Căng thẳng ở cột mốc 203 biên giới Việt - Miên

Ngày 19 tháng 7 vừa qua, hàng ngàn người Campuchia do Đảng Cứu Quốc dẫn đầu đã đến khu vực biên giới giữa Campuchia và Việt Nam ở cột mốc 203 Tin liên quan Dân làng VN lo bùng nổ chiến tranh biên giới Campuchia Tin Nóng: Việt Nam và Campuchia lại đối mặt tại biên giới sáng ngày 19-07-2015 Xô xát tại biên giới Việt Nam - Campuchia vào ngày hôm qua 28 tháng 6 năm 2015 Hàng chục ngôi mộ người Việt ở Campuchia bị đập phá Cambodia, lá bài cũ và câu chuyện mới của người Trung Quốc

Hôm 19 tháng 7 vừa qua, vài ngàn người dân Campuchia dưới sự dẫn đầu của Đảng Cứu Quốc đã đến khu vực biên giới giữa Campuchia và Việt Nam. Địa điểm đoàn người đến là cột mốc số 203, nơi mà vào tháng trước từng xảy ra một cuộc xô xát giữa người dân hai nước.

Đây được xem là đợt đến vùng biên giới có quy mô lớn nhất từ trước đến nay với sự tham dự của hơn hai ngàn người gồm các tu sĩ, thanh niên, sinh viên, và các tầng lớp nhân dân Campuchia do các nghị sĩ thuộc đảng Cứu Quốc dẫn đầu. Tuy nhiên vớì lý do an ninh và để tránh xảy ra xung đột như vừa qua, lực lượng chức năng của Campuchia chỉ cho phép 100 người, bao gồm đại đại diện báo chí và một số người tham gia được tiếp cận gần cột mốc số 203. Trong khi đó số người còn lại bị lực lượng mặc thường phục cầm gậy chắn không cho đi đến gần đường biên giới.

Xô xát ngày 28 tháng 6 diễn ra trên phần đất Campuchia

Theo ban tổ chức thì mục đích của chuyến đi lần này là để kiểm tra việc phân giới cắm mốc giữa Việt Nam và Campuchia có làm cho Campuchia mất đất hay không và xác định vị trí xảy ra cuộc xô xát hồi ngày 28 tháng 6 mà đảng Cứu Quốc cho là hành vi bạo lực của người Việt lên nghị sĩ của Campuchia.

Ông Real Camerin nghị sĩ thuộc đảng Cứu Quốc, người bị thương trong đợt đụng độ hồi ngày 28 tháng 6 khẳng định với báo giới rằng nhóm của ông đã bị người dân Việt Nam hành hung trong lãnh thổ của Campuchia vì địa điểm xảy ra cuộc đụng độ vừa qua ngay tại vị trí trước hàng rào lực lượng mặc thường phục cầm gậy, tức là cách cột mốc số 203 khoảng 500 mét. Ông Real Camerin tuyên bố: “Không còn nghi ngờ gì nữa, thực sự thì người Việt đã đánh chúng ta ngay trên lãnh thổ của chúng ta”.

Sau khi có Hiệp ước công nhận giữa hai quốc gia thì cột mốc biên giới sẽ được cắm và nó là vật phân chia lãnh thổ của hai quốc gia, đất đai ở một bên của cột mốc sẽ thuộc quốc gia này và bên còn lại thuộc quốc gia kia. Không bao giờ có chuyện một quốc gia quản lý cả hai bên cột mốc Ông Seang Peng Sae

Theo ông Seang Peng Sae, nguyên Bộ trưởng Bộ Khoáng sản và Công nghiệp của Campuchia, người từng tham gia vẽ bản đồ Campuchia trước năm 1975 thì cột mốc có đặc điểm như cột mốc 203 là cột mốc quốc tế chính thức, đánh dấu lãnh thổ giữa các quốc gia. Ông Seang Peng Sae: “Sau khi có Hiệp ước công nhận giữa hai quốc gia thì cột mốc biên giới sẽ được cắm và nó là vật phân chia lãnh thổ của hai quốc gia, đất đai ở một bên của cột mốc sẽ thuộc quốc gia này và bên còn lại thuộc quốc gia kia. Không bao giờ có chuyện một quốc gia quản lý cả hai bên cột mốc biên giới cả”.

Về cáo buộc người Việt vượt qua biên giới và hành hung người Campuchia, Nghị sĩ thuộc đảng Cứu Quốc cho biết họ sẽ thông qua Chủ tịch Hạ viện yêu cầu Bộ Ngoại giao và Hợp tác Quốc tế Campuchia triệu tập Đại sứ Việt Nam để buộc phía Việt Nam làm sáng tỏ vấn đề này. Ông Um Sam An, nghị sĩ có mặt trong hai đợt được nói là đi kiểm tra biên giới cho biết: “Chúng tôi đã viết thư gửi cho ông Hor Namhong để triệu tập Đại sứ Việt Nam tại Campuchia để làm sáng tỏ vấn đề và cảnh cáo họ về vấn đề bạo lực này nhưng vẫn chưa biết bên Chính phủ đã làm đến đâu. Chúng ta đang theo dõi và sẽ có những hành động tiếp theo nếu bên Việt Nam không đáp ứng yêu cầu này”.

Cha tôi sống ở Gò Thlok, ông bà, tổ tiên của tôi cũng ở đó. Người thời trước ở đó, chết đi chôn cất ở đó, khu đó có hằng trăm tháp cốt của tổ tiên, ngay tại nơi mà người Việt cắm cờ, họ không cho chúng ta vào Bà Seoung Phearum

Lãnh thổ Việt Nam bao trùm nghĩa địa người Campuchia

Trong đợt đến biên giới lần này, các nghị sĩ của đảng Cứu Quốc đã khẳng định rằng đường biên giới hiện tại lấn sâu vào lãnh thổ của Campuchia. Nghị sĩ Nuth Rumdoul cho biết các chuyên gia về biên giới tháp tùng đoàn khẳng định cột mốc số 203 đã lấn sâu vào lãnh thổ của Campuchia, tuy nhiên diện tích đất Campuchia bị mất là bao nhiêu thì vẫn chưa xác định cụ thể được.

Theo người dân ở ấp Thlok Thmey, xã Thnaot, huyện Kampong Rou, tỉnh Svay Rieng thì đây là xóm mới của họ, còn xóm cũ hiện đã năm trong đất của Việt Nam và hiện tại vẫn còn nhiều ngôi mộ của người Campuchia năm trong lãnh thổ của Việt Nam. Bà Seoung Phearum, một người dân gần đường biên giới hiện tại cho biết: “Cha tôi sống ở Gò Thlok, ông bà, tổ tiên của tôi cũng ở đó. Người thời trước ở đó, chết đi chôn cất ở đó, khu đó có hằng trăm tháp cốt của tổ tiên, ngay tại nơi mà người Việt cắm cờ (bên phía lãnh thổ Việt Nam), họ không cho chúng ta vào”.

Về vấn đề này, ông Lê Anh Thúy, Giám đốc Sở Ngoại vụ tỉnh Long An cũng khẳng định rằng có một tháp cốt của người Campuchia ở biên giới, thuộc lãnh thổ Việt Nam do trước năm 1975 thân nhân của tháp cốt này mượn đất gò của người Việt để xây tháp tránh ngập nước. Ông Lê Anh Thúy nói: “Cái đó thuộc phần đất của Việt Nam, ngày xưa có một hộ của Campuchia mượn phần đất đó, nghe nói là để tro cốt vậy thôi chứ không có mộ. Đó là đất của người Việt Nam”.

Cái đó thuộc phần đất của Việt Nam, ngày xưa có một hộ của Campuchia mượn phần đất đó, nghe nói là để tro cốt vậy thôi chứ không có mộ. Đó là đất của người Việt Nam Ông Lê Anh Thúy

Bà Seoung Phearum cho biết phía Việt Nam đã nhiều lần yêu cầu các gia đình Campuchia có mộ thân nhân tọa lạc tại vị trí nay thuộc lãnh thổ Việt Nam phải bốc mộ ngay và phía Việt Nam sẽ hỗ trợ với bất kỳ giá nào. Bà Seoung Phearum nói “Bên Việt Nam cho mình phải dời mộ ngay, bao nhiêu tiền thì họ cũng trả hết, nhưng mà tôi không dời mộ đâu, dù có cho vàng tôi cũng không dời mộ. Trước khi chết, ông bà chúng đã nguyền rủa không cho xê dịch mộ ông bà. Đó là đất của người Khmer và mộ người Khmer phải ở đó. Nếu chúng tôi dời mộ chắc chắn sẽ bị nguyền rủa và không thể sống yên ổn được”.

Thời gian gần đây, chính phủ hai nước Việt Nam và Campuchia liên tục đưa ra những thông cáo có nội dung khác nhau liên quan đến việc giải quyết các vấn đề về biên giới đơn cử như hồi 16 tháng 7 vừa qua người Phát ngôn Bộ Ngoại giao Việt Nam, ông Lê Hải Bình cho biết tất cả các công trình Việt Nam xây dựng ở khu vực biên giới trong thời gian qua đều được tiến hành trong phần đất hiện tại đang do phía Việt Nam quản lý hoàn toàn trái ngược với Thông cáo báo chí của Bộ Ngoại giao và Hợp tác Quốc tế Campuchia ra trước đó, vào ngày 10 tháng 7 rằng ông Nguyễn Xuân Sơn, Thứ trưởng bộ Ngoại giao Việt Nam hứa sẽ lấp 3 trong số 8 ao mương nước do đào trên lãnh thổ của Kampuchea cũng như cho dừng ngay việc xây dựng đường vành đai ở tỉnh Long An giáp với tỉnh Svay Rieng và đồn quân sự tại tỉnh An Giang giáp với tỉnh Kandal.

Sơn Trung tường trình từ Campuchia

Sơn Trung
phóng viên RFA
Theo RFA

Hàng chục ngôi mộ người Việt ở Campuchia bị đập phá

Mới đây, một số mộ phần của người Việt ở tỉnh Kadal, Campuchia bị các đối tượng lạ mặt đập phá. Video về hành động đó được truyền tải trên mạng internet khiến cộng đồng người Việt tại Campuchia bức xúc. Từ Campuchia, Sơn Trung có bài tường trình như sau.

Hôm 14 tháng 7 năm 2015, chúng tôi có mặt tại khu nghĩa địa thuộc ấp Knong Prek, xã Prek Koy, huyện Sa Ang, tỉnh Kandal. Khu nghĩa địa này có diện tích khoảng nửa héc-ta với hơn 300 ngôi mộ của người Việt theo cả Công giáo và Phật giáo. Theo quan sát của chúng tôi, trong số hơn 300 ngôi mộ này có 16 ngôi mộ bị đập phá cây thánh giá và phần bia, một số ngôi mộ bị đập nát phần di ảnh của người quá cố. Những ngôi mộ bị đập phá này nằm ở hàng phía trước, dọc bên đường, riêng những ngôi mộ ở phía sau không bị gì.

