Kính gửi Cụ Nguyễn Du

“Formosa, cùng nhiều dự án khủng lẫn các công trình lớn nhỏ có bàn tay Trung Quốc thọc vào đã và đang gây nên biết bao xáo trộn, đổ vỡ, nguy cơ rình rập trên khắp Đất nước ta ở các lĩnh vực kinh tế, văn hoá, chính trị, an ninh, quân sự… Đằng sau đó là âm mưu độc địa, là tham vọng dữ dằn của một chủ nghĩa căn tính sói chỉ hòng lăm le xé nát rồi ăn tươi nuốt sống thiên hạ mà Đất nước ta là miếng mồi ngon, vật hiến tế đầu tiên”.

Tượng cụ Nguyễn Du tại Khu lưu niệm làng Tiên Điền, xã Tiên Điền, huyện Nghi Xuân, tỉnh Hà Tĩnh. Nguồn: Internet    Các tin khác »

Nhân dịp về Hà Tĩnh vào ngày Giỗ lần thứ 196 của đại thi hào (10.8 ÂL)

Thưa Thanh Hiên Nguyễn tiên sinh!

Con xin được gọi Cụ bằng danh xưng mà lúc sinh thời của Cụ, mọi người vẫn gọi một cách thương quý và kính trọng.

Trong ngày Huý kỵ lần thứ 196 của Tiên sinh, con xin được thắp nén tâm nhang, rót chén rượu nhạt rưới trên mộ Cụ (theo ý tứ của Cụ trong thơ)(1), và nhỏ giọt lệ máu để trình báo với Cụ chuyện dương thế đau buồn vừa qua, về những kiếp người của thập loại chúng sinh Cụ từng thương khóc.

Dòng sông Lam ngày đêm soi bóng núi Hồng Lĩnh như còn văng vẳng nỗi u hoài của Cụ: “Bách niên đa thiểu thương tâm sự” (Cuộc đời trăm năm biết bao chuyện thương tâm). Nhưng nỗi thương tâm lớn vừa đổ ập xuống quê hương Cụ, xuống dân tộc này, con chắc Cụ khó hình dung nổi… Cụ luôn luôn tự hào về dòng họ, về gia đình, như lời con cháu dòng họ Nguyễn Tiên Điền khắc trên bia đá tưởng niệm Cụ Nguyễn Quỳnh: “Khi tưởng nhớ đến cứ dõi trông vầng nhật nguyệt/ Những lời truyền dạy sống mãi với núi sông này” (Cảm thời tuy nhật nguyệt /Truyền ngữ thử giang sơn); và bởi vậy Cụ lại càng xa xót quặn đau trước sự suy đồi của phong hóa, đạo lý từ trong tế bào gia đình tới thượng tầng xã hội – suốt trong thời của Cụ cho đến tận thời nay!

Chuyện mua bán chức vụ, bằng cấp trắng trợn; chuyện không ít kẻ có quyền thế lẽ ra phải biết xót thương dân thì lại nhẫn tâm cưỡng bức dân lành, tận thu đến xương tủy kẻ nghèo rớt, đổi trắng thay đen; chuyện mua thần bán thánh, tranh cướp lộc ngay trong đình, chùa; rồi chuyện mẹ hành hạ con như kẻ thù, con giết cha, anh giết em, thầy hãm hiếp trò…; và mới đây nhất, chỉ sau bốn tháng Đại lễ kỷ niệm 250 năm sinh của Cụ được tổ chức long trọng tại thành phố Hà Tĩnh, cả một vùng duyên hải rộng lớn từ Hà Tĩnh tới Thừa Thiên – Huế bị đầu độc thê thảm, khiến những cánh bướm chết khô muốn vĩnh viễn yên thân cũng phải rùng mình vụt bay khỏi trang sách của Cụ, và Cụ thì chắc phải viết “Phản chiêu hồn” cho chính mình khi muốn đội mồ vùng dậy kêu trời! Không phải mất công đi tìm “Miệng hùm nọc rắn ở đâu chốn này”, kẻ gây ra đại thảm họa trên, “Đích danh thủ phạm tên là… Formosa”! Khắp vùng quê Cụ và các vùng quê lân cận giờ đây chắc chẳng có ai còn đủ sức lực lẫn tâm trí nào để Bói Kiều, Vịnh Kiều, Đố Kiều, hát Trò Kiều như hai trăm năm qua, khi nỗi lo lắng cho sự sinh tồn hàng ngày và tương lai đương đè nặng lên bao số phận vốn đã bấp bênh nay càng khốn khó, hiểm nguy!

Nhưng thưa Cụ, “Trong trường dạ tối tăm trời đất” ấy, biết bao ngư dân và nông dân nghèo khổ đến cùng đường đã chợt thức tỉnh Quyền sống, Quyền làm người của mình, không phải nhờ một chiến dịch tuyên truyền giáo dục nào mà chính là nhờ vào “bài học” cay đắng do bọn bá quyền đại Hán khát máu núp lưng mượn bóng Formosa vừa giáng xuống Biển – Trời – Đất Việt “một đòn chết bảy”! (Tên một bộ phim thần thoại Đức). Formosa, cùng nhiều dự án khủng lẫn các công trình lớn nhỏ có bàn tay Trung Quốc thọc vào đã và đang gây nên biết bao xáo trộn, đổ vỡ, nguy cơ rình rập trên khắp Đất nước ta ở các lĩnh vực kinh tế, văn hoá, chính trị, an ninh, quân sự… Đằng sau đó là âm mưu độc địa, là tham vọng dữ dằn của một chủ nghĩa căn tính sói chỉ hòng lăm le xé nát rồi ăn tươi nuốt sống thiên hạ mà Đất nước ta là miếng mồi ngon, vật hiến tế đầu tiên.

Trong “một cuộc đi về phía Bắc” (Bắc hành), ở cương vị một ông quan sứ, bằng “tấc lòng” đau đớn của mình, Cụ đã giúp người đương thời và người hôm nay phát hiện ra cái thực tại tang thương khốn khổ ở đất nước Trung Hoa, và có thể nói chính Cụ là một trong những người Việt đầu tiên quyết liệt giương ngọn cờ thoát Trung bằng sự giải ảo, giải thiêng chế độ phong kiến mạt kỳ và giải thiêng giải ảo Trung Hoa vô cùng đáng sợ được đại diện bởi những kẻ mà Cụ đã lột mặt nạ: “không để lộ nanh vuốt nọc độc nhưng ăn thịt người ngọt xớt như đường” (“Bắc hành tạp lục”). Vâng thưa Cụ, hậu duệ của bọn “ăn thịt người” ấy đang hiện diện tràn lan ở nhiều nơi hiểm yếu của nước ta, cùng với những hành động ngang ngược ở biển Đông, chúng bắt đầu lộ mặt là những kẻ tội phạm hủy diệt Môi trường đe doạ sự sống của 300 triệu dân thuộc 9 quốc gia, và quả bom Môi trường-Sinh thái có sức hủy hoại ngót 300 km biển và cuộc sống của hàng triệu người đã phát nổ kinh hoàng ngay tại quê hương của Cụ!

Vâng, chưa xa Ngày Đại dương Thế giới 2016, trên bãi biển chết hiện giờ, khi đêm xuống, con quái vật Formosa vẫn đang nhâng nháo thách thức bằng một lâu đài huyền thoại dát vàng, sáng nhức mắt một góc trời biển Đông, nó từng lừa bịp lấy mất cả hồn vía của những bậc “phụ mẫu chi dân” cao nhất địa phương này. (Và cũng có cả người tình nguyện được lừa nữa!). Trong Hội thảo quốc tế kỷ niệm 250 năm sinh của Cụ(2), đương kim Bí thư tỉnh ủy, Chủ tịch HĐND tỉnh Hà Tĩnh, Võ Kim Cự lúc đó, với lời phát biểu gần như mở đầu cho 127 bản tham luận của Việt Nam và các nước đã hồ hởi: “…trong những năm qua, tỉnh Hà Tĩnh đã nỗ lực bứt phá, vươn lên đạt nhiều thành tựu vượt bậc… Thu hút đầu tư nước ngoài đứng ở hàng thứ 6 cả nước. Khu kinh tế Vũng Áng là một trong 5 khu kinh tế ven biển trọng điểm quốc gia… Tại đây, đang hình thành một trung tâm công nghiệp nặng lớn nhất của cả nước với khu Liên hợp luyện thép 22 triệu tấn/năm, trung tâm nhiệt điện công suất 7.200 MW và cụm cảng nước sâu Vũng Áng – Sơn Dương (59 cầu cảng, cho phép tàu từ 5 vạn đến 30 vạn tấn cập bến)…” (Kỷ yếu Hội thảo trên).

