chính tại Hoa Kỳ và quốc tế đều cho là lãi suất tại Mỹ sẽ tăng. Họ theo dõi các thống kê kinh tế lẫn từng lời phát biểu của Ngân hàng Trung ương để dự đoán là tăng bao nhiêu điểm qua mấy đợt, vào thời điểm nào, như Tháng Sáu hay Tháng Chín, Tháng 10 năm nay hay năm tới. Các phát biểu và bình luận ấy đều tác động ngay vào thị trường theo kiểu biện chứng.

Thí dụ như hôm Thứ Sáu mùng sáu đầu tháng, khi Bộ Lao động cho biết thất nghiệp đã giảm thì lập tức cổ phiếu tại Mỹ sụt giá mạnh. Tức là một tin vui về kinh tế dẫn tới kết luận là lãi suất sẽ tăng, mà lãi suất tăng thì doanh lợi giảm nên thị trường chứng khoán mất giá. Cùng lúc ấy, thị trường hối đoái hay ngoại hối cũng biến động vì lãi suất tăng sẽ làm đô la lên giá nữa và nếu đô la lên giá thì các tập đoàn thiên về xuất khẩu sẽ khó bán hàng hơn và mất lời, nên cổ phiếu của các doanh nghiệp này cũng sụt giá từ một tin vui!

Việt Long: Phải theo dõi từng loạt tin tức và những chuỗi lý luận theo kiểu liên hoàn mắc mứu với nhau như vậy thì ông dự đoán ra sao về lãi suất ngắn hạn tại Hoa Kỳ, và về đồng đô la?

Nguyễn-Xuân Nghĩa: - Chúng ta thật khó biết trước được vì hoàn cảnh tôi xin gọi là “tranh tối tranh sáng” hiện nay. Quả thật là thất nghiệp đang trở lại mức bình thường trên bề mặt, nhưng bên dưới thì phẩm chất vẫn rất kém vì số người thật sự tham gia thị trường lao động còn ở mức thấp nhất từ mấy chục năm nay. Xét theo một khía cạnh khác thì lợi tức của lực lượng lao động này, đo ở mức lương bình quân, thì cũng còn quá thấp mà đa số thành phần kiếm ra việc đều có lương thấp nên hy vọng có thể tăng mức tiêu xài và kích thích sản xuất thật ra vẫn còn mong manh. Vì thế, chưa chắc là lãi suất tại Mỹ sẽ tăng vào Tháng Ba này như một số người dự báo.

Huống hồ là ta nhìn vào tình hình vật giá tại Mỹ. Lãi suất có thể tăng khi lạm phát lên gần tới 2%, nhưng các chỉ số đều cho thấy vật giá của nhu yếu phẩm như lương thực và xăng dầu lại giảm. Việc dầu thô sụt giá có góp phần làm giảm nguy cơ lạm phát nên Ngân hàng Trung ương Mỹ chưa vội tăng lãi suất. Vì thế người ta thiên dần về kịch bản lãi suất tại Hoa Kỳ chỉ tăng rất nhẹ từ Tháng Chín, Tháng 10, qua tới năm sau mới nhúc nhích. Nhưng chẳng vì vậy mà đô la sẽ ngừng lên giá vì hối suất hay tỷ giá đồng bạc này còn tùy vào các nền kinh tế và ngoại tệ khác.

Kết luận ở đây là Hoa Kỳ lấy quyết định là vì quyền lợi của mình, nhưng các quyết định ấy đều có thể chi phối xứ khác và người ta nên mở tầm nhìn thật rộng để hiểu ra các yếu tố có thể tác động vào lợi tức, tài sản hay sự an toàn của mình.

Việt Long: Xin cảm tạ ông Nghĩa về việc phân tích này.

Việt long & Nguyễn Xuân Nghĩa
phóng viên RFA
Theo RFA