Nhiều lần đập phá

Chúng tôi đến Nhà thờ Họ đạo Sa Ang, một trong những nơi phụ trách quản lý khu nghĩa địa này. Tiếp xúc với chúng tôi, Thầy Nguyễn Văn Thọ, phụ trách thánh lễ ở nhà thờ này hơn 20 năm cho biết đây không phải là lần đầu tiên xảy ra tình trạng này. “Trước kia, trong lúc lộn xộn, đợt bầu cử trước (năm 2013) thì nó đập đất thánh của người Công giáo hai lần, mới đây thì đập thêm của Phật giáo”.

Cũng theo Thầy Thọ, cơ quan chức năng của Campuchia đã tìm ra thủ phạm, tuy nhiên, do những người này nghe nói bị tâm thần nên không bị truy cứu trách nhiệm gì.

Khu nghĩa địa này nằm ở khu vực đồng vắng, cách xóm của người Việt khoảng 2 km nên người ta ít khi đến đây ngoại trừ các dịp lễ lộc như Tết, Thanh minh, hay chôn cất người mới. Nhiều người cho biết việc đập phá phần mộ diễn ra thường xuyên, hầu như vào mỗi dịp Thanh minh đều phải sửa chữa hay xây mới. Tuy nhiên, đây chỉ là hành vi phá hoại của một số người nghiện ma túy, không có mục đích rõ ràng và chỉ đập phá phần thánh giá và một số chi tiết nhỏ. Nhưng nay, cũng theo người dân ở đây thì việc đập phá được thực hiện có quy mô và gây thiệt hại cao, hơn nữa những người này còn cố ý quay video phát tán chứng tỏ đây là hành vi cố ý phá hoại và gây hấn.

Nhưng nay, cũng theo người dân ở đây thì việc đập phá được thực hiện có quy mô và gây thiệt hại cao, hơn nữa những người này còn cố ý quay video phát tán chứng tỏ đây là hành vi cố ý phá hoại và gây hấn

Một người Việt không muốn nêu tên cho rằng việc phá hoại mồ mả này có thể có liên quan đến một số mâu thuẫn biên giới Việt Nam – Campuchia đang diễn ra và rất có thể những đối tượng phá hoại này mang nặng tư tưởng phân biệt dân tộc và muốn trả thù người Việt.

Chúng tôi mang vấn đề này trao đổi với ông Phó Cảnh sát Trưởng huyện Sa Ang thì ông này cho biết không thể đưa ra bình luận gì vì sự việc vẫn đang nằm trong quá trình điều tra của cơ quan chức năng.

Bức xúc, đau buồn nhưng không dám kiện

Theo văn hóa Việt Nam, mồ mả ông bà có ảnh hưởng rất lớn đến con cháu, những người còn sống. Một khi âm trạch bị ảnh hưởng, hay động mồ động mả sẽ khiến con cháu gặp nhiều bất ổn, thâm chí có thể ảnh hưởng đến tính mạng. Khi phát hiện mộ phần của người thân bị đập phá, người dân hết sức lo lắng cho vận mệnh bản thân và gia đình. Ông Phạm Út Em có phần mộ của cha bị ảnh hưởng chia sẽ: “Luôn luôn lúc nào cũng vậy hết, động mồ động mã sẽ gây ra nhiều chuyên khó khăn lắm, nhưng mà mình cũng phải dằn lòng lại. Mình cũng cúng vái để cho qua cái vụ động mồ động mã này. Chỉ có ngày Thanh Minh và ngày 25 Tết mới mình có quyền phát mồ phát mã (xây dựng và sửa chữa lại) thôi. Cũng buồn lắm chớ nhưng mà chỉ để bụng thôi chứ biết làm sao bây giờ”.

Bức xúc, đau buồn nhưng khi được chúng tôi hỏi rằng liệu họ có kiện để cơ quan chức năng xử lý những đối tượng phá hoại hay không, ông Út Em và một số người có mộ phần tổ tiên bị phá cho biết: “Bây giờ kiện cáo thì ý muốn kiện nhưng mà tôi cũng không biết làm sao mà nói nè. Mà nếu có kiện thì cũng không biết mấy anh (giới chức Campuchia) có giải hòa giải quyết cho vụ này được hay không. Bây giờ chỉ muốn từ đây trở về sau đừng có cho đập nữa. Sợ kiện cáo nó thù, nó ghét, nó đập nữa. Ở đây mình đi làm. Việt Nam ở đây cũng khó lòng lắm. Mình thưa gửi, gợi lên quá khứ thì làm ăn khó khăn lắm”.

Bây giờ kiện cáo thì ý muốn kiện nhưng mà tôi cũng không biết làm sao mà nói nè. Mà nếu có kiện thì cũng không biết mấy anh (giới chức Campuchia) có giải hòa giải quyết cho vụ này được hay không. Bây giờ chỉ muốn từ đây trở về sau đừng có cho đập nữa. Sợ kiện cáo nó thù, nó ghét, nó đập nữa ông Út Em

Đối với người chết, người Việt ai ai cũng muốn họ được mồ yên mã đẹp, riêng thân nhân của người quá cố thì mong người thân của mình được yên ấm để phù hộ con cháu làm ăn thuận lợi. Nơi yên nghĩ của tổ tiên được xem là linh thiên và kiêng kỵ của người Việt. Người ta luôn tránh gây ảnh hưởng đến sự yên tĩnh của mộ phần. Khi gặp hoàn cảnh bất đắc dĩ thì người ta mới dám tác động lên mộ phần. Riêng việc đập phá là hành vi bất kính với người quá cố và không thể chấp nhận được.

Trong khi đó đối với người Việt ở huyện Sa Ang thì dường như việc bảo vệ nơi yên nghĩ của thân nhân là một việc gì đó nằm ngoài khả năng của họ. Bà Nguyễn Thị Gương vui mừng khi mộ phần chồng của bà may mắn không bị ảnh hưởng sau ba lần phá hoại nhưng bà không chắc chắn rằng liệu lần thứ 4 có xảy ra thì chồng bà có được yên hay không. Bà Gương, 64 tuổi chia sẽ: “Tùy theo mấy ổng đi. Có đập thì đập chớ biết làm sao bây giờ. Lo thì có lo, buồn cho ổng chết rồi mà không yên, nằm không yên. Thì kệ chứ biết làm sao bây giờ. Mấy đứa nhỏ con tôi cũng nói má ơi giờ phần số ba bị đập vậy thì cũng êm thôi chứ biết làm sao bây giờ. Có nói gì bây giờ đâu”.

Cộng đồng người Việt là cộng đồng người nước ngoài đông nhất và định cư lâu đời tại Campuchia. Tuy nhiên người Việt cũng là cộng đồng dễ bị tổn thương nhất ở xứ chùa tháp này. Do nhiều lý do về lịch sử và chính trị, người Việt tại Campuchia không được nhà nước Campuchia bảo hộ và họ cũng không được sự thừa nhận từ chính quyền cộng sản Việt Nam.

Sơn Trung tường trình từ Campuchia.

Sơn Trung
phóng viên RFA
Theo RFA

Việt Nam – Campuchia họp cấp cao về vấn đề biên giới

Cuộc họp Ủy ban liên hợp Phân giới - Cắm mốc biên giới trên đất liền Việt Nam - Campuchia từ ngày 7 đến ngày 9 tháng 7 năm 2015.

Sau các sự kiện nóng bỏng diễn ra trên biên giới Việt Nam – Campuchia, cơ quan phụ trách về vấn đề biên giới của hai nước đã có cuộc họp để giải quyết các vấn đề phát sinh. Sau ba ngày họp kín, hai bên đã đạt được những kết quả gì?

Một cuộc họp, hai thông cáo

Không họp báo, không trả lời báo giới, cuộc họp kín diễn ra từ ngày 7 đến ngày 9 tháng 7 vừa qua giữa hai Chủ tịch Ủy ban liên hợp Phân giới Cắm mốc biên giới trên đất liền Việt Nam – Campuchia kết thúc trong im lặng. Sau cuộc họp, báo giới của Campuchia và quốc tế nhận được một bản thông cáo báo chí bằng tiếng Khmer với nội dung 3 điểm gồm:

Tình hình phân giới cắm mốc giữa hai nước phức tạp và hai bên cố gắng kết thúc quá trình phân giới cắm mốc trong thời gian sớm nhất. Hai bên chấp hành nghiêm túc tinh thần thông cáo chung ký ngày 17 tháng Giêng năm 1995 về vấn đề giữ nguyên hiện trạng đường biên giới. Và cuối cùng hai bên thống nhất hợp tác giải quyết các vấn đề phát sinh trên biên giới không để phát triển, ảnh hưởng đến quan hệ tốt đẹp giữa hai nước.

Đài Á Châu Tự Do cố gắng hỏi ông Var Kimhong, Bộ trưởng Cao cấp phụ trách vấn đề biên giới Campuchia về nội dung cuộc họp nhưng ông này không đưa ra bình luận gì.

Văn hóa bưng bít thông tin đã tồn tại từ lâu, các quan chức chính quyền chưa bao giờ minh bạch với người dân cả và thiếu trách nhiệm. Thậm chí, phân chia biên giới là công việc phải công khai thì chính quyền cũng không dám minh bạch với người dân của mình. -TS Kem Lay

Tiến sĩ khoa học chính trị Kem Lay cho rằng đây là hành vi cố ý che giấu sự thật của chính quyền ông Hun Sen. Ông còn cho biết chính quyền không thông tin rõ ràng chứng tỏ cuộc họp có những vấn đề không minh bạch. Tiến sĩ Kem Lay: “Tôi thấy rằng trong cuộc họp này chúng ta hoàn toàn không có lợi gì cả. Văn hóa bưng bít thông tin đã tồn tại từ lâu, các quan chức chính quyền chưa bao giờ minh bạch với người dân cả và thiếu trách nhiệm. Thậm chí, phân chia biên giới là công việc phải công khai thì chính quyền cũng không dám minh bạch với người dân của mình.”

Phái đoàn Việt Nam cũng cho ra một văn bản thông tin về nội dung cuộc họp bằng tiếng Việt được ông Nguyễn Anh Dũng ký với nhiều chi tiết về tiến trình phân giới cắm mốc biên giới, các văn bản pháp lý liên quan đến việc phân chia biên giới cũng như những vấn đề còn tồn tại. Tuy nhiên, chỉ có báo giới của chính quyền cộng sản Việt Nam mới được tiếp xúc với văn bản này.

Các tổ chức chính trị và đảng phái đối lập ở Campuchia tỏ ra hoài khi về nội dung của cuộc họp khi mà hai bên tham dự có những động thái bưng bít thông tin và thái độ thiếu minh bạch. Ông Um Sam An, hạ nghị sĩ đảng Cứu Quốc phụ trách quan sát các vấn đề biên giới tỏ ra bức xúc trước thái độ bưng bít thông tin của phía Campuchia. Ông Um Sam An: “Campuchia không phải là đất nước riêng của ông Var Kimhong hay của chính phủ. Đây là đất nước chung của nhân dân. Tôi nghi ngờ rằng trong cuộc họp, họ đã có những thỏa thuận ngầm hay sự thông đồng nào đó để cắt đất Campuchia cho Việt Nam.”