Chỉ hơn nửa năm sau, người từng hân hoan tới độ “Đến bây giờ mới thấy đây/ Mà lòng đã chắc những ngày một hai” trước con quỷ dữ đội lốt người đã phải bẽ bàng, ú ớ trước báo chí chính thống: “Formosa đầu tư lớn, có ai ngờ…” (Tuổi trẻ Tp.HCM ngày 25.7.2016). Mọi người có thể tin rằng: quả thực ông ta không ngờ Formosa lại gây ra tội ác hủy diệt không gian sống của con người khủng khiếp đến thế (nhà văn Hoàng Quốc Hải đã khẳng định “là một vụ đầu độc khổng lồ có dự mưu chứ không phải vô tình. Một thảm họa môi trường do con người gây ra với quy mô lớn như thế này chưa từng một lần xảy ra trên trái đất!” – Văn nghệ số 32 ngày 6.8.2016). Nhưng mọi người hồ nghi việc ông ta và các quân sư đã không “dò cho tới ngọn nguồn lạch sông” để nhận ra lý lịch bất hảo của cái tập đoàn từng được trao giải “Hành tinh đen”, từng bị tẩy chay, nguyền rủa ở nhiều nơi trên thế giới và ở ngay chính quê hương của nó. Và chắc họ phải thừa biết, chống lưng đằng sau cái C.ty mang tên Đài Loan kia chẳng phải là “kẻ lạ” nào! Nhưng ông Võ Kim Cự và những người có trách nhiệm của tỉnh khi đó đã “cố đấm ăn xôi”, bằng mọi giá trải thảm đỏ rước “của nợ” khốn nạn tột cùng lưu manh đó vào Sơn Dương – Vũng Áng nhà mình, vốn là một trong bốn yếu huyệt bảo vệ an ninh lãnh thổ Việt Nam từ hướng biển, mau chóng tạo những ưu đãi tốt nhất cho nó, bất chấp “quy luật phát triển bền vững, quyền lợi của dân, sự phát triển kinh tế mà không ảnh hưởng tới môi trường, xã hội” – như những lời cửa miệng của họ!

Nhưng trong bao điều chê trách, đàm tiếu, phê phán “những kẻ mũ cao áo rộng”- như chữ dùng của Cụ, thực ra cũng có phần oan ức cho họ, bởi xét tận cùng, “sự cố Formosa”- theo cách nói giảm khinh của những nhà chính trị- chỉ là giọt nước làm tràn đầy cốc nước của thảm họa Môi trường-Sinh thái nhiều tập ở nước ta. Tại Hội nghị trực tuyến toàn quốc về công tác bảo vệ môi trường ngày 24.8 vừa qua, Thủ tướng Chính phủ hiện giờ cũng phải khẳng định: tình trạng ô nhiễm môi trường bùng phát gần đây là do tích tụ từ lâu trong quá trình phát triển, giờ bắt đầu bộc lộ.

Thưa Thanh Hiên Nguyễn tiên sinh, con buộc phải nói ra cái sự thật này: Giữa lúc cả xã hội loài người đang xao xác, tơi tả bởi những vấn đề Môi trường cùng các hệ lụy đau lòng bởi Môi trường bị tàn phá, Tài nguyên thiên nhiên bị khai thác cạn kiệt, giữa khi con người trên khắp hành tinh đang bị Thiên nhiên trả thù đích đáng bởi sự thiển cận, độc ác, tham lam của chính mình, trong khi Việt Nam và các quốc gia trên thế giới đang cần đẩy mạnh hơn nữa các hoạt động bảo vệ môi trường, giữ gìn an ninh sinh thái và thực hiện các mục tiêu Thiên niên kỷ, thì những người có trách nhiệm của Bộ Tài nguyên & Môi trường nước ta (cùng các Bộ-Vụ-Viện có liên quan) – nói như một nhà khoa học Môi trường Việt Nam, tiến sĩ Nguyễn Đắc Hy – trong nhiều năm qua “đã làm Môi trường mà không hiểu nội dung thực sự của Môi trường… Người ta mới chỉ làm chính trị về Môi trường chứ chưa làm Môi trường.”(3). (Cái tối kiến: “biển tự làm sạch”, cũng như hành động biểu diễn xuống biển chưa hết độc để tắm rồi ăn hải sản… cũng là những biến thái của lối “làm chính trị về môi trường”! Thậm chí, một vị quản lý cấp Bộ chắc cũng phải có bằng tiến sĩ khoa học đã trâng tráo bênh vực Formosa bằng sự bịp bợm chính trị: cá chết hàng loạt là bởi thủy triều đỏ, tảo nở hoa!).

Suốt một thời gian dài (từ 1983 tới nay), nhiều lần nhà khoa học Môi trường giàu lương tâm nói trên đã kiến nghị với những người có trách nhiệm: vấn đề không chỉ là bảo vệ Môi trường, mà còn phải bảo vệ Tài nguyên và rất nhiều vấn đề khác quan trọng không kém của Môi trường, vì thế cần phải có Luật Môi trường! Nhưng tiếng nói của ông bị chết yểu, cho đến nay vẫn chỉ là Luật Bảo vệ Môi trường! (Hiện giờ mới đang có đề nghị đổi thành Luật Môi trường). Mọi hậu quả trước nay vẫn quy lại là do “Bất cập đánh giá tác động môi trường”, mà thực chất chỉ là “những báo cáo ĐTM chung chung và hình thức”- như chính ông Bộ trưởng TN&MT đã phải thú nhận tại hội nghị triển khai nhiệm vụ của bộ này tổ chức vào ngày 18.7.2016. (Tuổi trẻ Tp.HCM ngày 19.7.2016). Những lần buộc phải thú nhận như vậy sau bao sự cố Môi trường cùng những lời hứa hẹn thề thốt nhiều như lá đa khiến mọi người liên tưởng tới một nhân vật của Cụ lúc “Quá lời nguyện hết thành hoàng thổ công”…

Sự trì trệ, bảo thủ, tầm nhìn hẹp, yếu kém về chuyên môn, cộng với tình trạng tham nhũng khoa học, quyền lợi nhóm đã khiến Sự nghiệp Môi trường của nước ta trở nên lạc hậu so với thế giới hàng thập kỷ, và là căn nguyên của cả một hệ thống chính sách sai lầm, kém cỏi (và, xin lỗi, ngu xuẩn) về các vấn đề Môi trường. Điều đó dẫn tới hệ quả là Môi trường ô nhiễm tràn lan, Thiên nhiên bị tàn phá không thương tiếc, Tài nguyên (tài nguyên thiên nhiên và tài nguyên con người) bị khai thác bừa bãi, phung phí, khiến những ai có lương tri và hiểu biết đều phải đau xót đến đứt ruột.

Thưa Cụ, người ta đã tàn phá bãi biển miền Trung tuyệt đẹp vì khai thác ti-tan ồ ạt, những quả bom bùn đỏ treo lơ lửng ở Tây nguyên sẵn sàng đổ ụp xuống bất cứ lúc nào để dìm trọn cư dân vùng đồng bằng Nam Trung bộ, rác thải độc hại hàng ngàn tấn chôn lấp khắp nơi (nhức nhối nhất là rác độc Formosa ở Kỳ Anh – Hà Tĩnh), việc xả nước đầu nguồn để phi tang ô nhiễm nhân danh thủy điện cuốn theo các chất độc hại về hạ nguồn, đầu độc tất cả nguồn nước sinh hoạt & sản xuất, hàng trăm ngàn ha rừng kể cả rừng bảo hộ lẫn rừng đầu nguồn khắp ba miền bị bán và bị xẻ thịt vô tội vạ, những “nạn nhân Thị Vải” tương lai đang thót tim chờ đợi số phận mình, những dòng sông từ Bắc vào Nam vốn ứ tràn phù sa bị bức tử nhiều lần, nay đang hấp hối, v.v. Còn biết bao minh chứng hùng hồn nữa mà con chưa kể đến!