Văn bản thông tin về nội dung cuộc họp bằng tiếng Việt được ông Nguyễn Anh Dũng ký với nhiều chi tiết về tiến trình phân giới cắm mốc biên giới, các văn bản pháp lý liên quan đến việc phân chia biên giới cũng như những vấn đề còn tồn tại. RFA PHOTO.

Theo thông tin tuyên truyền của Ủy ban Biên giới Quốc gia thuộc Bộ ngoại giao Việt Nam thì toàn bộ văn kiện pháp lý liên quan đến biên giới đất liền Việt Nam và Campuchia đang được sử dụng được ký trong năm 1979, 1982, 1983 và 1985. Cũng theo văn bản thông tin mà phía Việt Nam đưa ra thì các văn kiện pháp lý này một lần nữa được đề cập đến trong cuộc họp giữa hai lãnh đạo Ủy ban Biên giới này. Tuy nhiên, giới chức phụ trách phân giới cắm mốc Campuchia ít đề cập đến các văn bản này.

Trong buổi đối thoại được giới truyền thông nhà nước Campuchia loan tin hồi ngày 21 tháng 5 vừa qua, ông Var Kimhong, Chủ tịch Ủy ban liên hợp Phân giới Cắm mốc biên giới trên đất liền của Campuchia từng tuyên bố tài liệu cơ bản để phân giới cắm mốc biên giới Campuchia và Việt Nam là bản đồ tỷ lệ 1/100,000 của Sở Địa chính Đông Dương, được Pháp vẽ khoảng năm 1954.

Riêng các nhà nghiên cứu chính trị lịch sử thì cho rằng, các văn kiện pháp lý mà Việt Nam viện dẫn không có cơ sở pháp lý vững chắc. Tiến sĩ Khoa học chính trị Rous Ravuth khẳng định rằng các Hiệp ước, Hiệp định liên quan đến vấn đề biên giới được ký giữa nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam và Cộng hòa Nhân dân Campuchia không có giá trị pháp lý vì Chính quyền này do Việt Nam dựng lên và không được Liên Hiệp Quốc công nhận.

Tiến sĩ Rous Ravuth cho biết thêm rằng theo Hiệp định Hòa bình Paris năm 1991 yêu cầu các bên liên quan xóa bỏ các văn bản pháp lý ký kết với chính quyền Cộng hòa Nhân dân Campuchia. “Chính phủ này (1979 – 1991) không độc lập tự chủ. Họ không được thừa nhận. Hiệp định Paris đã xóa tất cả các hiệp ước, hiệp định mà chính quyền này ký.”

Đảng Cứu Quốc, đảng đối lập lớn nhất tại Campuchia cũng nhiều lần khẳng định rằng, trong tương lai nếu đảng này thắng cữ, họ sẽ xem xét lại vấn đề biên giới và sẽ yêu cầu Quốc hội xóa bỏ các điều khoản ảnh hưởng đến toàn vẹn lãnh thổ của Campuchia.

Việt Nam họ kêu gọi Campuchia tôn trong Thông cáo năm 1995 nhưng Việt Nam họ có tôn trọng hay không? Họ tự ý xây cơ sở quân sự ở huyện Koh Thum tỉnh Kandal, bên Campuchia gửi hai công hàm nhưng phía Việt Nam vẫn tiếp tục xây dựng. -Ông Um Sam An

Theo thông cáo báo chí của bên Campuchia và văn bản gửi báo chí nhà nước của phía Việt Nam thì vấn đề giữ nguyên hiện trạng đường biên giới trong khi chờ đợi giải quyết những vấn đề còn tồn tại trong Thông cáo Báo chí chung ngày 17 tháng 01 năm 1995 được hai bên nhắc lại và thống nhất tôn trong.

Liên quan đến vấn đề này ông Um Sam An, Nghị sĩ đảng Cứu Quốc cho rằng phía Việt Nam chỉ thống nhất trên văn bản, trên thực tế Việt Nam hoàn toàn không có thiện chí hợp tác. Ông Um Sam An: “Việt Nam họ kêu gọi Campuchia tôn trong Thông cáo năm 1995 nhưng Việt Nam họ có tôn trọng hay không? Họ tự ý xây cơ sở quân sự ở huyện Koh Thum tỉnh Kandal, bên Campuchia gửi hai công hàm nhưng phía Việt Nam vẫn tiếp tục xây dựng. Họ đào 8 ao mương nước ở huyện Oyadav tỉnh Ratanakiri, như vậy đủ thấy họ không tôn trọng tinh thần Thông cáo Báo chí năm 1995 rồi.”

Cuộc họp giữa hai lãnh đạo cơ quan phụ trách biên giới Việt Nam – Campuchia được diễn ra sau 5 bản công hàm được phía Campuchia gửi cho Việt Nam để phản đối hành vi xâm phạm biên giới và cuộc xô xát ở biên giới Long An – Svay Rieng. Theo thông tin từ phía Việt Nam, cuộc họp tương tự sẽ diễn ra tại Việt Nam trong tháng 8 tới đây.

Sơn Trung tường trình từ Campuchia.

Sơn Trung
phóng viên RFA
Theo RFA

Xô xát tại biên giới Việt Nam - Campuchia

Xô xát diễn ra khi một nhóm khoảng 200 người Campuchia gồm Dân biểu, tu sĩ, thanh niên đến kiểm tra khu vực biên giới giữa tỉnh Svay Rieng và tỉnh Long An vào ngày hôm qua 28 tháng 6 năm 2015

Một nhà sư Khmer Krom cùng tham gia đoàn kiểm tra biên giới cho biết một nhóm bộ đội và một nhóm người Việt mặc thường phục dùng vũ lực ngăn cản không cho họ đến kiểm tra đường biên giới. Sư chia sẽ:

“Bộ đội biên phòng khoảng hai chục người, và mấy người mặc đồ thường khoảng từ năm chục đến sáu chục người. Mấy người mặc đồ dân thường thì có cầm cây gậy có đóng đinh trên đó, còn bộ đội trong tay có cầm súng. Ban đầu Dân biểu đi trước rồi bộ đội biên phòng qua nói đây là đất của Việt Nam. Ban đầu là xô đẩy nhau, bên Việt Nam, mấy người mặc đồ thường, thấy đa số là người ở đó say sỉn không. Mình đi vào xô đẩy nhau rồi bên kia cầm gậy đánh đập lại mình, nhưng mà trong bên mình không có gì trong tay hết. Bên dân Việt Nam đánh trúng dân biểu bên Campuchia, và mấy sư và mấy thanh niên bị thương cũng nhiều lắm”.

Đoàn ngừơi Việt (bên trái) dàn hàng ngang ngăn cản đoàn kiểm tra biên giới của Campuchia (bên phải) không cho vào phần đất ranh giới của hai nước. 

Hoạt động được nhà sư Khmer Krom mô tả như vừa rồi là một trong các chiến dịch kiểm tra biên giới của dân biểu, tri thức và người dân Campuchia tại các địa điểm mà những người này nghi ngờ có việc Việt Nam lấn chiếm bắt đầu diễn ra từ tháng 5 năm 2015.

Cột mốc số 203

Cũng có mặt trong đoàn kiểm tra biên giới, ông Thach Setha, Chủ tịch Cộng đồng Khmer Kampuchea Krom, cho biết phía Việt Nam ngang nhiên đi vào sâu trong lãnh thổ của Campuchia ngăn cản không cho họ đi đến khu vực biên giới. Ông Thach Setha: “Bên biên phòng của Campuchia nói đây là đất của Campuchia, cho tụi tui đi chỗ đó. Công an Việt Nam, có nhân dân Việt Nam cầm dao, có súng nhiều không cho vô, không cho đi coi chỗ biên giới đó. Thấy như vậy là xâm phạm lãnh thổ bên nước Campuchia rồi bởi có súng, có nhân dân nhiều ở đó cấm không cho nhân dân Campuchia đi trong đất nước Campuchia”.

Bên biên phòng của Campuchia nói đây là đất của Campuchia, cho tụi tui đi chỗ đó. Công an Việt Nam, có nhân dân Việt Nam cầm dao, có súng nhiều không cho vô, không cho đi coi chỗ biên giới đó Ông Thach Setha

Liên quan đến vấn đề này, ông Nguyễn Văn Quan, Chính ủy Bộ Chỉ huy Bộ đội Biên phòng tỉnh Long An đã xác nhận rằng trong quá trình giải quyết các vấn đề về biên giới, lực lượng chức năng và người dân Việt Nam có xảy ra mâu thuẩn với nhóm người Campuchia, tuy nhiên sự kiện này diễn ra trên lãnh thổ của Việt Nam.

Ông Quan phát biểu: “Cột mốc mà các anh muốn đi khảo sát còn đang đi sâu vào đất Việt Nam đang quản lý do đó chúng tôi xác định vị trí này là ở đất Việt Nam quản lý. Và nếu tương lai, hiện nay đã phân định, nếu mà phân định ra thì cũng thuộc chủ quyền của Việt Nam quản lý. Cái này xác định lãnh thổ là lãnh thổ Việt Nam rồi, xã Bình Hòa Tây, huyện Mộc Hóa”.

Đoàn ngừơi Việt theo sát đoàn kiểm tra biên giới của Campuchia ngăn cản không cho vào phần đất ranh giới của hai nước.

Tuy vậy, trong thông cáo báo chí của Tòa Thị chính Svay Rieng, chính quyền địa phương này khẳng định sự kiện diễn ra tại cột mốc số 203 nằm trên địa bàn ấp Thlok Thmey, xã Thnaot, huyện Kampong Rou, tỉnh Svay Rieng của Campuchia.

Đảng Cứu Quốc Kampuchia lên tiếng

Sáng ngày 29 tháng 06 năm 2015, ông Sam Rainsy, chủ tịch đảng Cứu Quốc đã lên tiếng phản đối hành vi bị ông này lên án là ‘bạo lực’ của Việt Nam.

Sự kiện này cũng gây bức xúc đối với nhiều người dân Campuchia. Tiến sĩ khoa học chính trị Sok Touch cho rằng là hai nước láng giềng, cách hành xử này của Việt Nam là kém văn minh và không phù hợp với xu hướng cộng đồng chung ASEAN sẽ diễn ra trong thời gian tới đây.

“Thứ nhất, hành vi của Việt Nam là hành vi vi phạm luật pháp quốc tế, thứ hai là Việt Nam đi ngược lại Cộng đồng các quốc gia Đông Nam Á, khi chúng ta xậy dựng cộng đồng chung, chúng ta sẽ phải mở cữa biên giớ thôi, thứ ba là các tính chất lịch sử, Việt Nam không phải làm như vậy, Việt Nam đã lấy đất Khmer nhiều lắm rồi, giờ chúng tôi chỉ đi kiểm tra biên giới, trong khi người Việt không chỉ đến biên giới mà còn đến sống đầy trên đất Campuchia. Tôi thấy rằng Việt Nam vẫn còn kém văn minh, sử dụng luật rừng và thiếu nhân đạo. Tôi yêu cầu Việt Nam giáo dục quân đội và nhân dân của mình về luật láng giềng cũng như các điều khoản của cộng đồng chung ASEAN. Làm sao mà có cộng đồng chung được khi mà các anh thượng cẳng tay, hạ cẳng chân như vậy”.

Tiến sĩ Sok Touch còn cho rằng việc quân đội và người dân Việt Nam mang vũ khí tiến vào lãnh thổ của một quốc gia có chủ quyền là một việc làm không thể chấp nhận được. Ông gợi ý chính quyền Phnom Penh phải ra thông cáo báo chí ngoại giao đính kèm những hình ảnh về hành vi bạo lực của người Việt Nam để người dân trên thế giới biết được vấn đề.

Tình hình biên giới Việt Nam – Campuchia trở thành đề tài nóng trong quan hệ giữa hai nước. Hồi ngày 12 và ngày 14 tháng 6 vừa qua, Campuchia đã ra hai công hàm phản đối Việt Nam tự ý đào ao mương thủy lợi trên lãnh thổ Campuchia nhưng phía Việt Nam vẫn chưa có phản ứng về vấn đề này.

Đến ngày 27 tháng 6, đảng Cứu Quốc đã cho công bố 26 tấm bản đồ tỷ lệ 1/100000 được Chính quyền Pháp vẽ trong khoản năm 1933 đến năm 1953 liên quan đến biên giới Việt Nam và Campuchia. Hiến pháp Campuchia thừa nhận toàn vẹn lãnh thổ của Campuchia được căn cứ theo bản đồ tỷ lệ 1/100000 này, theo đó đường biên giới hiện tại giữa Việt Nam và Campuchia có khả năng bị thay đổi nếu phía Campuchia thấy rằng biên giới thực tế không đúng với bản đồ.

Sơn Trung tường trình từ Campuchia.

Sơn Trung
phóng viên RFA
Theo RFA

Xóm nổi người Việt ở tỉnh Kandal, Campuchia bị giải tán

Cuộc đời của những người Việt sống trên nhà nổi ở Campuchia rồi biết trôi dạt về đâu

Hơn 40 hộ gia đình người Việt sống trên nhà nổi ở Campuchia hết sức lo lắng vì bị chính quyền địa phương buộc di rời gấp, trong khi chưa thể tìm được nơi ở mới.

Theo thông báo của chính quyền huyện Lvea Em, tỉnh Kandal thì tất cả các hộ dân sinh sống trên thuyền bè, nhà nổi phải rời khỏi khu vực bến phà Aray Khsat chậm nhất là trước tối 22 tháng 6 tới đây.
  
Thông báo di dời tất cả các hộ hợp pháp và bất hợp pháp

“Người ta biểu bè này phải đi, nó xuống bè dán giấy (thông báo) hết rồi. Nếu mà mình không đi, tới ngày hẹn mà không đi thì nó sẽ lại, chặt dây bè thả đi. Dân tình hiện giờ đang lo âu, nghèo khổ không có tiền bạc”.

Đó là lời của bà Nguyễn Thị Hường, ngoài 50 tuổi, nói với chúng tôi trong bộ quần áo nhuộm màu phèn. Cũng theo bà Hường, lý do mà chính quyền đưa ra là những hộ dân này sinh sống trên sông, gây ô nhiễm môi trường và mất cảnh quan đô thị.

Khu vực buộc di dời nằm trên dòng sông Mekong bên phần thuộc tỉnh Kandal, đối diện với Hoàng cung và nằm trong khu vực cảnh quan du lịch của thành phố Phnom Penh.

Riêng ông Bùi Văn Đức, đại diện hội Việt Kiều huyện Lvea Em, tỉnh Kandal, cũng là một người dân sinh sống tại khu vực này cho biết thông báo của chính quyền địa phương nói rõ buộc các bè, chòi, nhà nổi phải di dời do cư trú bất hợp pháp. Tuy nhiên, ông này khẳng định rằng, tất cả các hộ dân sống ở đây đều trình báo và có sự đồng ý của chính quyền địa phương và việc viện lý do người dân sinh sống bất hợp pháp để buộc di dời là hoàn toàn không hợp lý.

Người ta biểu bè này phải đi, nó xuống bè dán giấy (thông báo) hết rồi. Nếu mà mình không đi, tới ngày hẹn mà không đi thì nó sẽ lại, chặt dây bè thả đi. Dân tình hiện giờ đang lo âu, nghèo khổ không có tiền bạc bà Nguyễn Thị Hường

Ông Đức bức xúc trình bày: “Mình sống ở đó trên mười mấy năm rồi. Còn nếu nói dân ở bất hợp pháp, ở bất hợp pháp sao mà anh ra sổ gia đình cho người ta, sổ vàng (sổ đăng ký thường trú) cho người ta, làm giấy cho người ta ở đàng hoàng? Rồi nói luôn bè bất hợp pháp, bất hợp pháp cái gì, kiểm (cơ quan quản lý nguồn lợi thủy sản) lại đóng đàng hoàng, kiểm lại đóng giấy, nuôi cá gì, cá gì. Nó đóng giấy, đưa giấy cho mình cầm đàng hoàng. Vậy người đó bất hợp pháp sao? Bất hợp pháp sao mà có giấy?”

Đi đâu về đâu?

Phần lớn những hộ dân sinh sống trên các nhà nổi làm nghề đánh bắt cá và nuôi cá dưới nhà bè. Hiện tại, cá vừa mới thả giống và phải mất khoảng 5 tháng nữa mới có thể thu hoạch. Nếu buộc phải di dời ngay thì những người này buộc phải bán cá nhỏ và chịu thua lỗ. Tuy vậy, dù muốn, dù không thì vẫn không thể tiếp tục sống được nữa và dù chỉ còn mấy ngày nữa là phải tự di dời nhưng phần lớn họ vẫn chưa biết sẽ ở đâu.

Lại báo liền, trong giấy để một tuần thôi, có một tuần thôi, (sau đó người ta sẽ) chặt dây bè hay người ta phá bè gì đó thì ráng mà chịu Ông Trương Tới

Trước hoàn cảnh khó khăn của đồng bào, Ông Trương Tới, trưởng ấp Aray Khsat, bày tỏ: “Lại báo liền, trong giấy để một tuần thôi, có một tuần thôi, (sau đó người ta sẽ) chặt dây bè hay người ta phá bè gì đó thì ráng mà chịu. Rời này thì không biết điểm, ai có thân thích hay quen ở đâu thì đi đó chứ đi đâu bây giờ, còn lên bờ thì ở đây hết đất ở rồi”.

Ông Tới còn cho biết thêm rằng chính quyền chỉ yêu cầu rời khỏi khúc sông này, còn những khu vực khác người ta không cấm nên người dân vẫn có quyền sinh sống. Tuy nhiên việc tìm nơi có điều kiện thích hợp để có thể dựng nhà bè và tiếp tục nuôi cá không phải là chuyện dễ.

Nhiều gia đình không có khả năng cất 1 căn nhà nổi thì đành gom góp tất cả sông trên một chiếc ghe (Photo Sơn Trung RFA)

Những người Việt, hay nói đúng hơn là những người Campuchia gốc Việt này sống nhiều đời trên dòng sông Mekong với nghề nuôi cá trên bè là nghề cha truyền con nối. Ông Hồ Sáu tiếp xúc với chúng tôi trong ngôi nhà bè nhỏ, bấp bênh theo từng đợt sóng và người vợ đang nằm trên sàn vì cơn đau tim cho biết khi mở mắt chào đời ông đã thấy sông nước trên đất Campuchia, gia đình ông đã bốn đời sống trên sông nước và dù có đi đâu thì ông cũng không bỏ nghề nuôi cá vì ngoài nuôi cá ông không biết làm nghề gì nữa cả. Ông Sáu nói: “Thì đi kiếm chỗ khác ở nữa, đi về cồn hai (?)rồi xin người ta ở. Cũng ở dưới sông. Mình chưa từng ở trên bờ, mình quen ở dưới sông để nuôi cá”.
 

Dưới sông bị đuổi, trên bờ cũng chưa chắc được yên

Người sống trên sông lo sợ là thế, riêng những người Việt sống trên bờ cũng không thể thoát khỏi cảnh lo sợ bị đuổi mất kỳ lúc nào.

Sông Mekong, đoạn chảy qua Phnom Penh chia làm bốn nhánh, làng Aray Khsat nằm ở phía đông với hơn 300 hộ gia đình người Việt sinh sống. Người dân ở đây sống bằng nghề đánh bắt cá, phụ hồ và buôn bán hàng rong. Ở đây cũng có một ngôi nhà thờ Công giáo được nhiều người biết đến là “Nhà thờ Đức mẹ Mekong”. Tuy nhiên, anh Sang, một thanh niên mồ côi từ nhỏ và sống nhờ sự cứu giúp của nhà thờ cho biết trong tương lai hơn 300 nhà dân và cả nhà thờ này cũng sẽ bị giải tỏa. Anh Sang cho biết: “Mình cũng có nghe phong phanh là có đuổi, nhưng mà không biết là người ta quyết định đuổi ngày nào mà có nghe đuổi, tại vì nghe nói sau này chỗ này sát nhập vô thành phố, về thành phố. Cũng rầu, cũng lo, không biết người ta đuổi mình, người ta có lo chỗ cho mình ở hay không”.

Đi theo con đường dọc bờ sông, chúng tôi thấy hai ông bà cụ già yếu ngồi trên nhà sàn. Tiếp chuyện chúng tôi, ông bà cho biết cả hai ông bà đều sinh ra tại Campuchia và đã trãi qua nhiều biến cố thăng trầm theo lịch sử của Campuchia. Khi được chúng tôi hỏi rằng, “nếu người ta đuổi không cho ở đây nữa thì ông bà sẽ đi đâu?” Họ cười đáp: “Người ta đuổi thì do nhà nước thôi. Không biết đâu đâu bây giờ. Không biết có còn sống tới đó để bị đuổi hay không nữa. Ai sao mình vậy chứ không biết sao nữa”.

Họ là những nạn nhân chính trị giữa Việt Nam và Campuchia. Ở Campuchia, họ không được sống hợp pháp theo luật quốc tịch...Còn về phía Việt Nam, chúng ta đã thấy trong quá khứ, dưới thời Khmer Đỏ, người Việt đã bị trục xuất về nước, nhưng Việt Nam không thừa nhận họ Ông Sovanna Rith

Người Việt luôn là đề tài nóng ở Campuchia, nhiều đảng phái chính trị cho rằng người Việt nhập cư là một trong những chiêu bài thôn tính lãnh thổ, còn một số tổ chức xã hội dân sự như tổ chức Bảo vệ Quyền Dân tộc thiểu số ở Campuchia (MIRO) thì cho rằng Việt Kiều Campuchia là nạn nhân của các quan hệ chính trị giữa Việt Nam và Campuchia.