Nhà khoa học Nguyễn Đắc Hy, trong công trình đồ sộ “Môi trường và con đường phát triển” đã phân tích khá kỹ lưỡng hai nội dung khái niệm: “Tài nguyên Thiên nhiên” và “Tài nguyên Con người” (“Tài nguyên con người” là một khái niệm đang được các nước tiên tiến coi là nhân tố hàng đầu của phát triển), cùng khái niệm “Lượng giá trị của tài nguyên” trong mối quan hệ khăng khít với Môi trường và những vấn đề kinh tế học của Môi trường… Đặc biệt, tác giả đã chỉ ra rằng: vấn đề tranh chấp Tài nguyên là điều vượt ra ngoài các hệ thống chính trị! Sau khi nói đến tình trạng khai thác bừa bãi vốn Thiên nhiên, vốn Con người suốt những năm qua, tác giả thốt lên: “vốn Tài nguyên đó của Đất nước nếu không biết quý trọng, không biết khai thác, quản lý một cách khoa học và có lương tâm thì sẽ có tội lớn với Dân tộc!” Ông đã bị lãnh đạo các cơ quan nhìn bằng con mắt ghẻ lạnh, thù ghét vì dám nói tới sự bất cập, phi lý trong chuyện khai thác các khu công nghiệp, sân golf… dẫn tới mất bao bờ xôi ruộng mật dành cho nông nghiệp, trong việc đầu tư, xuất khẩu lao động bừa bãi…

Ông bảo: ở nước ta, người nghiên cứu kinh tế thường chỉ quan tâm đến đồng tiền nhảy múa mà bỏ quên vấn đề Tài nguyên (Thiên nhiên và Con người). Từ nguyên lý kinh điển của Adam Smith cách đây 3 thế kỷ (một học thuyết kinh tế cho rằng của cải một quốc gia gồm đất đai + vốn sản xuất + vốn con người, và đã chỉ ra mối liên hệ giữa những thay đổi của cải và tính bền vững của sự phát triển), tác giả “Môi trường và con đường phát triển” đã cảnh báo: “nếu một nước mà tài nguyên bị khai thác cạn kiệt hay dùng vào các mục tiêu công nghiệp, thương mại không cân đối với phát triển con người trong tương lai thì điều đó đồng nghĩa với suy thoái và nghèo đói.” Và ông khẳng định: “Trong bối cảnh toàn cầu hoá hiện nay, nơi nào mà các chỉ số bền vững về kinh tế – xã hội như: mức sống, sức khoẻ, văn hoá, dân số, tài nguyên thiên nhiên và chất lượng môi trường ngày một gia tăng nơi ấy sẽ tồn tại và phát triển. Chỉ có áp dụng đầy đủ các nguyên lý sinh thái học chúng ta mới có thể xây dựng được nền kinh tế xã hội bền vững”. (4)

Trong cuốn sách “Tiếng chuông cảnh tỉnh cho thế kỷ XXI” của hai tác giả Aurelio Peccei (Italia) và Daisaku Ikeda (Nhật) viết những năm cuối thế kỷ XX có những dòng trước hết “cảnh tỉnh” cho những nhà cầm quyền nước ta hiện tại: “Thật vô lý nếu chúng ta xao lãng những cơ hội to lớn mà nhân loại có được do kết quả của tri thức cùng những phương tiện khoa học; và cũng thật vô lý nếu chúng ta từ chối trách nhiệm cải thiện số phận của chính chúng ta.” Trong khi cố gắng “thức tỉnh con người”, thực hiện “cuộc cách mạng con người”, hai tác giả đó đã nhấn mạnh yếu tố “con người” như một dạng năng lượng đặc biệt có sức mạnh kỳ diệu: “Chúng tôi cho rằng, rất nhiều vấn đề chủ yếu hiện nay là thuộc về tư tưởng và đạo đức, và không có một sức mạnh khoa học kỹ thuật nào hoặc biện pháp kinh tế nào có thể giải quyết được những vấn đề đó… Khi chúng ta tự hoàn thiện mình từ bên trong, chắc chắn chúng ta không bao giờ bị sụp đổ…” (5)

Thưa Cụ, điều này hẳn Cụ cũng biết rõ hơn kẻ hậu sinh: cái suy tưởng về giá trị vô song của năng lượng đạo đức – tinh thần – tư tưởng sẽ cứu rỗi thế giới đó, từ hơn hai nghìn năm trước, Đức Phật đã đề cập tới. Và trong kỷ nguyên năng lượng – khí hậu, nhất là trong thế kỷ XXI này, những vấn đề môi trường và phát triển trong mối quan hệ với tư tưởng & đạo đức lại được đặt ra một cách gay gắt hơn bao giờ hết. Martin Luther King, nhà hoạt động dân quyền người Mỹ gốc Phi, người đoạt giải Hòa Bình năm 1964 đã từng nói: “Trong đống ngổn ngang hài cốt và tàn dư của nhiều nền văn minh, nổi lên một dòng chữ đầy nuối tiếc: Quá muộn rồi. Sau đây, chúng ta sẽ đi về đâu, sự hỗn loạn hay một cuộc sống cộng đồng?” (6)

Thưa Thanh Hiên Nguyễn tiên sinh, trong ngày Giỗ Cụ, con đã quấy quả Anh hồn Cụ quá nhiều, cũng bởi sự thôi thúc, kêu cứu từ hàng triệu đồng bào của Cụ và của con đang choáng váng, mệt mỏi, tuyệt vọng và hỗn loạn trước một đại thảm họa Môi trường-Sinh thái chưa từng thấy đã được báo trước liên quan tới sự tồn vong của giống nòi; và những người đã chết vì ngộ độc cùng các sinh vật Biển yểu mệnh đang trong cảnh ngộ vật vờ “Mà cô hồn biết bao giờ cho tan” như Cụ từng đồng cảm… Chắc chắn phải mất nhiều thập niên nữa, hệ sinh thái quý giá của thềm lục địa miền Trung may ra mới có thể khôi phục được ít nhiều!

Trước giọt nước mắt đang lặng lẽ chảy của người phụ nữ ngư dân Kỳ Anh chưa biết mai đây sống ra sao khi biển chết không có thời hạn và trước đôi mắt ngơ ngác của bé gái bị thất học đang chờ bố suốt mấy tháng nay đưa anh trai đi phiêu bạt làm thuê, con lại nhớ đến nỗi xót thương vô bờ của Cụ đối với Thập lọai chúng sinh cùng những câu thơ Kiều rớm máu, những câu thơ như thầm nhắc nhở cháu con điều đơn giản song hệ trọng: “Thiện căn ở tại lòng ta/ Chữ Tâm kia mới bằng ba chữ tài”, cũng có ý nghĩa tựa lời nhắn gửi của hai học giả hiện đại nước ngoài nọ: “Khi chúng ta tự hoàn thiện mình từ bên trong, chắc chắn chúng ta không bao giờ bị sụp đổ…”. Mà để làm được điều này, người Dân lại cần đến rất nhiều sự hỗ trợ công tâm, chính trực của một Chính quyền trong sạch, biết thương Dân thực sự.

Các nhà nghiên cứu đã phân tích nhiều và khẳng định chắc chắn về những giá trị văn chương bất hủ của Cụ; nhưng về phẩm cách Con người Cụ trên cương vị một quan chức trong hệ thống công quyền nhà Nguyễn còn ít được đề cập tới. Mà gốc rễ của phẩm cách đó, chính là tình thương Dân nghèo- kể cả người dân nghèo nước khác, và sự khảng khái của Cụ trước mọi nỗi bất công ở đời- xuất phát từ Sự thật và Lòng xót thương vốn là một căn cốt của đạo Phật, cùng một lương tâm không núi bạc núi vàng nào có thể mua được! Cụ được các thế hệ muôn đời sau ngưỡng vọng không chỉ bởi những áng văn “thiên thu tuyệt diệu từ”, mà còn bởi nhân cách đáng trọng như thế của một bậc “chăn dân” dù ở phẩm Tri phủ hay lên tới chức Cần chánh điện học sĩ, khiến không ít quan chức còn biết xấu hổ thời nay phải ngượng ngùng khi soi vào tấm gương đời Cụ. Đòi hỏi của nguyên Chủ tịch nước Trương Tấn Sang đối với người cầm quyền trong ngày Quốc khánh: “Cần lấy lại niềm tin trước sự rộng lượng của nhân dân”, cũng là nguyện vọng của hàng chục triệu người Việt hôm nay. Niềm tin ấy, như một tâm thế thiêng liêng của Dân tộc Việt Nam, chính Cụ cũng đã kêu gọi từ hơn hai thế kỷ trước: “Rằng trăm năm cũng từ đây/ Của tin gọi một chút này làm ghi…”

Xin bái lạy Cụ và xin được hóa mấy vần thơ vụng tức cảnh trên mộ Cụ khi con về Hà Tĩnh, coi như lời truy điệu của cá nhân con trước Anh linh đại thi hào:

NGHI XUÂN

Bến sông ngợp gió Tiên Điền
Chòng trành đôi mảnh ngư thuyền dòng Rum
Đâu rồi đỉnh Hống xanh um
Chỉ còn giọt lệ bay trùm Hoan Châu
Cúi nhìn mặt nước trôi mau
Làm thơ chi nữa, thêm sầu Tố Như !…


KỲ ANH

Con đi qua huyện Kỳ Anh
Chợt nhớ Cụ, xót dân lành bơ vơ
Con thuyền chết lặng trên bờ
Rêu đen đang phủ xóa mờ đại dương
Bóng Người quanh quất đêm trường
Khóc cùng Dân, hóa chữ Thương ngàn đời…

Nguyễn Anh Tuấn
Viet-studies

1. Sinh tiền bất tận tôn trung tửu/ Tử hậu thùy kiêu mộ thượng bôi ( Sống mà uống chẳng bao nhiêu/ Chết rồi ai xách rượu theo rưới mồ)

2. Hội thảo quốc tế: “Đại thi hào dân tộc, Danh nhân văn hóa thế giới Nguyễn Du: Di sản và các giá trị xuyên thời đại”, do Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam cùng UBND tĩnh Hà Tĩnh tổ chức vào ngày 08. 8. 2015 tại Hà Nội.