Ông Sovanna Rith, đại diện MIRO chia sẽ: “Họ là những nạn nhân chính trị giữa Việt Nam và Campuchia. Ở Campuchia, họ không được sống hợp pháp theo luật quốc tịch. Riêng một số ít người có tiền, hoặc là thành viên của đảng phái chính trị có quyền lực nào đó thì họ có thể liên hệ để có được giấy tờ hợp sinh sống hợp pháp, còn tuyệt đại đa số là không có giấy tờ. Còn về phía Việt Nam, chúng ta đã thấy trong quá khứ, dưới thời Khmer Đỏ, người Việt đã bị trục xuất về nước, nhưng Việt Nam không thừa nhận họ, buộc họ phải sống co cụm ở khu Chrey Thum (giáp với cửa khẩu Long Bình, tỉnh An Giang), hồi đợt bầu cử đa đảng do Liên Hiệp Quốc tổ chức (năm 1993) người Việt cũng bị trục xuất nhưng một lần nữa Việt Nam không thừa nhận họ là người Việt”.

Không có chỗ ở ổn định, không có giấy tờ cư trú hợp pháp, rồi số phận những thế hệ người Việt sinh ra và lớn lên trên mãnh đất Campuchia sẽ ra sao? Chúng tôi xin mượn câu trả lời của ông Tới, trưởng ấp Aray Khsat để kết thúc cho bài viết này: “Tương lai mấy đứa nhỏ, không biết sẽ ra sao nữa. Tôi nói chừng nữa, ngày sau không biết sẽ ra sao đây”.

Sơn Trung tường trình từ Campuchia.


Sơn Trung
phóng viên RFA
Theo RFA

Campuchia: người Việt nhập cư với mưu đồ cướp đất?

Hoàng thân Sisowath Thomico (phải), thành viên của Đảng Cứu quốc Campuchia, đang nói chuyện với những người biểu tình tại Công viên Tự do ở thủ đô Phnom Penh, Campuchia năm 2013

Vấn đề đất đai giữa Việt Nam và Kampuchia lại được đề cập đến nhân dịp người Khmer Krom tại Xứ Chùa Tháp tổ chức 66 năm ngày mà họ cho là mất quyền quản lý vùng đất Nam Bộ.

Cũng như những năm trước, lễ kỷ niệm ngày Pháp cắt đất Kampuchea Krom cho Việt Nam quản lý được tổ chức vào ngày 4 tháng 6, với sự tham dự của gần 3000 người, trong đó có tu sĩ, học sinh sinh viên, thanh niên, đại diện các hội đoàn Khmer Krom, các đảng phái chính trị và hoàng gia Campuchia.

Âm mưu của người Việt Nam?

Phát biểu trong buổi lễ, Hoàng thân Sisovath Thomico nhắc lại các sự kiện lịch sử liên dẫn đến việc mất đất, ông còn cho rằng hiện nay Việt Nam vẫn tiếp tục thực hiện chính sách bành trướng, thâu tóm Campuchia và người Việt tại Campuchia là một phần của chính sách này. Ông nói:

“Nếu chúng ta nghiên cứu các chiến lược mà họ sử dụng để chiếm đất Kampuchea Krom. Họ mượn đất để làm căn cứ huấn luyện binh lính trong thời hạn 5 năm, thế nhưng trong thời hạn 5 năm đó, họ đưa dân của họ vào sinh sống, sau đó họ thành lập bộ máy hành chính để quản lý dân của họ. Chúng ta hãy quay lại hiện tại, chúng ta thấy rõ rằng người nhập cư có mặt ở khắp đất nước. Rõ ràng là chính sách được thực hiện hồi thế kỷ thứ XVIII và chính sách ở thế kỷ XX, XXI là như nhau. Cho dân vào ở, bước tiếp theo là thành lập bộ máy quản lý hành chính. Bộ máy hành chính quản lý này chính là Hội người Việt, họ có mặt ở khắp 25 tỉnh thành. Hệ thống hội này chính là bộ máy hành chính quản lý người dân của họ”.

Nếu chúng ta nghiên cứu các chiến lược mà họ sử dụng để chiếm đất Kampuchea Krom. Họ mượn đất để làm căn cứ huấn luyện binh lính trong thời hạn 5 năm, thế nhưng trong thời hạn 5 năm đó, họ đưa dân của họ vào sinh sống, sau đó họ thành lập bộ máy hành chính để quản lý dân của họ Hoàng thân Sisovath Thomico

Hoàng thân Sisovath Thomico thuộc dòng họ Sisovath, cùng với họ Norodom là nhánh của hoàng gia theo Hiến pháp của Campuchia. Ông từng là trợ lý trực tiếp của cố hoàng Norodom Sihanouk, sau khi vua Sihanouk băng hà, ông bắt đầu bước vào sự nghiệp chính trị, và hiện là một nhà hoạt động chính trị thuộc đảng Cứu quốc đối lập. Hồi cuối năm 2014, hoàng thân này từng tuyên bố rằng mọi hoạt động chính trị của ông đều thực hiện theo di chúc của cố hoàng Sihanouk.

Cũng theo Hoàng thân Thomico, ngoài hệ thống Hội người Campuchia gốc Việt là hệ thống quản lý dân sự, người Việt còn có cả hệ thống kinh tế, quân sự hoạt động ngầm trên lãnh thổ Campuchia. Ông cho rằng chính quyền Việt Nam âm thầm viện trợ tiền cho người Việt để sống được và chi phối xã hội Campuchia. Hoàng thân Thomico:

Ông Châu Văn Chi, Chủ tịch Tổng hội Việt kiều tại Campuchia.

“Kinh tế, họ cũng có mặt ở đây. Việt Nam thành lập nhiều ngân hàng, đưa hằng trăm triệu đô la Mỹ để giúp người Việt làm ăn sinh sống tốt. Họ đã có hệ thống hành chính, hệ thống kinh tế, và cả hệ thống quân sự nữa. Chúng ta có dám khẳng định rằng không có lực lượng quân sự của người Việt ở Vương quốc Campuchia?”

Cáo buộc không có cơ sở

Trước những cáo buộc trên, ông Châu Văn Chi, Tổng hội trưởng Hội Việt kiều tại Campuchia không đưa ra bình luận gì, nhưng ông khẳng định Hội người Việt tại Campuchia của ông là một tổ chức xã hội hoạt động bình thường như các tổ chức xã hội dân sự khác tại Campuchia. Ông Chi:

“Cái đó (phát biểu của hoàng thân Thomico) là việc của ổng, tôi không bình luận về vấn đề đó. Tôi chỉ nói là đa số cộng đồng người Việt ở Campuchia sống đã rất nhiều đời. Tổ chức hội chúng tôi cũng giống tất cả các hội, các cộng đồng khác ở Campuchia thôi”.

Riêng ông Sovanna Rith, đại diện Tổ chức Bảo vệ quyền người dân tộc thiểu số tại Campuchia gọi tắt là MIRO thì cho rằng phát biểu của Hoàng thân Sisovath Thomico là thể hiện quan điểm cá nhân của ông. Hơn nữa là một chính trị gia, rất có thể ông này phải có những hành động để tranh thủ lợi ích chính trị của mình. Riêng bản thân ông thì người Việt đến Campuchia chỉ đơn thuần là tìm một nơi để được tiếp tục sống, còn vấn đề người Việt nhập cư để thực hiện mưu đồ chiếm đất thì ông không có căn cứ khẳng định hay phủ nhận. Ông Sovanna Rith:

Cho đến nay người Việt đến Campuchia là để làm ăn sinh sống vì Campuchia có tài nguyên phong phú và nhiều triển vọng phát triển hơn, riêng việc họ đến để cướp đất Campuchia thì chúng tôi không dám kết luật là có hay không vì chúng tôi không có cơ sở để kết luận Ông Sovanna Rith

“Phát biểu của hoàng thân phần lớn là liên quan đến vấn đề chính trị. Ta phải thừa nhận rằng bất kỳ quốc gia nào cũng có người nhập cư cả, quan trọng là biện pháp quản lý của chính quyền. Nếu theo kết quả điều tra của chúng tôi thì cho đến nay người Việt đến Campuchia là để làm ăn sinh sống vì Campuchia có tài nguyên phong phú và nhiều triển vọng phát triển hơn, riêng việc họ đến để cướp đất Campuchia thì chúng tôi không dám kết luật là có hay không vì chúng tôi không có cơ sở để kết luận và chúng tôi cũng chưa bao giờ hỏi họ”.

Cho đến nay, hội người Campuchia gốc Việt (trước đây là Hội người Việt tại Campuchia) là tổ chức lớn nhất của người Việt tại Campuchia với mạng lưới phân bố khắp các xã phường thuộc 25 tỉnh thành của Campuchia. Theo thông tin từ báo chí trong nước thì hội này cũng có nhiều hoạt động liên kết chặt chẽ với chính quyền đảng cộng sản Việt Nam như việc tổ chức kỷ niệm sinh nhật Chủ tịch Hồ Chí Minh, mừng Quốc khánh 2 tháng 9. Hồi tháng 9 năm 2014, Ông Châu Văn Chi, Tổng hội trưởng Tổng hội người Campuchia gốc Việt cũng được bầu làm Ủy viên Ban chấp hành Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam khóa VIII.

Sơn Trung tường trình từ Campuchia.

Sơn Trung,
phóng viên RFA
Theo RFA

Biên giới Việt - Miên luôn là vấn đề nóng ở Campuchia

Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng và Thủ tướng Samdech Hunsen tại lễ khánh thành cột mốc 314 ngày 24/06/2012

Vấn đề biên giới Việt Nam – Campuchia luôn là vấn đề tranh cãi giữa đảng Nhân dân cầm quyền của ông Hun Sen và các đảng phái chính trị đối lập. Sau một thời gian yên lắng thì vấn đề biên giới lại tiếp tục đốt nóng nghị trường xứ Chùa Tháp.

Từ cuối tháng 4 năm 2015, vấn đề biên giới Việt Nam – Campuchia tiếp tục là vấn đề gây tranh cãi trên chính trường Campuchia. Hạ nghị sĩ thuộc đảng Cứu Quốc, đảng đối lập duy nhất có ghế trong Hạ viện cáo buộc chính quyền ông Hun Sen thiếu trách nhiệm dẫn đến việc Việt Nam lấn đường biên giới sang đất Campuchia.

Đỉnh điểm của vấn đề là việc ông Hor Namhong, Phó Thủ tướng kiêm Bộ trưởng Bộ Ngoại giao và Hợp tác quốc tế Campuchia có công văn giải trình với Quốc hội về việc lực lượng chức năng của Việt Nam phun thuốc trừ cỏ phá hủy hơn 10 héc-ta rau màu của người Campuchia tại khu vực biên giới huyện Memot, tỉnh Tbong Khmum giáp với huyện Tân Châu, tỉnh Tây Ninh hồi ngày 19 tháng 4 năm 2015 rằng 10 héc-ta đất trên thuộc lãnh thổ của Việt Nam và người dân Campuchia canh tác trái phép trên đất của Việt Nam.