3,4. Nguyễn Đắc Hy- Môi trường và con đường phát triển– Nxb CAND, HN 2013

5. Aurelio Peccei và Daisaku Ikeda – Tiếng chuông cảnh tỉnh cho thế kỷ XXI – Trương Chính dịch, Nxb Chính trị Quốc gia, HN 2011

6. Dẫn theo: Phát triển bền vững trong tầm nhìn của thời đại – Viện Sinh thái và Môi trường- HN 2003

Hà Nội – Hà Tĩnh tháng 9/2016

Mai An Nguyễn Anh Tuấn (làm phim, viết văn, viết báo)

Cá chết ở miền Trung và Xã hội Dân sự

Cá chết hàng loạt ở miền Trung – Nguồn: Phapluatso.com    Các tin khác »

Quan sát thảm họa môi trường đang diễn ra ở vùng biển các tỉnh Bắc Trung Bộ không ngạc nhiên trước sự vô tâm và bất lực của toàn bộ hệ thống chính trị từ hành pháp đến lập pháp, vì thực tế họ không phải do dân bầu ra nên thật khó để đoái hoài đến quyền lợi của người dân. [1]

Bộ ngành thì bảo Vũng Áng là khu công nghiệp có yếu tố nước ngoài nên không vào được, Uỷ ban Nhân dân địa phương (Hà Tĩnh) thì bảo đang bận kiện toàn nhân sự không xuống được hiện trường, trong khi đó Đại biểu Quốc Hội và Đại biểu Hội đồng Nhân dân mang tiếng là đại diện cho ý chí, nguyện vọng của người dân nhưng cũng im lặng trong suốt mấy ngày qua.

Tuy nhiên, đáng ngại nhất vẫn là chứng kiến sự im lặng thụ động của các tổ chức đại diện quyền lợi của ngư dân, các nông hộ nuôi trồng thủy sản, bà con buôn bán thủy hải sản trong vùng - những người mà thảm họa này gây ảnh hưởng sát sườn nhất.

Hội Nông dân 6 tỉnh Bắc Trung Bộ đâu rồi? Tổng cộng nhân sự hàng ngàn người mà không làm gì được sao?

Hội nghề cá? Hội Nuôi trồng thủy sản các địa phương này đi đâu hết rồi?

Rồi bà con buôn bán thủy hải sản ở chợ hầu hết là phụ nữ, mấy ngày nay không bán được hàng thế thì Hội Phụ nữ 6 tỉnh này đi đâu hết rồi? Cũng hàng ngàn cán bộ chứ có ít đâu?

Các hội đoàn hưởng lương ngân sách, nhân sự được coi là cán bộ công chức nhà nước này thực sự đã hết hạn sử dụng rồi.

Trụ sở Hội Nông Dân Việt Nam. Ảnh: internet

Muốn bảo vệ quyền lợi một cách hiệu quả cho quyền lợi của nông dân, ngư dân, tiểu thương cần phải có những hội đoàn do chính họ lập ra, lựa chọn người đứng đầu và trả lương cho toàn thể nhân sự.

Có những hội đoàn như vậy, tin chắc là chỉ trong vài ngày toàn bộ thiệt hại của ngư dân, nông dân, tiểu thương 6 tỉnh Bắc Trung Bộ này sẽ được tổng hợp đầy đủ.

Các hội đoàn này cũng sẵn kinh phí để có thể tiến hành hoạt động điều tra và xét nghiệm các mẫu hải sản chết một cách độc lập, mà không cần chờ đến nhà nước.

Các thủ tục pháp lý sau đó đối với thủ phạm gây ô nhiễm cũng sẽ được tiến hành, dựa trên các báo cáo chân thực về thiệt hại của nông dân, ngư dân các tỉnh này cũng như kết quả điều tra đã được kiểm chứng một cách khoa học.

Nhiều lợi ích như vậy, nhưng chỉ vì nỗi lo ngại mơ hồ về 'thế lực thù địch' và tư duy xơ cứng giáo điều về 'xã hội dân sự' mà cho tới tận bây giờ, quyền tự do hiệp hội của người dân vẫn chưa được đảm bảo, bằng chứng là Luật về Hội qua hàng chục lần dự thảo kéo dài hàng chục năm vẫn chưa được thông qua.

Nếu có một lối thoát nào đó để giảm thiểu những bức xúc xã hội về các bất công đang hiện hữu bởi sự bất lực của hệ thống chính trị, thì đó chính là xã hội dân sự.

Cũng là cơ hội cuối cùng cho tất cả, để tránh thêm một cuộc bể dâu.

Nguyễn Anh Tuấn
Blog RFA

[1] Hà Tĩnh: Thảm hoạ môi trường, lãnh đạo tỉnh chưa có mặt tại hiện trường vì lo kiện toàn bộ máy
      Vụ cá chết: 'Chúng tôi không thể vào kiểm tra KCN Vũng Áng'

Gạc Ma, Biên giới - Bài học lịch sử cho ai?

"Ai khống chế quá khứ sẽ kiểm soát tương lai, ai khống chế hiện tại sẽ kiểm soát quá khứ" - Văn hào nổi tiếng với các tác phẩm về chủ nghĩa toàn trị Geogre Orwell đã từng viết như vậy.

Các tin khác »

Lịch sử là những điều xảy ra trong quá khứ, chỉ có một, song rất tiếc nó không thể tự mình lên tiếng. Thế là, những ai đang nắm giữ quyền lực chính trị đồng nghĩa là độc quyền về truyền thông sẽ buộc lịch sử phải lên tiếng theo cách mà họ muốn.

Và đôi khi, trong nhiều trường hợp, họ còn có thể khiến lịch sử im bặt.

Lịch sử về các cuộc chiến nửa cuối thế kỷ XX của Việt Nam chống lại quân Trung Quốc xâm lược cả trên bộ lẫn trên biển là một thứ lịch sử bị tắt tiếng như thế, trong suốt hàng chục năm kể từ nó kết thúc, vì tình hòa hiếu ý thức hệ giữa hai đảng cộng sản đang nắm quyền lực độc tôn ở hai quốc gia.

Nay thì tình hòa hiếu đó đang dần bị vứt vào sọt rác vì những diễn biến hung hăn trên biển Đông của quốc gia phương Bắc, vốn chưa từng từ bỏ tham vọng kiểm soát người làng giềng phương Nam.

Những người nắm quyền Việt Nam, trước tình thế mới, cùng với áp lực từ phía số đông quần chúng đang đòi hỏi những biện pháp cứng rắn hơn trong quan hệ với Trung Quốc, đã buộc phải tháo vòi kìm kẹp đối với báo chí trong dịp kỷ niệm thảm sát Gạc Ma 1988 và chiến tranh biên giới 1979 lần này.

Tuy nhiên họ cũng đã kịp có những động thái trốn tránh trách nhiệm đối với việc tại sao phần lịch sử về hai sự kiện bi thương kia bị câm lặng quá lâu.

Bằng cách nào? Thật dễ dàng, họ đổ hết lỗi cho giới trẻ đã thiếu quan tâm tới lịch sử. Họ nhấn mạnh rằng “Ngày 17/2/1979 mãi là bài học cho các thế hệ trẻ” [1] và kêu gọi người trẻ hãy học bài học lịch sử từ “vòng tròn bất tử Gạc Ma” để “bồi đắp lòng yêu nước, ý chí bất khuất, quật cường của dân tộc Việt Nam trong sự nghiệp bảo vệ chủ quyền thiêng liêng của Tổ quốc cho thế hệ hôm nay và mai sau.”

Nếu thực sự có một bài học nào đó từ chuyện Gạc Ma cho người trẻ chúng tôi, đó sẽ không phải là ba cái câu sáo rỗng như văn mẫu: "góp phần giáo dục truyền thống, bồi đắp lòng yêu nước"

Mà đó nên là bài học về sự phản bội của những người lớn nắm quyền - những kẻ sẵn lòng vì chiếc ghế của họ và thứ tình đồng chí ý thức hệ viển vông mà vài chục năm qua đã bán đứng máu xương của các chiến sĩ Hải quân.

Những kẻ đã triệt để ràng buộc dư luận báo chí, không cho bàn về cuộc chiến, để người lớn tuổi thì dần dần lãng quên, người nhỏ tuổi thì không hề biết đến.

Những kẻ đã thẳng tay xóa sạch mọi thông tin cuộc chiến trong sách giáo khoa, khiến những người đã nằm xuống và gia đình của họ sống trong tủi hờn đến hàng chục năm, khi mà xương máu cha, anh, chồng, con của họ bị coi như bọt biển, chẳng hề được công nhận.

Những kẻ đã công nhiên sai quân quấy phá lễ tưởng niệm, tổ chức múa hát tưng bừng tại nơi làm lễ, giẫm đạp hương hoa mà nhân dân thành kính dâng lên để tri ân những bậc tử sĩ.

Những kẻ như thế, lấy tư cách gì để dạy cho người trẻ chúng tôi bất kỳ bài học gì về lịch sử?