Phát biểu của người đứng đầu cơ quan ngoại giao này khiến xã hội Campuchia bức xúc vì cho rằng chính quyền ông Hun Sen thiếu trách nhiệm và bảo vệ lợi ích của nước ngoài. Các tổ chức xã hội và thậm chí là các nghị sĩ thuộc đảng đối lập đe dọa sẽ có những biện pháp buộc chính phủ cách chức ông ngoại trưởng lâu năm này.

Lợi dụng vấn đề biên giới cho động cơ chính trị?

Trao đổi với phóng viên đài Á Châu Tự Do, ông Phay Siphan, người phát ngôn Hội đồng Bộ trưởng Campuchia cho biết việc phân giới và cắm mốc được chính phủ hai nước thực hiện trên cơ sở pháp lý và trên cơ sở lợi ích quốc gia. Ông này còn cáo buộc những gì mà dân biểu đảng Cứu quốc đang thực hiện nhằm tạo uy tín để tranh thủ phiếu bầu cho đảng mình vào đợt bầu cử Hạ viện năm 2018 tới.

Đây chỉ là chuyện chính trị. Ta đã có các Hiệp ước, Hiệp định còn những người phát biểu kia lại không có chứng cứ gì cụ thể cả. Chúng ta đã đàm phán và đã ký đàm phán và quan điểm của Chính phủ Campuchia là không thay đổi. Ông Phay Siphan

Ông Phay Siphan: “Đây chỉ là chuyện chính trị. Ta đã có các Hiệp ước, Hiệp định còn những người phát biểu kia lại không có chứng cứ gì cụ thể cả. Chúng ta đã đàm phán và đã ký đàm phán và quan điểm của Chính phủ Campuchia là không thay đổi. Như vậy, vấn đề xác định biên giới hoàn toàn không có việc cấu kết với Việt Nam hay chịu sức ép của Việt Nam hay bất cứ tình cảm nào cả. Tất cả là dựa trên các nguyên tắc pháp lý và kỹ thuật”.

Ông Yem Punnharith, người phát ngôn và là nghị sĩ thuộc đảng Cứu Quốc cho biết họ luôn tôn trọng nguyên tắc hợp tác hữu nghị với các quốc gia láng giềng nhưng đứng trên nguyên tắc đảm bảo lợi ích dân tộc. Trước những cáo buộc của đảng cầm quyền, ông này cho biết nghị sĩ thuộc đảng của mình thực hiện đúng nhiệm vụ theo pháp lý và yêu cầu chính quyền ông Hun Sen minh bạch hóa công tác phân giới cắm mốc.

Lãnh tụ Sam Rainsy đứng tại cột mốc biên giới tạm số 185 tại xóm Kbal Kandal, xã Samrong, huyện Chanhtrea, tỉnh Svay Riêng chuẩn bị cho nhổ cột mốc hồi tháng 5, 2009

Ông Yem Punnarith: “Vấn đề biên giới không phải là vấn đề lợi dụng để đạt các mưu đồ chính trị, đây chỉ là vấn đề kỹ thuật và phải rõ ràng. Khi rõ ràng thì không còn ai nghi ngờ nữa. Như vậy thì chính quyền hãy công khai, minh bạch các tài liệu, bản đồ, báo cáo, kết quả đo đạt, … khi đó thì người dân sẽ không còn nghi ngờ”.

Đường biên giới Việt – Miên sẽ thay đổi

Theo thông tin của Ủy ban Biên giới Quốc gia thuộc Bộ Ngoại giao Việt Nam thì cho đến nay văn kiện pháp lý liên quan đến vấn đề phân giới cấm mốc Campuchia – Việt Nam gồm 3 hiệp ước và 2 hiệp định được ký giữa năm 1979 đến năm 1985 và một hiệp ước bổ sung ký vào năm 2005.

Ngày 7 tháng Giêng năm 1979, Quân đội Việt Nam tiến vào Thủ đô Phnom Penh lật đổ chế độ Campuchia Dân chủ của Pol Pot và dựng lên chính quyền Cộng hòa Nhân dân Campuchia. Chính quyền này chấm dứt sau khi Hiệp định Paris được ký vào ngày 23 tháng 10 năm 1991 với sự tham gia của 18 quốc gia, trong đó có Việt Nam, đại diện là ông Nguyễn Mạnh Cầm, Bộ trưởng Bộ Ngoại giao.

Vấn đề biên giới không phải là vấn đề lợi dụng để đạt các mưu đồ chính trị, đây chỉ là vấn đề kỹ thuật và phải rõ ràng. Khi rõ ràng thì không còn ai nghi ngờ nữa. Như vậy thì chính quyền hãy công khai, minh bạch các tài liệu, bản đồ, báo cáo, kết quả đo đạt, … khi đó thì người dân sẽ không còn nghi ngờ Ông Yem Punnarith

Theo Tiến sĩ Ros Ravuth, Giảng viên khoa Khoa học Chính trị trường Đại học rằng các văn kiện pháp lý được ký kết giữa Việt Nam và Campuchia trong khoảng thời gian từ năm 1979 đến năm 1985 hoàn toàn không có giá trị bởi trong khoản thời gian đó, chính quyền Phnom Penh được dựng lên và không được quốc tế thừa nhận.

Tiến sĩ Ros Ravuth: “Hiệp định Paris đã xóa bỏ tất cả các hiệp ước về vấn đề biên giới giữa hai nước được ký ở những năm 1980. Nếu ta lấy Liên Hiệp Quốc làm cơ quan cao nhất, vậy thì các hiệp định, hiệp ước hay bản đồ này có được nộp cho Liên Hiệp Quốc hay không? Hơn nữa, trong thời gian đàm phán này ở Đông Nam Á, không một quốc gia nào công nhận chính quyền Campuchia cả. Người ta xác định chính quyền này là chính quyền chưa có thực quyền”.

Ngoài ra, trong điều 55 của Hiến Pháp Campuchia quy định mọi Hiệp ước hay Hiệp định nào không phù hợp với Độc lập, Tự chủ, Toàn vẹn lãnh thổ, Trung lập và Thống nhấn dân tộc của Vương quốc Campuchia đều bị xóa bỏ.

Như vậy, trong tương lai nếu một Chính phủ hợp Hiến nào của Campuchia nhận thấy tất cả các văn kiện pháp lý liên quan đến vấn đề biên giới Việt Nam và Campuchia không có lợi ích cho Campuchia thì đường biên giới hiện tại giữa Việt Nam và Campuchia có thể bị thay đổi và thậm chí vấn đề chủ quyền của Việt Nam đối với đảo Phú Quốc cũng có khả năng bị xem xét lại do nó được quy định trong Hiệp định về Vùng nước lịch sử của nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam và nước Cộng hoà nhân dân Campuchia ký hồi ngày 7 tháng 7 năm 1982.

Hơn nữa, đảng đối lập lớn nhất của Campuchia cũng nhiều lần khẳng định những văn kiện pháp lý liên quan đến vấn đề biên giới Việt Nam – Campuchia ảnh hưởng đến lợi ích của Campuchia sẽ có khả năng bị xóa bỏ. Người phát ngôn của đảng Cứu Quốc, ông Yem Punnharith tuyên bố: “Trong tương lai, nếu đảng Cứu Quốc lãnh đạo chính phủ, chúng tôi sẽ kiểm tra lại các Hiêp định, Hiệp ước đó sao cho được minh bạch nhất. Việt Nam cũng là một quốc gia tham dự Hiệp định Paris năm 1991 nên chúng ta sẽ lật lại vấn đề và cùng nhau thảo luật giải quyết vấn đề với quan điểm đúng đắn nhất”.

Vấn đề biên giới với Việt Nam luôn là vấn đề nóng trên chính trường Campuchia. Các đảng phái đối lập luôn cáo buộc chính quyền ông Hun Sen tạo điều kiện cho Việt Nam chiếm đất. Hồi tháng 8 năm 2012, Thủ tướng Hun Sen có buổi điều trần trước Quốc hội về vấn đề phân giới cắm mốc biên giới trên bộ và xác định biên giới biển Campuchia – Việt Nam. Trong bài phát biểu dài gần 5 giờ đồng hồ này, ông bác bỏ mọi cáo buộc của các đảng phái đối lập. Tuy nhiên, buổi điều trần được truyền hình và truyền thanh trực tiếp toàn quốc toàn quốc này đã làm cho đảng Nhân dân cầm quyền mất đi 22 ghế trong cuộc bầu cử Hạ viện hồi tháng 7 năm 2013.

Sơn Trung tường trình từ Campuchia.

Sơn Trung
phóng viên RFA
Theo RFA

Campuchia cáo buộc Việt Nam làm đường lấn đất

Lãnh tụ Sam Rainsy đứng tại cột mốc biên giới tạm số 185 tại xóm Kbal Kandal, xã Samrong, huyện Chanhtrea, tỉnh Svay Riêng chuẩn bị cho nhổ cột mốc hồi tháng 5, 2009

Người dân ở tỉnh Svay Rieng, giáp với huyện Thạnh Hóa, tỉnh Long An cho biết phía Việt Nam đang làm đường lấn vào trong lãnh thổ của Campuchia, lấn chiếm đất nông nghiệp của người dân tuy nhiên không có động thái gì từ chính quyền Phnom Penh. Từ Svay Rieng, thông tín viên Sơn Trung có bài tường trình như sau.

Công trình này được tiến hành vài tháng nay với đơn vị thi công và đơn vị chủ quản thuộc Ủy ban Nhân dân huyện Thạnh Hóa, tỉnh Long An.

Người dân ở xã Tuol Sdey, huyện Chantrea, tỉnh Svay Rieng cho biết phía Việt Nam xây dựng con đường này nhằm giúp đỡ người dân ở khu vực biên giới thuận tiện hơn trong việc đi lại, trao đổi buôn bán hàng hóa, đặc biệt là giúp thương lái mua và vận chuyển lúa từ Campuchia về Việt Nam dễ dàng hơn.

Mặc dầu vậy, một số hộ dân sinh sống tại đây lo lắng rằng con đường này sẽ trở thành vành đai bảo vệ biên giới mới của Việt Nam và hiển nhiên khu vực này sẽ thuộc về lãnh thổ của Việt Nam.
Một người dân sinh sống ở khu đất đất gần con đường này từ năm 1994 bày tỏ: “Ban đầu, biên giới ở phía kia ở trong ruộng người Việt, rồi khi làm đường, họ nhổ cột mốc nhỏ cắm lùi vào trong, trên bờ ruộng của người Việt, đến lần thứ ba này, tôi không biết họ đo như thế nào mà bây giờ biên giới nằm giữa ruộng của tôi rồi. Bên chính quyền Việt Nam họ nói là con đường này hướng sang Campuchia 100 mét hoặc 500 mét nữa mới tới đường biên giới, như vậy là đường biên giới ở ngay mái hiên nhà tôi”.