Nguyễn Anh Tuấn
RFA blog

[1]:Trung tướng Nguyễn Quốc Thước: "Ngày 17/2/1979 mãi là bài học cho các thế hệ trẻ”
URL: http://giaoduc.net.vn/Xa-hoi/Tuong-Thuoc-Ngay-1721979-mai-la-bai-hoc-cho...
[2]: Vòng tròn bất tử ở Gạc Ma và bài học cho người trẻ, URL: http://news.zing.vn/Vong-tron-bat-tu-o-Gac-Ma-va-bai-hoc-cho-nguoi-tre-p...

Thanh tra: Lá bài lợi hại của Thủ tướng

Chiếu tướng Sài Gòn

Hôm nay hàng loạt tờ báo đưa tin Thanh tra Chính phủ công bố kết luận thanh tra trách nhiệm đối với Chủ tịch Tp.HCM trong việc thực hiện các quy định về thanh tra và phòng chống tham nhũng trong giai đoạn 2011 đến tháng 6/2014. [1]

Việc chẳng có gì đáng nói ngoại trừ thời điểm công bố kết luận thanh tra. Cuộc thanh tra này vốn bắt đầu từ ngày 6/8/2014 dự kiến kéo dài 70 ngày tức là đến ngày 16/10/2014 [2]. Theo Luật Thanh tra, chậm nhất là 30 ngày kể từ ngày cuộc thanh tra kết thúc, tức là ngày 16/11/2014, phải có kết luận thanh tra. Cũng theo luật này, kết luận thanh tra phải được công bố 10 ngày sau khi được ký, nghĩa là ngày 26/11/2014. [3]

Vậy mà 9 tháng sau thời hạn luật định đó, nay, 19/8/2015, kết luận thanh tra mới được công bố. Đặt trong bối cảnh chỉ còn 1-2 tháng nữa sẽ diễn ra Hội nghị TƯ 12 được cho là sẽ chốt vấn đề nhân sự khóa tới, cũng như Tp. HCM lâu nay được coi là như một địa phương tương đối bất trị đối với Trung ương, thật khó để không nghi ngờ có một dụng ý nào đó của việc lùi thời điểm công bố kết luận thanh tra các cấp chính quyền Tp. HCM. Cũng cần lưu ý rằng Lê Thanh Hải, Bí thư Tp. HCM chỉ mới 66 tuổi vào Đại hội XII đầu năm tới, hứa hẹn sẽ là ứng viên sáng giá cho các chức danh 'tứ trụ', vì đã có 2 nhiệm kỳ đứng đầu địa phương giàu có nhất Việt Nam này.

Điểm huyệt Đà Nẵng

"Chiêu thức" lùi thời điểm công bố kết luận thanh tra như trên hóa ra không phải lần đầu tiên được áp dụng. Ngày 28/12/2012 Nguyễn Bá Thanh, Bí thư Đà Nẵng ra Hà Nội nhậm chức Trưởng ban Nội chính vừa được tái lập với kỳ vọng tiếp sức cho chiến dịch chống tham nhũng được hỗ trợ bởi Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng với mục tiêu là Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng. Vỏn vẹn 15 ngày sau đó, vào đúng ngày Chủ nhật, với một động thái mẫn cán hiếm có, Văn phòng Chính phủ, thừa lệnh Thủ tướng và dựa trên một văn bản đóng dấu Hỏa tốc của Thanh tra Chính phủ, công bố kết luận thanh tra những sai phạm của UBND Tp. Đà Nẵng (vốn đã được hoàn thành 3 tháng trước đó) trong gia đoạn mà Nguyễn Bá Thanh đứng đầu. [4]

Nhưng, đối nghịch với thái độ bình thản và có phần cam chịu đón nhận kết luận thanh tra của lãnh đạo Tp. HCM, những viên chức đảng và chính quyền của thành phố lớn thứ ba Việt Nam đã phản ứng hết sức quyết liệt. Nguyễn Bá Thanh tuyên bố thẳng thừng kết luận thanh tra dẫu được chuẩn y bởi Thủ tướng là 'vô căn cứ', trong khi Văn Hữu Chiến, Chủ tịch Đà Nẵng bấy giờ, trong một cử chỉ phụ họa, tỏ vẻ nghi ngờ trên mặt báo về thời gian công bố kết luận thanh tra là 'bất thường'. Cán bộ các cấp Đà Nẵng sau đó, được đà, đồng loạt kiến nghị lên Bộ Chính trị - một động thái chứng tỏ họ tường tận sự phức tạp của hệ thống song trùng Đảng - Nhà nước ở Việt Nam và biết cách tận dụng nó để vô hiệu hóa kết luận của Thanh tra Chính phủ.

"Đánh bài" Thanh tra - Quốc gia què quặt

Chỉ mới tháng trước, Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng hẳn đã khiến không ít người làm công tác nhân sự lâu năm của Đảng bất ngờ khi ký bổ nhiệm một bí thư huyện ở Kiên Giang - quý hương của ông - cho một chức vụ hàm Thứ trưởng là Phó Tổng Thanh tra Chính phủ, phớt lờ ngay cả lý lịch tham nhũng tiền cứu đói của "đồng chí" này vốn hoàn toàn không phù hợp cho công việc thanh tra [5]. Việc bổ nhiệm này cho thấy nỗ lực của Thủ tướng trong việc thao túng Thanh tra Chính phủ - một trong hai "ngự sử đài" của hệ thống chính trị Việt Nam hiện nay, bên cạnh Ủy ban Kiểm tra Trung ương, vốn nằm trong tay một Ủy viên Bộ Chính trị khác và không dễ bị khuynh loát bởi cá nhân Thủ tướng.

Hơn thế nữa, trong trường hợp của Đà Nẵng, qua phần trả lời báo chí của đại diện Văn phòng Chính phủ, bóng dáng của Thủ tướng rất rõ trong việc "điều chỉnh" thời gian công bố kết luận thanh tra, mặc dù theo Luật Thanh tra, việc này hoàn toàn thuộc thẩm quyền của Tổng Thanh tra Chính phủ. Lý do cho việc lùi này, theo Văn phòng Chính phủ là vì sau rà soát, Thanh tra Chính phủ nhận ra, nội dung kết luận thanh tra đã chuyển từ "mật" sang "không còn mật nữa", điều hoàn toàn thiếu cơ sở pháp lý thực tiễn.

Vậy thì, có thể lý giải thế này, Thủ tướng đã tận dụng "ngự sử đài" dưới quyền ông là Thanh tra Chính phủ cho việc tấn công các đối thủ chính trị. Cách thức ư? Giản đơn thôi. Theo Luật Thanh tra, ông có quyền phê duyệt định hướng thanh tra hàng năm để trên cơ sở đó, Tổng Thanh tra Chính phủ đưa ra kế hoạch thanh tra. Trong bối cảnh hệ thống pháp luật nhiều bất cập hiện nay, khó có địa phương đơn vị nào không sai phạm (đôi khi được gọi dưới cái tên ưa thích là 'xé rào'). Có kết luận thanh tra trong tay rồi, Thủ tướng và các cộng sự lách quy định về 'thời hạn công bố 10 ngày' bằng cách linh hoạt dán nhãn 'mật' hay 'không mật' cho nội dung kết luận thanh tra. Bằng cách này ông nắm thóp một lượng lớn cán bộ cấp cao, và hoàn toàn chủ động trong việc kết liễu sinh mệnh chính trị của bất kì ai có tiềm năng là đối thủ của mình cũng như hoàn toàn thuận lợi trong việc thu phục những kẻ đầu hàng.

Thật, không gì dễ hơn.

Vậy nên, đến khi nào những cơ quan "ngự sử đài" (kiểm tra, giám sát) còn chưa độc lập và chưa tự hoàn thiện về mặt định chế của chính nó, chúng vẫn chỉ là lá bài không hơn không kém trong tay các phe phái dùng để tấn công đối thủ chính trị của mình. Uýnh nhau bằng các con bài định chế như vậy, chưa biết phe nào thắng phe nào bại, chỉ biết quốc gia sẽ cầm chắc què quặt.

Nguyễn Anh Tuấn
Theo FB Nguyễn Anh Tuấn

[1]:http://vneconomy.vn/thoi-su/nhieu-sai-pham-tai-tphcm-duoi-thoi-chu-tich-le-hoang-quan-20150818063722351.htm
[2]: http://news.zing.vn/Thanh-tra-trach-nhiem-cua-Chu-tich-UBND-TPHCM-post444520.html#inner-article
[3] Luật Thanh tra: http://www.chinhphu.vn/portal/page/portal/chinhphu/hethongvanban?class_id=1&mode=detail&document_id=98567
[4]: http://vnexpress.net/tin-tuc/thoi-su/thoi-diem-cong-bo-ket-luan-thanh-tra-da-nang-khong-bat-thuong-2416348.html
[5]: http://vnexpress.net/tin-tuc/thoi-su/bi-thu-huyen-uy-giu-chuc-pho-tong-thanh-tra-chinh-phu-3251448.html

Công bằng trong tuyển sinh

Giữa những tranh cãi về việc nên hay không nên cộng điểm ưu tiên trong việc xét tuyển đại học năm nay, tôi nhớ lại mùa thi 2013. Khi đó, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã kiên định "nói không" với những thí sinh chỉ đạt 27,5 điểm ngành Bác sĩ Đa khoa của Đại học Y Hà Nội, trong khi điểm chuẩn là 28. Kết quả các bạn này trượt.