Trao đổi với chúng tôi qua điện thoại, đại diện của Ủy ban Nhân dân huyện Thạnh Hóa, tỉnh Long An cho biết con đường này hoàn toàn nằm trong phần đất của Việt Nam.

“Phần công trình trên địa bàn huyện, bên đây có đầu tư cái đường tạm gọi là đường tuần tra biên giới. Nhưng mà mình làm là làm bên đất của phía Việt Nam, có nghĩa là cách trụ cột mốc cắm mốc giữa mình với ranh của Campuchia là từ ít nhất 100 cho đến 500 mét thì làm sao gọi là qua đất của Campuchia”.

Cột mốc 189 ở biên giới Việt - Miên

Vào 24 tháng 4 năm 2015, chúng tôi có mặt tại ấp Koh Reusey, trao đổi với chúng tôi, người dân ở đây cho biết nhiều đoạn, con đường mới này tiến gần sát cột mốc biên giới. “Từ cột mốc số 197 đến 194, con đường này cách cột mốc tối đa là 40 mét. Nếu như bên Việt Nam nói là cách 100 mét thì phải nhổ cột mốc biên giới vào đất Campuchia thêm 60 mét nữa”.

Đường nằm bên kia biên giới nhưng trên đất của người Khmer

Nhiều người Campuchia ở khu vực gần con đường đang thi công thừa nhận rằng, con đường này không cắt ranh giới mà phía Việt Nam cho là biên giới nhưng họ không công nhận đường biên giới đó.

Khi làm đường, họ nhổ cột mốc nhỏ cắm lùi vào trong, trên bờ ruộng của người Việt, đến lần thứ ba này, tôi không biết họ đo như thế nào mà bây giờ biên giới nằm giữa ruộng của tôi rồi. Bên chính quyền VN họ nói là con đường này hướng sang Campuchia 100 mét hoặc 500 mét nữa mới tới đường biên giới, như vậy là đường biên giới ở ngay mái hiên nhà tôi » Một người dân

“Thật ra biên giới không phải ở đây, biên giới nằm ở phía đông (hướng về phía Việt Nam) 2 km lận. Ở đó có một cái hồ lớn, hồi nhỏ tôi và cha chú thường đi bắt cá ở đó nhưng không dám vượt qua hồ vì bên đó là đất của Việt Nam. Ở đó cũng có một cái cọc mốc, nhưng giờ người ta nhổ bỏ rồi và họ lấn tới tận đây”. Một người dân 30 tuổi có nhà gần cột mốc 189, ấp Donty, xã Toul Sdey, huyện Chantrea, tỉnh Svay Rieng cho biết như vậy. Anh này còn cho biết thêm trước đây anh không thấy một người Việt nào ở đây cả nhưng đến nay, ruộng của người Việt đã đến tận vách nhà của mình.

Chúng tôi tiếp xúc với nhiều hộ dân khác tại khu vực này, tất cả đều nhận định như vậy. Một người dân khoảng 50 tuổi còn cho biết thêm rằng trước đây  phía bên kia con đường là đất đai do người Khmer quản lý. Ông này cho biết: “Trước đây đất này không có chủ, nhưng không có người Việt nào đến canh tác được cả, họ đến canh tác là người Khmer mình đuổi họ đi. Sau đó họ thuê người Khmer cày đất này rồi họ canh tác. Người Khmer cày bừa thì không ai đuổi cả. Cứ vậy, người Khmer cày bừa, người Việt canh tác, dần dà đất này thành đất của họ. Rồi cột mốc cũng từ từ lấn vào đến đây”.

Liên quan đến vấn đề này Ông Nouth Bopinnaroath, đại diện tổ chức bảo vệ nhân quyền Adhoc tại tỉnh Svay Rieng, cơ quan tiếp nhận thông tin tố cáo Việt Nam chiếm đất cho rằng dù con đường mới không ảnh hưởng đến đất của một hộ dân nào, nhưng việc người dân cho rằng họ bị Việt Nam làm đường chiếm đất là hoàn toàn hợp lý. Ông nói: “Người dân không cần ghi nhận đâu là đất Việt Nam, đâu là đất Campuchia, họ biết rằng nơi mà họ chôn cất ông bà, nơi mà họ cắt cỏ, thả trâu bò, nơi mà họ có quyền khai thác, đó là lãnh thổ của Campuchia. Đến khi thấy Việt Nam làm đường, họ không cần biết biên giới ở vị trị nào nhưng con đường đó xâm hại đến đất mà họ có quyền khai thác từ trước, họ cáo buộc rằng Việt Nam chiếm đất của họ”.

Chưa thống nhất biên giới, Việt Nam đơn phương thay đổi hiện trạng

Theo lời của người đại diện Ủy ban Nhân dân huyện Thạnh Hóa thì biên giới giữa Việt Nam và Campuchia trên địa bàn huyện đã được hai nước thống nhất quá trình đàm phán, phân giới, cắm mốc và việc Việt Nam xây dựng con đường trên lãnh thổ của mình là hoàn toàn hợp lý.

Liên quan đến vấn đề này, ông Var Kimhong, Quốc vụ khanh, Trưởng Ban Phụ trách về các vấn đề biên giới cho biết, cho đến hiện nay tuyến biên giới giữa Campuchia và Việt Nam vẫn còn nhiều chỗ chưa thống nhất, trong đó có đoạn giữa huyện Chantrea và huyện Thạnh Hóa. “Việc giải quyết vấn đề biên giới giữa Campuchia và Việt Nam vẫn chưa hoàn thành thế nên chúng ta phải giữ nguyên hiện trạng theo tin thần tuyên cáo chung của Thủ tướng Thứ hai vào ngày 17 tháng 1 năm 1995. Đây là nghĩa vụ của Việt Nam, không được có bất kỳ hạnh động nào thay đổi hiện trang khu biên giới mà không có sư thống nhất từ hai bên”.

Phần công trình trên địa bàn huyện, bên đây có đầu tư cái đường tạm gọi là đường tuần tra biên giới. Nhưng mà mình làm là làm bên đất của phía Việt Nam, có nghĩa là cách trụ cột mốc cắm mốc giữa mình với ranh của Campuchia là từ ít nhất 100 cho đến 500 mét thì làm sao gọi là qua đất của Campuchia » đại diện UBND Thạnh Hóa, Long An

Ông Nouth Bopinnaroath, đại diện tổ chức Adhoc tại tỉnh Svay Rieng nhận định rằng nếu căn cứ vào điều kiện thực tiễn thì Việt Nam hoàn toàn vi phạm luật pháp quốc tế về vấn đề biên giới. Ông Bopinnaroath: “Phía Việt Nam cho biết là có sự thống nhất giữa hai bên Việt Nam và Campuchia, thế nhưng phía Ủy ban Biên giới Campuchia thì khẳng định khu vực này có điểm chưa thống nhất. Nếu căn cứ vào luật quốc tế về biên giới thì việc đóng cọc, cắm mốc hay xây dựng bất kỳ vật thể gì nhằm đánh dấu biên giới đều phải có sự đồng ý từ hai bên và cũng phải có sự thống nhất từ người dân địa phương, những người chịu ảnh hưởng trực tiếp. Không bên nào được quyền đơn phương thay đổi hiện trạng cả”.

Cũng tại huyện Chantrea này, hồi hôm 25 tháng 10 năm 2009, ông Sam Rainsy dẫn đầu nhóm hơn 100 người nhổ 6 cọc gỗ đánh dấu vị trí phân chia biên giới vì cho rằng cột này được trồng trên lãnh thổ của Campuchia và cáo buộc Việt Nam chiếm đất. Sự kiện này khiến 2 người nông dân Campuchia bị phạt tù 9 tháng 21 ngày riêng ông Sam Rainsy đã bị xử vắng mặt và bị buộc tội phá hoại của công và xúi giục người khác có hành vi vi phạm pháp luật.

Từ nhiều năm nay, các nhà hoạt động xã hội độc lập và các đảng phái đối lập luôn chỉ trích chính quyền ông Hun Sen thiếu trách nhiệm trong việc quản lý dẫn đến tình trạng Việt Nam liên tục lấn đất sang phía Campuchia.

Sơn Trung
phóng viên RFA
Theo RFA

Campuchia: 36 người Thượng đã bị bắt và trao cho Việt Nam

Do không thể tiếp tục lẫn trốn người Thượng Việt Nam được một người dân bản địa Campuchia tổ chức rời khỏi nơi ẩn náu để tìm Cơ quan đại diện Liên Hiệp Quốc. Tuy nhiên, chưa ra khỏi tỉnh Ratanakiri thì nhóm người này bị mất tích, nguồn tin của người dân địa phương cho biết những người này đã bị bắt giao cho Việt Nam.

Một nhóm người Thượng trốn từ Việt Nam sang khu rừng Rattanakiri ở Campuchia được một đội ngũ của Liên Hợp Quốc cứu hồi tháng 12, 2014

Nhân chứng trực tiếp chứng kiến vụ bắt giữ này cho biết 36 người Thượng đã bị cảnh sát tỉnh Ratanakiri bắt khi trên đường đến Phnom Penh.

Cũng theo nhân chứng này vào tối 25 rạng sáng 26 tháng 2 năm 2015, 36 người Thượng tỵ nạn và một người Jarai Campuchia dẫn đường đi trên 2 chiếc xe xuất phát từ huyện Lumphat đến quốc lộ 78A đoạn lên đèo Kon Mum, huyện Kon Mum tỉnh Ratanakiri thì bị cảnh sát bắt giữ.

Theo ông Chhay Thy, đại diện tổ chức bảo vệ nhân quyền Adhoc phụ trách tỉnh Ratanakiri thì 36 người Thượng đã được đưa về Việt Nam vào lúc 3 giờ sáng ngày 26 tháng 2 năm 2015, riêng người Jarai Campuchia là người dẫn đường đã bị cảnh sát tỉnh Ratanakiri bắt giam.

Chúng tôi đã liên hệ với người lái xe, ông ta đã thừa nhận chỡ 36 người Thượng sang Việt Nam theo cửa khẩu Oyadaw. Chỉ có 36 người Việt Nam thôi, người Jarai Campuchia thì bị giam ở Campuchia chứ không mang qua Việt Nam    »  Ông Chhay Thy

Ông Thy, "Chúng tôi đã liên hệ với người lái xe, ông ta đã thừa nhận chỡ 36 người Thượng sang Việt Nam theo cửa khẩu Oyadaw. Chỉ có 36 người Việt Nam thôi, người Jarai Campuchia thì bị giam ở Campuchia chứ không mang qua Việt Nam".

Liên quan đến vấn đề này theo ông Long Rukkha, trưởng cảnh sát xuất nhập cảnh phụ trách cửa khẩu quốc tế Oyadaw cho biết trong đêm 25 rạng sáng 26 tháng 2 năm 2015, ông không ghi nhận có bất kỳ trường hợp người nhập cư hay người tỵ nạn nào bị đem ra khỏi Campuchia theo cửa khẩu này cả.

Ông này cũng khẳng định, không thể có việc mang người nước ngoài ra khỏi biên giới qua cửa khẩu này mà không thực hiện thủ tục xuất nhập cảnh được. Ông Long Rukkha: "Không có đâu. Chỉ có khách bình thường là nhân viên các công ty họ đóng passport để vào làm việc thôi".

Chiều ngày 1 tháng 3 năm 2015, chúng tôi đã cố gắng liên hệ với ông Hồ Kỳ Trọng, trưởng công an huyện Đắk Pơ qua số điện thoại di động của ông nhiều lần những vẫn không thể xác minh được thông tin này vì không có người trả lời.

Chúng tôi đã liên lạc được với gia đình một người Thượng ở xã Ia Rong, huyện Chư Pưh, tỉnh Gia Lai. Anh này cho biết em của mình đã được công an đưa về nhà. Anh này cho biết: "Em của mình nó về từ hôm qua rồi. Có đa số về rồi, đa số chưa về".

Qua điện thoại, chúng tôi cũng liên hệ được một người Thượng khác vừa về đến nhà. Chị này yêu cầu đài Á Châu Tự Do không phát tiếng của mình cho biết, nhóm của chị bị bắt gồm 18 người và bị giam giữ tại trụ sở công an huyện Đắk Pơ từ tối 25 rạng sáng ngày 26 đến ngày 28 tháng 2 thì được đưa về nhà.

Theo thông tin của người Jarai Campuchia thì một số người Jarai Việt Nam là người dẫn đầu đã bị chính quyền của họ đánh đập và vẫn chưa được thả về » Ông Chhay Thy

Một người Thượng khác cũng ở xã Ia Rong, thuộc nhóm này cho cho biết tất cả 18 người thuộc nhóm ông đã được công an đưa về đến nhà. Họ chỉ bị công an tát vào mặt và đe dọa không cho trốn sang Campuchia nữa chứ không bị thương tích hay bắt giam gì.

Cũng theo ông này, có 36 người Thượng bị bắt lên xe về Việt Nam, nhưng đến trụ sở huyện Đăk Pơ thì bị chia thành 3 nhóm. Ông chỉ biết nhóm của mình được đưa về nhà, còn hai nhóm còn lại anh không có thông tin gì.

Dù vậy, người phát ngôn tòa Thị chính Ratanakiri ông Ming Sineath tiếp tục khẳng định không có thông tin về việc giới chức địa phương này bắt người Thượng tỵ nạn.

Ông Chhay Thy, đại diện tổ chức bảo vệ nhân quyền Adhoc phụ trách tỉnh Ratanakiri cho rằng rất có thể một số người Thượng vẫn chưa được thả về, số khác có thể bị hành hạ, riêng người Jarai Campuchia vẫn tiếp tục mất tích. Ông Thy: "Theo thông tin của người Jarai Campuchia thì một số người Jarai Việt Nam là người dẫn đầu đã bị chính quyền của họ đánh đập và vẫn chưa được thả về".

Tính đến nay, đã có 45 trong số 81 người Thượng trốn sang Campuchia bị bắt giao cho Việt Nam và vẫn còn 13 người Thượng khác lẫn trốn trong rừng thuộc tỉnh Ratanakiri chờ được Cao ủy Liên Hiệp Quốc phụ trách người tỵ nạn cứu giúp.

Sơn Trung, tường trình từ Campuchia.
phóng viên RFA
Theo RFA

Năm mới của người Việt trên đất Chùa tháp

Còn vài ngày nữa là đến Tết, cũng như người Việt khắp nơi trên thế giới, người Việt ở Campuchia cũng rộn ràng chào đón xuân mới, nhưng sau nụ cười mừng năm mới đó là biết bao nhiêu nỗi lo lắng về tương lai của cộng đồng trên đất khách quê người.

Người Việt ở thành phố

Chùa Phước Thiên tại xã Peam Ro, huyện Peam Ro tỉnh Prey Veng. Ảnh chụp ngày 7 tháng 2 năm 2015

Năm Ất Mùi sắp đến, tuy không có chợ xuân náo nhiệt, tuy thiếu ánh mai đào rực sắc nhưng mỗi gia đình người Việt ở Campuchia đều cố gắng tạo cho mình một cái Tết theo truyền thống dân tộc.

Ở Campuchia, người Việt có mặt ở khắp 25 tỉnh thành và có mức sống chênh lệnh nhau rất lớn.

Những người sống ở Thủ đô Phnom Penh và các trung tâm tỉnh lỵ thường làm nghề buôn bán và có mức sống khá cao, thậm chí là cao hơn người bản xứ.

Đối với họ, Tết là một giá trị không thể thiếu trong cuộc sống của người Việt.

Anh Seak Keang, chủ một quán cà phê đông khách ở khu vực Phsar Doeum Kor, quận Toul Kok cho biết anh sống ở Phnom Penh hơn 30 năm và không năm nào anh bỏ Tết cả.

Anh cũng cho biết, là người Việt Nam, anh không bao giờ quên nguồn cội và anh cũng không để cho các con của anh quên nguồn cội.

Dòng giống Việt Nam mình thì mình phải bảo tồn theo phong tục tập quán của Việt Nam mình nhưng mình ở đất nước Campuchia thì mình vẫn phải ăn Tết theo người ta. Campuchia thì mình cũng ăn Tết, Việt Nam mình cũng ăn Tết Việt Nam vậy » Anh Seak Keang

Anh Seak Keang: "Dòng giống Việt Nam mình thì mình phải bảo tồn theo phong tục tập quán của Việt Nam mình nhưng mình ở đất nước Campuchia thì mình vẫn phải ăn Tết theo người ta. Campuchia thì mình cũng ăn Tết, Việt Nam mình cũng ăn Tết Việt Nam vậy. Tết mình cũng cúng giao thừa, tới mùng một cũng cho con cháu đi chơi, đi chùa lễ Phật".

Cũng không quên truyền thống dân tộc Việt Nam, anh Chan Sophol buôn bán tại chợ Phsar Thmey, thành phố Ta Khmau, tỉnh Kandal là một người Campuchia có cha là người Việt.
Dù anh không nói được tiếng Việt nhưng anh luôn gìn giữ các giá trị văn hóa của người Việt, đặc biệt là phong tục đón Tết.

Anh này cho biết: "Cha tôi mất hồi năm 1975. Tết thì năm nào tôi cũng cúng kiếng hết. Mình làm theo truyền thống ông bà để lại".

Trong những ngày gần Tết này, nhiều nhà ở Phnom Penh trang hoàng lồng đèn, giấy đỏ và hoa mai còn các cửa hàng và trung tâm mua sắp thì ngập sắc hồng và các bài hát mừng năm mới bằng tiếng Hoa.


Người Việt ở nông thôn

Thế nhưng, đối với người Việt ở các vùng nông thôn, nơi mà kinh tế chấp bênh thì không khí xuân có vẻ trầm lắng hơn.

Huyện Peam Ro tỉnh Prey Veng có đường biên giới giáp với tỉnh Đồng Tháp là nơi có cộng đồng người Việt sinh sống đông đúc.

Người Việt ở đây chủ yếu sinh sống bằng nghề đánh bắt cá và mua bán nhỏ, phần lớn có đời sống kinh tế rất khó khăn.

Ông Phạm Văn Hoa, một người Việt sinh ra và lớn lên tại đây cho biết: "Trong xã Peam Ro có khoảng 185 hộ và trên một ngàn người, sống bằng nghề buôn bán nhỏ và nghề thủy sản. 70 – 80% là thiếu ăn".

Không có không khí Tết. Cả tháng nay thì tập múa lân. Nhà thờ có một con lân, trong làng có thêm một con nhỏ nữa. Múa lân chuẩn bị Tết vậy thôi chứ cũng không có gì nữa » Cha Lay Paul

Cũng do điều kiện kinh tế khó khăn mà Tết đối người Việt ở đây đường như cũng không có gì đặc biệt.
Cha Lay Paul, Cha sứ Họ đạo Neak Leoung tại xã Peam Ro cho biết cộng đồng người Việt ở đây không có hoạt động gì đặt biệt đón Tết ngoại trừ hai con lân của nhà thờ và của làng.

Cha Paul: "Không có không khí Tết. Cả tháng nay thì tập múa lân. Nhà thờ có một con lân, trong làng có thêm một con nhỏ nữa. Múa lân chuẩn bị Tết vậy thôi chứ cũng không có gì nữa".

Theo chân của đoàn Thiện nguyện Vì Dân đến tặng quà cho các em học sinh nghèo của trường làng Kandal, phường Phsar Chhnang, thành phố Kampong Chhnang, chúng tôi thấy người Việt khắp nơi trên Biển Hồ tập trung về khu nghĩa địa của người Việt làm lễ tảo mộ ông bà.

Trong không khí của tiết trời chuyển giao vào năm mới, người người rộn ràng nhưng những người Việt tay chân chai sạn, nước da nắng cháy này không thể giấu được lo ngại cho kiếp sống nơi đất khách.
Từ tháng 8 năm 2014, chính quyền Campuchia tiến hành cuộc tổng điều tra dân số, đã có hơn 1,000 người Việt bị trục xuất khỏi Campuchia vì không có giấy tờ cư trú hợp pháp.
Điều này khiến cộng đồng người Việt hết sức lo lắng vì nhiều thế hệ người Việt sống trên Biển Hồ vẫn chưa có quốc tịch.

Ông Bùi Văn Hai là bày tỏ: "Tui ở đây là đời cố tui, đời nội tui, đời ba tui, tới đời tui, tới đời con tui, đời cháu tui, hổng có giấy khai sanh, hổng có vô quốc tịch".

Không có quốc tịch, người Việt không được hưởng các quyền cơ bản như người dân xứ sở tại, đặc biệt là quyền đi học của trẻ em.

Tiếp xúc với chúng tôi, ông Nguyễn Văn Giàu cho biết ông phải nhờ người Campuchia đứng tên khai sinh cho con để được học Đại học.

Ông Giàu chia sẽ: "Nếu mình có con, cha mẹ thì mình lấy người Campuchia (đứng tên) làm cha mẹ thì sau khi con mình đại học thì vô được làm việc. Cha mẹ người Việt thì không được. Người Việt chưa nhập tịch thì không có quyền buôn bán phố lầu đất cát được".

Theo Khoản 2 điều 4 của  luật Quốc tịch Campuchia thì người có cha và mẹ là người nước ngoài nhưng được sinh ra và sống hợp pháp tại Campuchia thì được mang quốc tịch Khmer.

Cũng theo luật này thì người nước ngoài có thời hạn cư trú liên tục tại Campuchia từ 7 năm trở lên, có đạo đức tốt, không có tiền án tiền sự và đảm bảo không gây hại đến lợi ích quốc gia thì có thể làm đơn xin nhập quốc tịch.

Năm cũ sắp qua nhưng vẫn còn đó nỗi lo của những con người không quốc tịch.
Sơn Trung, tường trình từ Campuchia.

Sơn Trung
phóng viên RFA
Theo RFA