Thi đại học mà 3 môn đạt 9, 9 và 9,5 thì đấy chắc chắn toàn là những học sinh rất giỏi. Học sinh thì đau, xã hội thì tiếc. Nhưng luật chơi đã đặt ra rồi thì cứ thế mà làm. Điều đó càng củng cố quan điểm của tôi rằng thí sinh đỗ vào Trường Y luôn phải là người có khả năng trí tuệ hơn hẳn phần còn lại. Điều đó cho phép trường này đào tạo nên những bác sĩ có tay nghề cao. Với việc phải sàng lọc đầu vào tinh hoa, tôi cho rằng, Bộ Giáo dục đã có quyết định rất sáng suốt.

Với những ngành học kỹ thuật, kinh tế hay ngành nào khác, chất lượng đầu vào cũng cần phải được lựa chọn công bằng. Thử tưởng tượng, sai lầm của một cử nhân kinh tế hay một kỹ sư tồi sẽ gây tác hại nhỏ hoặc lớn, nhưng sai lầm của một bác sĩ sẽ có thể ảnh hưởng ngay tới tính mạng con người - không thể khắc phục được. Càng những ngành học quan trọng thì càng phải có sự sàng lọc gắt gao và công bằng. Vì vậy, theo tôi cần loại bỏ tất cả những ưu tiên về điểm cộng trực tiếp trong xét tuyển đầu vào đại học, ít nhất là thuộc các ngành quan trọng trên toàn quốc nếu chưa áp dụng được đối với mọi ngành.

Xã hội chúng ta có định kiến rằng học sinh phổ thông ở các vùng nông thôn, vùng sâu đương nhiên không thể có điều kiện học tập như ở các đô thị lớn, nên cũng cần ưu đãi họ. Luận điểm này tôi thấy không thuyết phục.

Thực tế cho thấy, nhiều năm nay, không ít thủ khoa vẫn thuộc về các thí sinh xuất thân nông thôn. Họ đã cho thấy rằng, nếu quyết tâm và xác định rõ mục tiêu, bất kỳ ai tại bất kỳ đâu cũng có thể cạnh tranh một cách sòng phẳng về kiến thức nếu muốn thành công.

Khi các bạn không quá giỏi ở nông thôn hoặc miền núi được ưu đãi, liệu chất lượng học tập và hành nghề của họ sau này có được đảm bảo không? Chả lẽ chất lượng cầu đường ở miền núi thì tiêu chuẩn được phép thấp hơn miền xuôi? Hay tính mạng người thủ đô thì lại quan trọng hơn sinh mệnh người dân vùng hải đảo? Chắc chắn là không rồi. Thế thì cớ sao lại chấp nhận việc ưu tiên cộng điểm số cho các thí sinh ngoài vùng thành thị mà ta biết chắc rằng, nó hoàn toàn ảnh hưởng đến chất lượng đầu ra, hay nói thẳng thắn là nó sẽ góp phần cho ra đời những cử nhân, bác sĩ, kỹ sư có chất lượng “dưới chuẩn” để rồi chính họ sẽ tác động trực tiếp tới chất lượng các công trình, các chính sách kinh tế hay thậm chí, tính mạng người dân ở những vùng này. Nông thôn, miền núi, hải đảo vốn đã kém phát triển, giờ không lẽ lại càng tụt hậu hơn do trình độ quản lý, trình độ cống hiến của đội ngũ nhân lực “được ưu tiên” này.

Tôi cho rằng, nếu không đủ điểm đỗ đại học, họ nên học cao đẳng, thậm chí trung cấp rồi theo thời gian, nếu chăm chỉ tích lũy kinh nghiệm, nếu cố gắng học hỏi, họ sẽ vượt nhiều thử thách khác để đàng hoàng đứng trong hàng ngũ những người có chuyên môn “đạt chuẩn”, đầy đủ điều kiện để đáp ứng tốt cho công việc.

Trên lý thuyết, chúng ta đang muốn nói với thế hế trẻ rằng, đại học không phải là con đường duy nhất để vào đời. Nhưng trên thực tế, với cơ chế cộng điểm hiện nay, chúng ta đang đẩy học sinh đến nhận thức rằng chỉ vào đại học, bạn mới có thể mở ra cánh cửa của tương lai.

Lại thêm một bất nhất giữa điều chúng ta muốn và cái chúng ta làm.

Nguyễn Anh Tuấn
Theo VnExpress

Vì sao cờ đỏ ?

Nạn nhân là bà Lê Thị Châm, 54 tuổi, từ xã Cẩm Điền

Ở nhiều vùng nông thôn, bà con nông dân hay cầm theo cờ đỏ sao vàng mỗi khi tổ chức phản kháng (đòi giữ đất, chống ô nhiễm môi trường, tỏ bày bức xúc trước bất công). Vì sao như vậy? Tôi thử lí giải hiện tượng này bằng 2 nguyên nhân sau:

1, Chính quyền Việt Nam dị ứng với mọi thể loại phản kháng xã hội do đó thường xuyên quy chụp chúng bằng các cụm từ "thế lực thù địch", "phản động", "Việt Tân", "hải ngoại". Việc bà con mang cờ đỏ sao vàng là để đối phó với thủ đoạn này của chính quyền, khiến những quy chụp như trên không còn tác dụng nữa.

2, Một phần nào đó, bằng việc mang cờ đỏ, bà con muốn nhắc nhớ chính quyền rằng họ từng đứng dưới bóng cờ này, máu họ đổ thắm nó, xương thịt họ đắp nên nền lũy cho chính quyền này, nhằm vớt vát đâu đó tia hi vọng cuối cùng về một lòng tốt hiếm hoi nào đó của một vị quan tốt hiếm hoi nào đó ở bên trên có thể sẽ đoái thương số phận họ. Trong trường hợp này, họ chia sẻ cùng một trạng thái tâm lí với những thương binh, bà mẹ VNAH, người có công... vẫn thường xuyên mang bằng khen, giấy chứng tử, chứng nhận thương tật làm vũ khí cuối cùng trong những lần ngăn chính quyền cướp đất mà chúng ta hay thấy trong các clips được chia sẻ trước đây.

Tiếc cho họ, một chiếc xe xúc trong đoàn cưỡng chế ngày 10 tháng 7 năm 2015 ở Hải Dương đã đè qua thân thể của một người phụ nữ giữ đất cùng lá cờ đỏ sao vàng của bà, chấm dứt mọi hi vọng của những người nông phu về phương cách đấu tranh dựa vào lòng xót thương. Thay đổi thôi, bà con ơi.

Nguyễn Anh Tuấn
Theo FB Nguyễn Anh Tuấn

Con đường nước Việt của bác Huỳnh

Ông Huỳnh, bà Liên và bà Trâm (từ trái sang) ở sân bay Manila trước khi sang Mỹ, tháng 12/2013

Hôm nay là tròn 6 năm ngày Trần Huỳnh Duy Thức bị giam cầm. Kể từ ngày đó, cha anh, ông Trần Văn Huỳnh, chưa bao giờ nguôi việc đi tìm công lý cho anh. Cuối năm 2013, đầu 2014, ông đã có một chuyến đi dài 3 tháng, gần một vòng trái đất, từ Manila sang California và Washington DC, từ Geneva sang Melbourne, Sydney và Canberra để vận động quốc tế gây sức ép với chính quyền Hà Nội sớm trả tự do cho anh Thức và các tù nhân lương tâm khác. Vài chuyện trong chuyến đi đó, nên được kể ra, cho dịp kỷ niệm này.

Hơn mọi chứng cứ

Cuối năm 2013, người ta thấy một người đàn ông Việt Nam chừng 75 tuổi chậm rãi từng bước chân trong phòng lãnh sự của sứ quán Hoa Kỳ ở Manila, Philippines.

Ông đến đây với hi vọng xin được visa sang Mỹ để vận động quốc tế đòi tự do cho con trai ông, người đang thụ án tù chỉ vì viết ra những trăn trở với hiện tình và tương lai đất nước.

“Sao ông không xin visa ở Việt Nam, mà lại sang đây?”, nhân viên lãnh sự người Mỹ, giọng lạnh lùng, hỏi.

“Bởi nếu lấy visa từ Việt Nam, công an sẽ không để tôi đi.”, người đàn ông đáp.

“Nhưng làm sao chúng tôi tin được là sau khi sang Mỹ ông sẽ trở về? Làm sao chắc chắn được ông sẽ không ở lại đất nước của chúng tôi?”, nhân viên lãnh sự tiếp tục hỏi, vẫn với một giọng phớt tỉnh.

Người đàn ông sững lại vài giây, hồ như lòng ông đang tràn ngập niềm thất vọng, vì ông đào đâu ra bây giờ những giấy tờ nhà đất, công ty hay tài khoản ngân hàng làm chứng cứ cho việc ông sẽ quay lại Việt Nam, như yêu cầu của đa số những trường hợp xin visa đi Mỹ.

Rớm vài giọt nước mắt. Hai bàn tay nắm chặt. Thoáng một nụ cười đắng ngắt trên môi, ông đáp với giọng run run: “Thưa ông, tôi ở lại nước Mỹ của ông làm gì kia chứ khi con trai tôi đang thụ án 16 năm trong tù? Không phải 1 năm, 2 năm, mà là… 16 năm tù, thưa ông. Tôi phải về lại Việt Nam để làm mọi điều có thể, giúp nó sớm được ra tù chứ.”

Không gian bỗng nhiên lắng lại và đến lượt nhân viên sứ quán là người phải lặng đi chốc lát. Có vẻ như áy náy với những câu hỏi đầy thực dụng trước đó theo thói quen nghề nghiệp, và nhận ra niềm nghi hoặc của mình quá nhỏ bé trước tấm lòng của một người cha đang đi đòi công lí cho con trai, người nhân viên lãnh sự bỗng thay đổi thái độ. Ân cần, từ tốn, ông gửi lời chúc may mắn và báo rằng visa sẽ được cấp trong một vài ngày tới, với một giọng trầm ấm lạ thường.

Người đàn ông này Việt Nam này không ai khác chính là Trần Văn Huỳnh, cha của Trần Huỳnh Duy Thức, một trong những tù nhân lương tâm nổi tiếng nhất Việt Nam, đã ở trong tù tính đến nay là 6 năm cho bản án kéo dài 16 năm.

Bước chân không đơn độc

Khởi từ Manila, bước chân của ông Huỳnh tiếp tục rong ruổi từ miền Tây sang miền Đông nước Mỹ.

Bước chân ấy đã ngã không biết bao lần khi ngập trong tuyết trắng những ngày đông giá ở Washington DC, nhưng rồi lại đứng dậy bước tiếp.

Bước chân ấy cũng đã đi qua ngày hè nóng bức của Melbourne, Sydney và Canberra, đến từng văn phòng dân biểu, nơi có những chính khách lắng nghe những lời trình bày oan khuất của ông.

Ông Huỳnh phát biểu trong một cuộc gặp gỡ cộng đồng ở Sydney, tháng 2/2014

Bước chân ấy cũng đi qua Liên Hiệp Quốc, kiếm tìm những hi vọng dù là mong manh nhất từ những thiết chế quốc tế vẫn còn đoái hoài đến những giá trị “tự do, công bình, bác ái”.

Ông Huỳnh và bà Trâm trao đổi với đại diện Ân xá Quốc tế tại Geneva, tháng 1/2014

Bước chân ấy không đơn độc. Song hành với nó qua hàng vạn cây số là bước chân của cô Nguyễn Thị Kim Liên, mẹ của hai tù nhân lương tâm Đinh Nhật Uy và Đinh Nguyên Kha lúc bấy giờ - một người phụ nữ mà, dù biết trước sắp có một chuyến đi dài nửa vòng trái đất, nhưng chỉ dám rời khỏi nhà với chiếc giỏ xách đi chợ thường ngày và hai bộ quần áo gấp vội vì sợ bị công an khu vực đang theo dõi nghi ngờ.

Đi cùng họ còn là bước chân của cô Trâm, mẹ của luật sư Lê Quốc Quân, một tù nhân lương tâm khác, dù không biết một từ tiếng Anh nào, vẫn miệt mài gõ cửa từng văn phòng chính khách, từng tòa soạn báo, từng “ông tây bà đầm” (như cách gọi của cô), nói những câu lặp đi lặp lại về vụ án của con mình với một nỗi niềm ‘còn nước còn tát’.

Hòa vào bước chân ấy còn là hàng trăm, hàng ngàn bước chân khác, của thân nhân, bằng hữu và những người quý chuộng các tù nhân lương tâm, ngang dọc Việt Nam, qua các nhà tù từ Nam ra Bắc, trải các phiên tòa Hà Nội, Sài Gòn, Long An, Đồng Tháp, Nghệ An để thể hiện niềm tin tưởng rằng các tù nhân lương tâm chẳng có tội tình gì, ngoài việc đã và đang biểu thị chút lương tri còn sót lại của dân tộc, sau cả trăm năm dâu bể xáo thịt nồi da.

Một con đường khác cho nước Việt

Trần Huỳnh Duy Thức, trước khi bị bắt giam và bỏ tù, từng viết một quyển sách lấy tên Con đường nước Việt, bàn về những con đường canh tân kinh tế, chính trị, xã hội và văn hóa để đưa nước Việt đi lên.

Nhưng bên cạnh đó, còn có một con đường mang tên Việt Nam khác, khởi đi từ hơn 150 gia đình tù nhân lương tâm, in dấu bước chân của những bậc làm cha làm mẹ - những người mang trong mình một cảm thức công lý ban sơ dựa trên tình thương và lòng tin vào con cái. Không ai khác, chính họ, trên hành trình tìm kiếm công lý cho con, đang bảo chứng cho những giá trị không được phép chết trong xã hội chúng ta: “lòng tin”, “tình thương” và “trách nhiệm”.

Con đường đó đã đưa một nhà giáo già vốn chỉ quẩn quanh với trường lớp như bác Huỳnh vượt qua những giới hạn của tuổi tác, bệnh tật đi gần một vòng trái đất để cất tiếng nói vực dậy công lí.

Con đường đó cũng đã đưa một bà mẹ quê như cô Liên, bước ra từ ngọn rơm gốc rạ chốn thôn dã xa xôi, để trở thành một người bảo vệ nhân quyền bén nhạy với thời cuộc, chẳng những tìm kiếm lẽ công bằng cho con mình mà còn cho nhiều người khác.

Và cũng chính nó đã giúp một người mẹ nông phu khác là cô Trâm có được một lòng dũng cảm lớn lao, bước ra khỏi đất nước của mình, vượt qua rào cản ngôn ngữ, lên tiếng thay cho con mình và những người khác đang phải lặng câm sau song sắt nhà tù.

Cuối con đường đó sẽ là một nước Việt thực sự thịnh vượng, tự do, dân chủ và tôn trọng phẩm giá làm người.

Nước Việt, với những người con yêu dám đi tù vì nó, xứng đáng có được một hình hài như vậy.

Nguyễn Anh Tuấn
Theo RFA blog

Lãnh đạo Việt Nam đang theo đạo gì?

Ngày 28/10 năm 2014, trong chuyến công du Ấn Độ, Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng đã viếng thăm Bồ Đề Đạo Tràng. Hình ảnh người đứng đầu Chính phủ ngồi xếp bằng, tay đeo tràng hạt, cung kính chắp tay lạy Phật như một Phật tử thuần thành xuất hiện khắp trên các tờ báo lớn của Việt Nam.


Tuy nhiên, chưa thấy ai đặt vấn đề liệu hành vi trên của ông có mâu thuẫn với việc ông phủ nhận có theo bất kỳ tôn giáo nào trong các bản khai lý lịch của mình.

Cũng vậy, công luận Việt Nam lúc ấy cũng vắng bóng những cuộc tranh cãi về tính hợp lý của những hành vi tôn giáo nơi công cộng của các lãnh đạo quốc gia, điều đôi khi sẽ bị coi là thất sách về chính trị (politically incorrect) ở những nước coi trọng tính thế tục.

Trong một diễn biến khác, ngày 9/11 năm 2014, Ủy ban An toàn Giao thông Quốc gia, một cơ quan trực thuộc Chính phủ, phối hợp với Giáo hội Phật giáo Việt Nam tổ chức đại lễ cầu siêu cho tất cả nạn nhân tai nạn giao thông trong cả nước. Tham dự đại lễ này với tư cách Phó Chủ tịch Ủy ban ATGT QG, Bộ trưởng Đinh La Thăng phát biểu:

“Với sự gia hộ của mười phương chư Phật, cùng công đức trì niệm của hàng trăm tăng ni, tín đồ Phật tử và gia đình thân quyến tại trai đàn cầu siêu sẽ giúp cho hương linh những người không may bị tử nạn do tai nạn giao thông siêu đăng Phật quốc. Cũng nhờ đạo hạnh của chư Phật, chư tăng ni gia trì cho gia đình các nạn nhân đủ niềm tin, nghị lực nén những đau thương mất mát, sớm vượt qua những khó khăn trước mắt để tiếp tục xây dựng cuộc sống và xã hội ngày thêm an lành, tốt đẹp”. [2]

Thật khó để phân biệt giữa phát biểu của một viên chức chính phủ với một chức sắc tôn giáo trong trường hợp này.

Tuy vậy, cũng như trường hợp Thủ tướng, thời điểm đó công luận Việt Nam không xuất hiện một cuộc tranh luận đáng kể nào về giới hạn can dự của cơ quan hành chính vào các sinh hoạt tôn giáo cũng như vấn đề tính chất trung lập về tôn giáo trong các phát ngôn của viên chức đại diện chính phủ.

Dường như, tính thế tục trong phát ngôn và hành động của chính khách vẫn chưa hoặc không phải là một chủ đề được quan tâm trong dư luận Việt Nam, mặc dù, ở cấp độ hành chính, đã có quy định cấm thờ cúng và thực hành nghi lễ tôn giáo trong cơ quan nhà nước; và, ở cấp độ tư tưởng, nhà nước Việt Nam đã nhiều lần khẳng định trong Hiến pháp rằng họ chọn chủ nghĩa Marx-Lenin, một học thuyết duy vật, làm nền tảng tư tưởng cho mọi hoạt động của nhà nước và xã hội.

Ngược dòng lịch sử


“Đại Sán, tu sĩ Phật giáo người Trung Hoa được nói đến ở các chương trước, vào năm 1695, đã quan sát thấy cung điện của Nguyễn Phúc Chu được trang hoàng với cờ Phật giáo, trướng, cá gỗ và những quả chuông lộn ngược, giống như một ngôi chùa Phật giáo vậy”

Li Tana trong tác phẩm Xứ Đàng Trong đã trích thuật những mô tả của nhà sư Đại Sán để cho thấy trong quá trình lập quốc ở Đàng Trong, các chúa Nguyễn đã chọn Phật giáo Đại thừa làm tôn giáo nhà nước (state religion) để khẳng định và củng cố tính chính danh thế quyền của họ bằng một kiểu cách mà O.W. Wolters chỉ ra, ở Đông Nam Á, “địa vị vua có tính cách duy nhất chỉ bởi vì đó là một địa vị có tính cách tôn giáo”.

Đây là một hiện tượng thú vị, song các chúa Nguyễn ở Đàng Trong không phải là thế lực chính trị đầu tiên hoặc duy nhất trong lịch sử Việt Nam xác lập Phật giáo làm tôn giáo nhà nước nhằm củng cố tính chính danh vương quyền.

Các triều đại Lý – Trần cũng thể hiện xu hướng này đậm nét, với đặc trưng là sự phổ biến của hiện tượng các nhà sư tham chính, nắm giữ các vị trí cao cấp trong triều đình (chẳng hạn, các Quốc sư cho vua Lý đa phần là các bậc tăng sư), cũng như hiện tượng xuất gia của các vị vua khi đang ở đỉnh cao quyền lực, đặc biệt có những vị như Phật Hoàng Trần Nhân Tông còn là tổ của một tông phái thiền.

Tuy vậy, lịch sử Việt Nam cũng ghi nhận những trào lưu phê phán mô hình nhà nước Phật giáo, đặc biệt là trong các giai đoạn thắng thế của Nho gia khi nó được các lực lượng nắm quyền lựa chọn làm hệ tư tưởng thống nhất của quốc gia.

Lê Thánh Tông (1442-1497) trong một bài văn sách thi Đình đã đưa ra nhận định không mấy tốt đẹp về các tôn giáo thịnh hành bấy giờ – một biểu hiện cho thấy sức ảnh hưởng của Phật giáo như là một quốc giáo khuynh loát đời sống chính trị quốc gia đã không còn nữa dưới thời Hậu Lê.

“Giáo lý của đạo Phật, đạo Lão hết thẩy đều mê đời, lừa dân, che lấp nhân nghĩa, cái hại của nó không thể kể hết, mà lòng người lại rất tin, mê”.

Từ những nhận định đó, Lê Thánh Tông đã lệnh cho các phủ, lộ không xây thêm chùa, quán mới. Bên cạnh đó, thời Hồng Đức cũng chứng kiến sự biến mất của giới tăng quan, mà thay vào đó khoa cử đóng vai trò chủ chốt trong việc tuyển lựa người tài ra làm quan.

Có quan điểm cho rằng những biểu hiện này phản ánh quá trình thế tục hóa ở chỗ các tôn giáo đã mất hoặc giảm dần thẩm quyền của nó (thông qua giáo hội và chức sắc) đối với hoạt động quản trị quốc gia, và phần nào đó, đối với xã hội.

Lịch sử Việt Nam từng có lúc 'phế Phật lập Nho'

Tuy vậy, một số khác lại cho rằng hiện tượng “phế Phật, lập Nho” của triều Hậu Lê, hoặc sau này là triều Minh Mạng, chưa thể được coi là biểu hiện của quá trình thế tục hóa, mà đơn thuần chỉ là việc thay đổi tôn giáo được chọn làm quốc giáo. Sự khác biệt quan điểm này liên đới trực tiếp với những tranh luận rằng Nho giáo có nên được coi là một tôn giáo hay đơn thuần chỉ là một hệ thống triết lý và đạo đức về đối nhân xử thế và trị nước.

Thế tục hóa là hiện đại hóa

Giữa thế kỷ 19, trong khi ở Việt Nam, Minh Mạng và sau đó là Thiệu Trị đang mải mê thi hành những chính sách hà khắc về tôn giáo như cấm đạo, sát đạo để bảo vệ giềng mối Nho gia thì ở nước Anh, nhà văn George Jacob Holyoake (1846) đã lần đầu tiên sử dụng thuật ngữ chủ nghĩa thế tục (secularism) như “là một kiểu quan điểm chỉ quan tâm tới những vấn đề có thể được kiểm tra bằng kinh nghiệm trong cuộc đời này”.

Có nguồn gốc từ sự nổi lên của Cách mạng Khoa học và Kỷ nguyên Khai minh và đi liền là sự suy thoái về tầm ảnh hưởng của tôn giáo nói chung và Giáo hội La Mã nói riêng ở châu Âu, tiến trình thế tục hóa (secularization) đã diễn ra sâu rộng trên khắp các mặt của đời sống chính trị xã hội và trở thành một biểu hiện đặc sắc của tiến trình lý tính hóa (rationalization) và hiện đại hóa (modernization), làm thay đổi bộ mặt Tây phương thời bấy giờ.

Hai nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa thế tục là phân tách nhà nước khỏi các tổ chức tôn giáo; và tất cả người dân với bất kể tôn giáo nào (kể cả không tôn giáo) đều bình đẳng trước pháp luật. Đây cũng chính là những đặc điểm của văn hóa chính trị hiện đại ở các nước Tây phương mà dựa trên đó, tự do tôn giáo, tinh thần đa nguyên và khoan dung được bắt rễ.

Không chỉ ở cấp độ văn hóa chính trị, tính thế tục còn được khẳng định ở trong các văn bản pháp lý ở các nền dân chủ. Nếu như Tu chính án thứ Nhất là lời tuyên xưng cho tính chất thế tục của Hiến pháp Hoa Kỳ (và được củng cố qua nhiều án lệ trong đó Tối cao Pháp viện viện dẫn Tu chính án này) thì ở Pháp, tính chất này được ghi nhận trong một loạt các văn kiện quan trọng từ Tuyên ngôn Nhân quyền và Dân quyền, Luật 1905 về Phân chia Giáo hội và Nhà nước, rồi sau đó là Hiến pháp 1958.

Tu chính án thứ Nhất, Hiến pháp Hoa Kỳ:

Hiến pháp Hoa Kỳ nhấn mạnh tính thế tục của thể chế nhà nước

Quốc hội sẽ không ban hành một đạo luật nào nhằm thiết lập tôn giáo hoặc ngăn cấm tự do tín ngưỡng, tự do ngôn luận, báo chí và quyền của dân chúng được hội họp và kiến nghị Chính phủ sửa chữa những điều gây bất bình.

Như vậy, để trở thành những nhà nước thế tục (secular state) như hiện nay các quốc gia Tây phương đã đi một chặng đường dài cả ở cấp độ lý thuyết lẫn thực hành mà kèm với nó là không ít những biến động lịch sử.

Nhưng bù lại, chủ nghĩa thế tục, một khi đã bắt rễ và cấu thành một phần của văn hóa chính trị, sẽ giúp tạo ra một khuôn khổ pháp lý và tập quán xã hội tôn trọng tự do tôn giáo, tự do biểu đạt, tinh thần đa nguyên và bình đẳng, từ đó củng cố nền móng cho các nền dân chủ tự do, nhất là trong bối cảnh đa tôn giáo, đa văn hóa như hiện nay.

Từ góc độ đó mới thấy, thiếu vắng những cuộc tranh luận về tính thế tục trong đời sống chính trị xã hội ở một nước đa tôn giáo như Việt Nam, có khi lại không phải một điều gì đáng mừng.

Bài của Nguyễn Anh Tuấn có tựa đề 'Chuỗi tràng hạt của Thủ tướng và nguyên lý nhà nước thế tục' đã đăng trên trang Luatkhoa.org. thể hiện quan điểm riêng của tác giả.

Theo BBC